ଏହି ଉପଦେଶର ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ମହାର୍ଷି ବସିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ ଏଭଳି କହିଲେ — ଯେଉଁ ମନ ମଧ୍ୟରୁ ‘ମୋର’, ‘ଏହା ମୋର’, ‘ସେ ଅନ୍ୟର’ ଭଳି ବିଭେଦ ଭାବକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରିଛି, ଯେଉଁଥିରେ କୌଣସି ବିଭାଜନ ନାହିଁ, ସେ ମନ ସଂଶୟ ନାହିଁ, ମୁକ୍ତିରେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆଚରଣକୁ ଯେଉଁ ଲୋକ ଏ ପୃଥିବୀରେ ଅନୁସରଣ କରିବେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ। ରାଘବଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ଅନୁସାରେ ଯେଉଁମାନେ ଜୀବନ ଯାପନ କରିବେ, ସେମାନେ ନିଜ ମନର ନୌକା ଦ୍ୱାରା ସଂସାରର ଉପକୂଳ ଉପରେ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବେ। ଯେଉଁ ମନ ତୁମର ଭଳି, ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ ଜନ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମଭାବରେ ଦେଖିଥାଏ, ସେ ଜ୍ଞାନର ଦୃଷ୍ଟି ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ଯେପରି ଚାନ୍ଦର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଡିସ୍କ ସୁନ୍ଦର କିରଣ ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ରାମ, ତୁମେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛ, ଏବଂ ଯେଉଁ ଶରୀର ଅଛି, ତା ଯାଏଁ ରହିବା ଉଚିତ, ମନ ରୁପାନ୍ତର ଏବଂ ଦ୍ୱେଷରୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ହୋଇ ରହ। ବାହ୍ୟରେ ଯଥାପ୍ରକାର ଆଚରଣ କର, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ତରେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ଚାନ୍ଦର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଡିସ୍କ ପରି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଶୀତଳତାରେ ରହ। ଅନ୍ୟ କ୍ଳାସରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଏବଂ ଗୁଣ ନଥିବା ଲୋକମାନେ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମର ଶବକୁ ପରି ତାଙ୍କ ନିଜସ୍ୱ ସ୍୵ଭାବରେ ଚାଲିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଗଣନାରେ ଆସିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ତ୍ୱିକ ଗୁଣ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଉତ୍ତମ ପଶ୍ଚିମ ଜନ୍ମ ପାଇଥାନ୍ତି। ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଜୀବ ନିଜ ଜନ୍ମର ଗୁଣକୁ ସନ୍ତତି ଅଭ୍ୟାସ କରେ, ସେ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶୀଘ୍ର ତାହାର ସ୍୵ଭାବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ। ପୂର୍ବ ଜନ୍ମ ଏବଂ କର୍ମର ଗୁଣଗୁଡିକୁ ଦୃଢ଼ ପ୍ରୟାସରେ ଜୟ କରି ପାରିଥାଏ, ଯେପରି ଦୃଢ଼ ମନ ଶତ୍ରୁକୁ ଜୟ କରେ। ମନ ପୂର୍ବ ଦୁଷ୍ଟ ଜନ୍ମ ଏବଂ କର୍ମର ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଦୂଷିତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦୃଢ଼ତାରେ ତାହାକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ଉଚିତ, ଯେପରି କି ଅଟକିଥିବା ହରିଣକୁ କାଦରୁ ଉଦ୍ଧାର କରାଯାଏ। ତମସିକ, ରଜସିକ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ବିବେକ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ ସତ୍ତ୍ୱିକ ଜନ୍ମ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ରାଘବ, ଶୁଦ୍ଧ ମନର ମଣିରେ ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥା ଥିବା, ଜୀବ ସେଠିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ, ତେଣୁ ପ୍ରୟାସ ନିଶ୍ଚୟ ଫଳଦାୟୀ। ଉତ୍ତମ ଗୁଣ, ପ୍ରୟାସ ଏବଂ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ଏଠାରେ ଅପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଜନ୍ମ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ଉପାସନାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିଥାଏ। ଭୂମିରେ କିମ୍ବା ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ, ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଏବଂ ପ୍ରୟାସ ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି ଅସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ଉତ୍ତମ ବିରାଗ ଏବଂ ପକ୍ବ ବିବେକ ଦ୍ୱାରା, ତୁମେ ନିଜ ପ୍ରୟାସରେ କୌଣସି ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବ। ତୁମେ ଉତ୍ତମ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧାରଣ କରି, ନିଜ ଉପକୂଳରେ ଉପକୃତ କର, ଦୁଃଖରୁ ସ୍୵ତନ୍ତ୍ର ହୋଇଯିବ; ଏହା ପରେ, ଏହି ପୃଥିବୀର ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରୁ ସ୍୵ତନ୍ତ୍ର ହେବେ। ରାମ, ଭବିଷ୍ୟତ ଜନ୍ମରେ ତୁମେ ଉତ୍ତମ ବିବେକ ଏବଂ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୌରବ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାବେଳେ, ତୁମର ମନ ଉତ୍ତମ କର୍ମରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇ, ବନ୍ଧନ ଏବଂ ମୋହର ଚିନ୍ତାରେ ଅଶାନ୍ତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏବେ, ଚିରା ଅନୁଶୀଳନର ପରେ, ଶୁଣ, ଏହା ଶାନ୍ତି ଅଧ୍ୟାୟ, ଯାହା ମୁକ୍ତିକୁ ଦେଇଥାଏ। ଏକ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ସଭାରେ, ଯେପରି ଶରତ ଆକାଶ ତାରାରେ ଶୋଭିତ, ବସିଷ୍ଠ ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ଆନନ୍ଦଦାୟୀ ଶବ୍ଦ କହିଲେ। ସଭାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଲୋକମାନେ, ପୃଥିବୀ ପରି ଅଟଳ ହୋଇ, ନିଶ୍ଚଳ ରହି, ଯେପରି ନିରବ ପବନରେ ଅଟଳ ପଦ୍ମ ରହିଥାଏ। ମହିଳାମାନେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଅଭିମାନ, ମୋହ ଏବଂ ଶକ୍ତି ଶାନ୍ତ ହୋଇଥିଲା, ମନରେ ଶାନ୍ତି ଥିଲା, ଯେପରି ଦୀର୍ଘ ନିଷ୍କାମୀ ମନ୍ୟମାନେ। ହାତଗୁଡିକ ପଦ୍ମ ପରି ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ରହିଥିଲା, ଯେପରି ଶୁଣିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ; ପଙ୍ଖାଗୁଡିକ ମୁକ୍ତ ଘଣ୍ଟା ପରି ନିରବ ଥିଲା, ଯେପରି ଶାନ୍ତିରେ ଲିନ। ଅଙ୍ଗୁଳିର ଟିପ୍ସ ନାକର ଉପରେ ରଖି, ରାଜାମାନେ ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନରେ ଚିନ୍ତନ କରୁଥିଲେ। ରାମ ଉଦୟ ପଦ୍ମ ପରି ଖିଳି ଉଠିଲେ, ଅନ୍ଧକାର ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ଯେପରି ଉଦୟ ଆକାଶ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ ଖିଳି ଉଠିଥାଏ। ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଶବ୍ଦକୁ ପିକ ପରି ଉତ୍ସୁକତାରେ ଶୁଣୁଥିଲେ, ଯେପରି ପିକ ବର୍ଷା ପୂର୍ବର ମେଘର ଗୁଞ୍ଜନ ଶୁଣିଥାଏ। ଭରତ, ନିଜ ଚଞ୍ଚଳ ମନକୁ ସମସ୍ତ ଭୋଗରୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଉଦ୍ୟମରେ ଶୁଣିବାରେ ଲଗ୍ନ ହେଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯେଉଁଠି ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଶୁଦ୍ଧ ଚାନ୍ଦ ପରି ଆତ୍ମାର ଅନୁଭୂତି ହୋଇଥିଲା, ଜ୍ଞାନର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଜ୍ଞାନର ଅବତାର ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରିଥିବା, ଯେଉଁଠି ମନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା, ସେ ଖୁସିରେ ଭରିଯାଇ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚାନ୍ଦ ପରି ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ। ସୁମିତ୍ରାପୁତ୍ର, ମନ ଚାନ୍ଦକିରଣ ପରି ଶୀତଳ ଏବଂ ହୃଦୟ ପଦ୍ମ ପରି ଖିଳିଯାଇଥିଲେ। ଏଠାରେ, ଋଷି ଏବଂ ରାଜାମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ମଣି ପରି ମନକୁ ପ୍ରଶାନ୍ତ କରି, ହୃଦୟରେ ଶ୍୵ାସ ନିର୍ବାନ ଭାବରେ ନିର୍ବାସିତ ହେଲେ। ତାପରେ ଏକ ଶବ୍ଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଲା, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଯେପରି ବିଶ୍ୱ ଶେଷରେ ମେଘର ଗୁଞ୍ଜନ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ କୁଂଖର ଗର୍ଜନ, ସାଗରର ଉତ୍କଳ। ସେ ମହାଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଋଷିର ଶବ୍ଦ ଲିନ ହୋଇଗଲା, ଯେପରି କୋଇଲିର ଡାକ ମେଘର ଗୁଞ୍ଜନରେ ଲିନ ହୋଇଯାଏ। ତେଣୁ ବସିଷ୍ଠ ସଭାରେ ନିଜ ଶବ୍ଦକୁ ରୋକିଦେଲେ; କାହା ପାଇଁ ଗଭୀର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଦେଖାଯାଇପାରିବ, ଯେତେବେଳେ ତାହାର ଗୁଣ ଉତ୍କଳ ଶବ୍ଦରେ ହରାଇଯାଏ? କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଉତ୍କଳ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଶବ୍ଦ ଶାନ୍ତ ହେଲାପରେ, ବସିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧିତ କରି କହିଲେ — ରାମ, ଆଜି ଦିନର ଘଟଣା ତୁମକୁ କହିଛି; ଆଗାମି ସକାଳେ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ଅବଶିଷ୍ଟ ଉପଦେଶ ଦେବି। ଏବେ ଦ୍ୱିଜ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମଧ୍ୟାହ୍ନ କ୍ରିୟାର ସମୟ; ଚଳ, ଏହା କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।