ଏହି କଥାରେ, ମୁନିବର୍ଗ ବସିଷ୍ଠ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଉଛନ୍ତି, “ଏହି ଜନ୍ମରେ କିମ୍ବା ପୂର୍ବଜନ୍ମର ଅପକର୍ମ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଚିନ୍ତାରୁ ମନ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକ ହରିଣକୁ କିଛି କାଦରୁ ଉଦ୍ଧାର କରାଯାଏ ପରି, ଶୌର୍ୟ ଓ ପ୍ରୟାସରେ ନିଜ ମନକୁ ଉପରେ ଉଠାଇବା ଉଚିତ। ତମୋଗୁଣ, ରଜୋଗୁଣ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଜନ୍ମ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ବିବେକ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ଧର୍ମିକ ଲୋକେ ସତ୍ତ୍ୱିକ ଜନ୍ମ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ, ଶୁଦ୍ଧ ମନର ମଣି ମଧ୍ୟରେ ଯାହା ନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ, ଲୋକ ତାହାରେ ପରିଣତି ହୁଏ; ଏହିପରି, ପ୍ରୟାସ ଅବଶ୍ୟ ସଫଳ ହୁଏ। ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣ, ଅଟୁଟ ପ୍ରୟାସ ଓ ଧୈର୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ନିମ୍ନ ଜନ୍ମ ଥିବା ଲୋକ ମୁକ୍ତି ଅନ୍ୱେଷୀ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏହି ପୃଥିବୀରେ କିମ୍ବା ଦେବତାମାନଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ, ଗୁଣବତୀ ଓ ପ୍ରୟାସଶୀଳ ଲୋକ ପାଇପାରିବା ଅସମ୍ଭବ କିଛି ନାହିଁ। ଅଚଳ ଧୈର୍ୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୈରାଗ୍ୟ ଓ ପକ୍କା ବିବେକ ଥିଲେ, ନିଜ ପ୍ରୟାସରେ କେଉଁସି ଲକ୍ଷ୍ୟ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ନୁହେଁ। ତୁମେ ମହାଶୌର୍ୟଧାରୀ ରାମ, ବିବେକ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଉପକାର କର, ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଓ; ଏପରି ହେଲେ, ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀବାସୀ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରିବେ। ଭବିଷ୍ୟତ ଜନ୍ମରେ ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିବେକ ଓ ପ୍ରବଳ ସତ୍ତ୍ୱିକ ଗୁଣରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହେବା; ଏହି ଦ୍ୱାରା, ଧର୍ମମୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଶ୍ଚିତ ମନ ରଖି, ବନ୍ଧନ ଓ ମୋହ ଚିନ୍ତାରେ ମନକୁ ଅଶାନ୍ତ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏବେ, ପାଳନ ବିଷୟର ବିବେଚନା ପରେ, ମୁକ୍ତିକୁ ଦାନ କରୁଥିବା ନିଶ୍ଚଳତା ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ସେଇ ସଭା ଶରତ ଆକାଶ ପରି ଶାନ୍ତ ଓ ତାରାମୟ ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଆନନ୍ଦମୟ ଶବ୍ଦ କହୁଥିଲେ। ସେଠି ସମସ୍ତେ ମୌନ ରହି, ପୃଥିବୀ ପରି ଅଚଳ ହୋଇ ବସିଥିଲେ, ଯେପରି ନିରବ ହବାରେ ପଦ୍ମ ଅଚଳ ରହିଥାଏ। ମହିଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗର୍ବ, ମୋହ ଓ ଶକ୍ତି ଶାନ୍ତ ହୋଇଥିଲା, ଯେପରି ଦୀର୍ଘ ସନ୍ନ୍ୟାସରେ ଲିନ ଥିବା ଲୋକ। ତାଙ୍କର କରପଙ୍କଜ ନିରବ ଥିଲା, ଶୁଣିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲା; ଚାମର ଚାଲିବା ବନ୍ଦ, ମୌନତାରେ ଲିନ ହୋଇଥିଲା। ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କ ବୁଦ୍ଧିରେ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଜ୍ଞାନ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ତରଜନୀ ନାସାପୁଟ ସମୀପରେ ନିରବ ଥିଲା। ଏହିପରି, ରାମ ଦିନାର ଆରମ୍ଭରେ ପଦ୍ମ ପରି ଖିଲିଯାଇଥିଲେ, ଅନ୍ଧକାର ପଛଛାଡ଼ି, ଆକାଶ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ଦଶରଥ ପୁତ୍ର ରାମ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଶବ୍ଦକୁ ମୟୂର ପରି ଗମ୍ଭୀର ମେଘର ଧ୍ୱନିକୁ ଶୁଣିବା ପ୍ରକାରେ ଆଗ୍ରହରେ ଶୁଣୁଥିଲେ। ଭାରତ, ଯିଏ ନିଜ ଚଞ୍ଚଳ ମନକୁ ସମସ୍ତ ଭୋଗରୁ ପଛେଇ ନେଇଥିଲେ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ ଚେଷ୍ଟାରେ ଶୁଣୁଥିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯିଏ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଶୁଦ୍ଧ ଚନ୍ଦ୍ରପରି ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ, ସେ ବିବେକର ଅବତାର ପରି ଅଦୃଶ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଅତିତ ହୋଇ ଦ୍ୱିପ୍ରଭା ପରି ଅଲୋକିତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ମନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଖୁସିରେ ଭରିଥିଲା। ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନଙ୍କ ମନ ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ପରି ଶୀତଳ ଓ ହୃଦୟ ପଦ୍ମ ଖିଲିଯାଇଥିଲା। ସେଠି ରାଜା ଓ ଋଷିମାନେ ନିର୍ମଳ ମଣି ପରି ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟରେ ନିଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଗମ୍ଭୀର ଧ୍ୱନି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଭରିଦେଲା, ଯେପରି ପ୍ରଳୟ ମେଘର ଗର୍ଜନ, କିମ୍ବା ଦିନମଧ୍ୟରେ ଶଙ୍ଖ ଧ୍ୱନି, ସାଗର ତରଙ୍ଗର ରବି। ସେଇ ଧ୍ୱନିରେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଲୁଚିଯାଇଥିଲା, ଯେପରି କୋକିଳ ଧ୍ୱନି ମେଘର ଗର୍ଜନରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ। ମୁନି ବସିଷ୍ଠ ସଭାରେ ନିଜ କଥା ଅବରୋଧ କଲେ; କାରଣ, ଗଭୀର ତତ୍ତ୍ୱର ମୁଖ୍ୟ ଅର୍ଥ ଯଦି ଧ୍ୱନିରେ ହରାଯାଏ, ତେବେ କିଏ ତାହାକୁ ପ୍ରକାଶ କରିପାରିବ? କିଛି ଖ୍ଷଣ ସେଇ ଧ୍ୱନି ଶୁଣି, ଶାନ୍ତି ହେଲାପରେ, ବସିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ: “ହେ ରାମ, ଆଜିର ଘଟଣା ତୁମକୁ କହିଦେଲି; ଆସନ୍ତା କାଳେ ଶେଷ ବିଷୟ କହିବି। ଏବେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ନିୟତ ମଧ୍ୟାନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟର ସମୟ ହେଲା; ଆସ, ସମସ୍ତେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପୂରଣ କରିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି। ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସ୍ନାନ, ଦାନ, ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା ଯଥାଯଥ ଭାବେ କର।” ଏପରି କହି, ବସିଷ୍ଠ ଓ ଦଶରଥ ଉଠିବାରେ, ସଭା ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ପୂର୍ବ ପାହାଡ଼ ଚାଡ଼ି ଉଠୁଥିବା ପରି ଉଠିଲେ। ସମସ୍ତେ ଉଠି, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ପଦ୍ମ ଡଣ୍ଡ ପରି ହଳୁକ ସ୍ପନ୍ଦନ ହେଉଥିଲା। ଏଠି ଗୋଟିଏ ମହିଳା, କଣ୍ଠରେ ମଧୁମକ୍ଷିକା ଗୁଛ ଭୂଷିତ କର୍ଣ୍ଣଅଳଙ୍କାର ଧାରଣ କରି, ପଦ୍ମପରି ହାତ ଦୋଳାଉଥିଲେ, ଯେପରି ମହାସାଳ ହାତୀ ମାଳା ଶୃଙ୍ଗାର ମେଘାଚ୍ଛନ୍ନ ବିନ୍ଧ୍ୟାଚଳରେ ଚାଲିଯାଏ। ତାଙ୍କର ବାହୁବଳୟ ପ୍ରସ୍ପର ଘସିଘସି ରଙ୍ଗିନ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଯେପରି ଗୋଲାପୀ ମେଘ ମଣିର ଧୁଳିରେ ରଙ୍ଗିତ ହୋଇ ଗୋଧୂଳି ଆକାଶ ପରି। ଉପର ଚୀର ଢଳିଯିବା ସମୟରେ, ମଧୁମକ୍ଷିକା ଉଡ଼ିଉଡ଼ି ଗୁଞ୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମହାମୁକୁଟ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ପରି ଆକାଶକୁ ମନୋହର କରିଥିଲା। ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟଙ୍କର ଲତାପରି ବାହୁ ଚାମର ଡଣ୍ଡାଇ ଦେଉଥିଲା, ଯେପରି ହାତୀ ଦଳ ଚଳନରେ ଅରଣ୍ୟ ପଥ ହିଳୁଥାଏ। ଚୂଡ଼ାମଣି, କଙ୍କଣ ଓ ଗହନା ଛୁଆଁ ଛୁଆଁ ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲା, ଯେପରି ବାତାସରେ ମନ୍ଦାର ମାଳା ଉଡ଼ିଉଡ଼ି ଚଳିଥାଏ। ସେ ମୁଷ୍କ ଧୂମ୍ରର ମେଘପରି ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଶରତ ଆକାଶ ପରି ପୃଥିବୀକୁ ବିସ୍ତାରିତ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର କେଶ ଲାଲ ମଣି ଗୁଛରେ ଶୋଭିତ, ଚୀରର ଭଙ୍ଗିମା ଶାମ୍ବ୍ୟପ୍ରଭା ପଦ୍ମର ଚଞ୍ଚଳତା ଦେଖାଉଥିଲା, ଦିନର କାର୍ଯ୍ୟ ଶେଷ ହେଉଥିଲା। ତାଙ୍କର ମୁଖପଦ୍ମରୁ ମଣିର ଆଲୋକ ଧାରା ଝରୁଥିଲା, ଚଳିବାରେ ପଦ୍ମସରୋବର ତରଙ୍ଗ ପରି କ୍ରିଡ଼ା କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପାୟଲ ମଧୁର ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲା। ସେଇ ସୃଷ୍ଟି, ଶତଶତ ପାହାଡ଼ରେ ଭର୍ତ୍ତି, ଅନେକ ପ୍ରାଣୀରେ ଭରିଥିଲା, ନିତ୍ୟ ନୂତନ ପରି ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଥିଲା। ରାଜାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସେଇ ଲୋକମାନେ ରାଜମହଳରୁ ବିଦାୟ ନେଲେ, ଯେପରି ମଣିମାଳା ଶୋଭିତ ତରଙ୍ଗ ସାଗର ଛାଡ଼ି ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ତିଆରି କରିଥାଏ।