ସେଠାରେ, ଯେଉଁଠି ଋଷିମାନେ ଓ ରାଜାମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ମନ ନିର୍ମଳ ରତ୍ନ ପରି ପବିତ୍ର ଓ ନିଷ୍କଳଙ୍କ ହୋଇ ଯାଇଥିଲା । ମନେ ହେଉଥିଲା, ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଶାନ୍ତିର ସ୍ୱାସ ନେଉଛି । ଏହି ସମୟରେ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ଉପସ୍ଥିତ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଭରିଦେଲା—ଏହା ନିର୍ବାପିତ ମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି, ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ଶଙ୍ଖର ରବ ପରି, ସମୁଦ୍ରର ଉତ୍ତାଳ ତରଙ୍ଗ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଗମ୍ଭୀର । ଏହି ବିଶାଳ ଶବ୍ଦ ତଳେ ଋଷିଙ୍କର କଥା ଶୁଣିବାକୁ କେହି ପାରିଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ମେଘର ଗର୍ଜନ ତଳେ କୋଇଲିର ଧ୍ୱନି ହରାଇଯାଏ । ତେଣୁ ଋଷି ଏହି ଶବ୍ଦର ମଧ୍ୟରେ ନିଜ କଥା ରଖିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ଗଭୀର ତତ୍ତ୍ୱ ଏପରି କୋଳାହଳରେ ବିସ୍ତାରିତ କରିହେବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ । କିଛି ଖଣ୍ଡ ସମୟ ପରେ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶାନ୍ତ ହେଲା, ତେବେ ଋଷି ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, "ରାମ, ଏଠାକୁ ଆଜିର କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି; ଆସନ୍ତାକାଲି ସକାଳେ ମୁଁ ଅବଶିଷ୍ଟ କଥା କହିବି । ବର୍ତ୍ତମାନ ଦ୍ୱିଜାତିମାନଙ୍କର ନିୟତ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନ କରିବାର ସମୟ ଆସିଛି; ଚଳ, ସମ୍ମାନିତ ଲୋକମାନେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି । ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଉଠି ନିୟମିତ ଭାବରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କର ।" ଏପରି କହି ଋଷି ଦଶରଥଙ୍କ ସହ ଉଠିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ସଭା ମଧ୍ୟ ଉଠିଗଲା, ଯେପରି ପୂର୍ବ ପର୍ବତ ପଛରୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଏ । ସେମାନେ ଉଠିବା ସହିତ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି କମଳ ତଣ୍ଡ ପରି ହଳୁହଳୁ ପବନ ଛୁଇଁଥିବା ପରି ମୃଦୁ ଦେଖାଯାଉଥିଲା । ଏହି ସମୟରେ, ଜଣେ ଶୋଭାମୟା ମହିଳା ମଧୁମକ୍ଷିକା ଦଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ କର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧି ଉଠିଲେ, ତାଙ୍କର କମଳ ହସ୍ତ ଗଜଦଳର ଚଳନ ପରି ତରଳ ହେଉଥିଲା । ତାଙ୍କର ବାହୁବନ୍ଧ ଏବଂ ଅଳଙ୍କାର ମିଶି ଲାଲ ଓ ଚୁର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଯେପରି ମଣିର ଧୂଳିରେ ଗୋଧୂଳି ଆକାଶ ରଙ୍ଗିତ ହୁଏ । ତାଙ୍କର ଉପର ଅଂଶର ବସ୍ତ୍ର ଖସିଯିବା ସମୟରେ ମଧୁମକ୍ଷିକା ଭମ୍ଭରାଇଁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମହାମୁକୁଟ ଆକାଶକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ପରି ଆଲୋକିତ କରୁଥିଲା । ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟଙ୍କର ଲତାପରି ବାହୁ ଚମରୀ ବୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲା, ଯେପରି ଗଜଦଳ ଚଳିବାରେ ଅରଣ୍ୟପଥ ହିଲିଉଠେ । ତାଙ୍କର କଙ୍କଣ ଓ ମଣି ଗହଣା ଟୁଙ୍କାଟିଙ୍କ ହେବାରେ ବସ୍ତ୍ରକୁ ଏକପାଶକୁ ହଟାଇଅଥିଲା, ଯେପରି ବାତାସରେ ମନ୍ଦାର ମାଳା ଉଡ଼ିଯାଏ । ସେ ମୁଷ୍କର ଧୂଆଁରେ ଗଠିତ ଏକ ଶୁଭ୍ର ବର୍ଷାମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ଶରଦ୍ ଆକାଶ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ କରିଥାଏ । ତାଙ୍କର ଚୂଡ଼ା ଲାଲ ରଙ୍ଗର ମଣି ଗୁଛରେ ଶୋଭିତ, ବସ୍ତ୍ରର ଭାଙ୍ଗ ନିଶା ଶେଷରେ କମଳର ଚଞ୍ଚଳତା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା । ତାଙ୍କର କମଳମୁଖରୁ ମଣିର ଆଲୋକ ଝରିଯାଉଥିଲା, ଚଳିବାରେ କମଳସରସିର ତରଙ୍ଗ ପରି ମୃଦୁ ଗତି, ତାଙ୍କର ନୂପୁର ମଧୁର ଧ୍ୱନି ହେଉଥିଲା । ଏହିପରି ଶୋଭା ମଧ୍ୟରେ, ସୃଷ୍ଟି ନୂତନ ଭାବରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା—ସେଠାରେ ଶତଶଃ ପର୍ବତ, ଅନେକ ପ୍ରଜା, ଏକ ନିରନ୍ତର ସୃଷ୍ଟିର ଚିତ୍ର ତିଆରି ହେଉଥିଲା । ପରେ, ସମସ୍ତେ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ରାଜମହଳରୁ ବିଦାୟ ନେଲେ, ଯେପରି ମଣି ହାର ଲଗାଇଥିବା ତରଙ୍ଗ ସମୁଦ୍ରକୁ ଛାଡ଼ି ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ତିଆରି କରିଯାଏ । ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଉପରାଜମାନେ ଶାସନ ଶାସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ, ବସିଷ୍ଠ ଓ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଗଲେ । ବାମଦେବ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ସ୍ନାନ ପାଇଁ ତିଆରି ହେଲେ । ଏଠାରେ, ଦଶରଥ ରାଜା ଋଷିମାନଙ୍କ ସଭାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ସେମାନଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଚଲିଗଲେ । ଅରଣ୍ୟବାସୀ ଅରଣ୍ୟକୁ, ଆକାଶବାସୀ ଆକାଶକୁ, ନଗରବାସୀ ନଗରକୁ ଫେରିଗଲେ, ସମସ୍ତେ ପୁଣି ସକାଳେ ଆସିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ । ରାଜା ଓ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ, ପ୍ରେମବଶତଃ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଋଷି ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଗୃହେ ରାତି ବିତାଇଲେ । ବସିଷ୍ଠ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ରାଜା ଓ ଋଷିମାନେ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷିତ ହେଇ, ରାମ ଓ ଦଶରଥଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅ ତାଙ୍କୁ ସେବା କଲେ । ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଏହି ମହାନ ଋଷି ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଚଲିଗଲେ, ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଫେରନ୍ତି । ସେଠାରୁ ଋଷି ରାମ ଓ ଦଶରଥଙ୍କ ଅନ୍ୟ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ପଦପଦ୍ମରେ ଶିର ନମାଇଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ବିଦାୟ ଦେଲେ । ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ ଓ ଜଳରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା, ତାଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରୁଥିବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ବିଦାୟ ଦେଲେ ଏବଂ ନିଜ ଆଶ୍ରମରେ ଦ୍ୱିଜାତିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିତ୍ୟ କ୍ରିୟା କଲେ । ଏହିପରି ଏହି ବୀର ପ୍ରିନ୍ସମାନେ, ଚନ୍ଦ୍ରପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରି ସମସ୍ତ ଦିନଚର୍ୟା କାର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ । ବସିଷ୍ଠ, ରାଘବ, ରାଜା, ଋଷି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିଜ କାମକୁ ନିଜ ଗୃହର ରାସ୍ତାରେ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ସେମାନେ କମଳ, ଶତଦଳ ଓ ନୀଳୋତ୍ପଳରେ ଶୋଭିତ ହ୍ରଦ, ଚକ୍ରବାକ, ହଂସ ଓ କୁଳିଙ୍ଗା ଥିବା ପୋଖରୀରେ ସ୍ନାନ କଲେ । ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଗାଈ, ଜମି, ସୁନା, ଶଯ୍ୟା, ଆସନ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କଲେ । ନିଜ ତମ୍ବୁରୁ ଓ ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ଶୋଭିତ ଗୃହରେ ଏସ୍ତି, ଈଶ, ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ । ସେମାନେ ନିଜ ପୁଅ, ନାତି, ବନ୍ଧୁ, ଦାସ, ନାତେଇ, ସାଥୀମାନେ ସହ ଉଚିତ ଭୋଜନ କଲେ । ସେହି ସମୟରେ, ସେହି ନଗରରେ ଦିନର ଏକ ଅଷ୍ଟମାଂଶ ବାକୀ ଥିଲା, ମୃଦୁ ପବନ ଦେଇ ଦିନ ଅତି ଶିତଳ ଓ ସୁଖଦ ଥିଲା । ସେମାନେ ସାନ୍ଧ୍ୟା ସମୟ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବୀମାନେ ସହ ଅନନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମୟ କାଟିଲେ । ସେମାନେ ସମ୍ମାନ ସହ ସାନ୍ଧ୍ୟା ପୂଜା, ଅଘମର୍ଷଣ ସୂକ୍ତ ପାଠ, ମଙ୍ଗଳ ଗୀତ ଓ ଚମତ୍କାର ସଙ୍ଗୀତ ଗାଇଲେ । ଏବେ, ଚନ୍ଦ୍ର—ଅନ୍ଧକାର ନୟନୀ ନାରୀମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ହରଣ କରି—ଅମୃତ ମଣ୍ଥନର ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଶିତଳତା ଛଡ଼ାଉଥିଲେ । ତା'ପରେ, ଫୁଲ ଛଟା ଓ କପୂର ଚିତ୍ତିକରା ଶଯ୍ୟାରେ ଧୀରେ ଧୀରେ, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରର ଚକ୍ର ପରି ମଧୁର ଶଯ୍ୟାରେ ରାଘବମାନେ ବିଶ୍ରାମ କଲେ ।