ଏଠି ଏକ ଦିନ, ବିବେକ ଓ ଜ୍ଞାନର ପଥରେ ଚାଲୁଥିବା ଜଣେ ଜନ ନିଜ ଅହଂକାର, ଶରୀର ଏବଂ ସଂସାରୀ ଉତ୍ପତ୍ତି ଉପରେ ଶୁଦ୍ଧ ପ୍ରଶ୍ନ କରି, ସତ୍ୟକୁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ଶରୀର ମାଂସ, ହାଡ଼, ରକ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଶୁଭ ଉପାଦାନକୁ ଛାଡ଼ି, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍, ଯେପରି ମଣିମାଳା ତାଙ୍କର ଅବରଣ ଛାଡ଼ି ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଏକ ଅମର, ଶୁଦ୍ଧ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ସର୍ବଧାରକ, ମଙ୍ଗଳମୟ ତତ୍ତ୍ୱରେ ମଣିମାଳା ପରି ଗାଁଥାଯାଇଛି। ଯେ ଚେତନା ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆନନ୍ଦକୁ ଅଳଙ୍କୃତ କରେ, ଆକାଶରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟରେ, ପୃଥିବୀର ଗୁପ୍ତ ମୂଳରେ ଅଛି, ସେଇ ଚେତନା ଏକ କୀଟର ଉଦରରେ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଯେପରି ଘଡ଼ର ଭିତର ଆକାଶ ଓ ବାହାର ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ସତ୍ୟରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ, ସେପରି ଚେତନା ଓ ଦେହ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ପ୍ରକୃତ ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ତୀକ୍ତତା କିମ୍ବା ତୀକ୍ଷ୍ଣତା ସମାନ, କାରଣ ଅନୁଭୂତି ଏକ, ତେଣୁ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାରେ କୌଣସି ଭେଦ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ। ଏହି ଏକମାତ୍ର ସଦାବ୍ୟାପୀ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାରେ କିଏ କହିପାରିବ, “ଏହିଏ ଜନ୍ମ ନେଲା, ସେଏ ନଶ୍ଟ ହେଲା”? ଏପରି ଧାରଣା କେବଳ ଅଜ୍ଞାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏଠି କୌଣସି ଏମିତି ସତ୍ତା ନାହିଁ, ଯାହା ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନଥିବା ବେଳେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, କିମ୍ବା ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଥିଲା ବେଳେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଏହା କେବଳ ଏକ ଭ୍ରମ ଅଟୁଟ ରହିଛି, ଏହା ସତ୍ୟ ନୁହେଁ, ମିଥ୍ୟା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ଅସ୍ଥିର ମନକୁ ଏହା ସତ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାଏ। ଅଜ୍ଞାନରୁ ଭ୍ରମ ଉପଜିପାରେ, କିନ୍ତୁ ଏହା ନଶ୍ଟ ହେଉଛି ବୋଲି ଏହାକୁ ନିଶ୍ଚିତ ସତ୍ୟ ଭାବିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ନ ଏହାକୁ ଅସତ୍ୟ ଭାବିବା ଉଚିତ୍—ଏହା ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଏହି ଜଗତ ଯଦି ଅସତ୍ୟ, ତେବେ ଭ୍ରମର କାରଣ କଣ? ଯଦି ଏହା ସତ୍ୟ, ତେବେ ଅସ୍ତିରତା କାହିଁକି? ତେଣୁ ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ବିଷୟରେ ଆକାଶ ପରି ସମଭାବ ଓ ଶାନ୍ତ ରୁହ। ଏଠି ଏକ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ଏବଂ ବିଚାରଶୀଳ ବ୍ୟକ୍ତି ଆରମ୍ଭରୁ ଏହିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ, ମହାନ୍ ଓ ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ରହିବା ଉଚିତ୍। ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଃଖ ନାଶକ ଉତ୍ତମ ଦୃଷ୍ଟି ଅଛି, ସେଉଁଠି ଶୁଭ ଲୋକଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଏହା ମଧୁମାସ ପରି ମନ୍ଦାର ଫୁଲିଯାଏ। ଏକ ନିର୍ଲିପ୍ତ, ଶୁଭ ହୃଦୟ ଓ ଉତ୍ତମ ବ୍ୟକ୍ତି ସହିତ ଚିନ୍ତନ କଲେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥା ଲାଭ ହୁଏ। ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ, ସଦ୍ଗୁଣ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ, ବିରକ୍ତି ଓ ନିୟମରେ ଯେଉଁଠି ମାନ୍ୟତା ମିଳେ, ସେଉଁଠି ଏକ ଜ୍ଞାନର ପାତ୍ର ପ୍ରଭା ପାଏ, ଯେପରି ରାମଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଏ। ରାମ, ତୁମେ ନିଜ ଆଚରଣରେ ଉତ୍ତମ, ଧୃଢ଼, ଗୁଣର ସାଗର, ଶୁଦ୍ଧ ଅବସ୍ଥାରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ, ରଜସ ଓ ସତ୍ତ୍ୱ ଚିହ୍ନିତ। ଏହି ସଂସାର ଅଗ୍ନିରେ ତୁମେ ଆଉ ଦୁଃଖର ପାତ୍ର ନୁହେଁ; ତୁମେ ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଅନୁସାରେ ପୁନଃଜନ୍ମ ନେଇଛ। ନିଜ ଶୁଦ୍ଧ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଜଗତର ସତ୍ୟ ତୁମେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଛ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭା ଦ୍ୱାରା ସବୁ କିଛି ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ। ମୋର ଶବ୍ଦର ଅଗ୍ନିରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ଏବେ ତୁମେ ଶତଦଳ ଆକାଶ ପରି ନିର୍ମଳ ହୁଅ। ସଂସାର ଧାରଣା ଛାଡ଼ି, ପରମ ବୁଦ୍ଧି ସହିତ ହୃଦୟକୁ ପ୍ରକାଶମାନ କର, ମୁକ୍ତିର ମଣିମାଳା ପରି ମନ ରଖ। ଯେ ମନ 'ମୋର', 'ଏହା ମୋର', 'ସେ ଅନ୍ୟ' ଭାବନା ଛାଡ଼ି, ସମସ୍ତ ବିଭାଗରୁ ମୁକ୍ତ, ସେଠି ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଏହି ପୃଥିବୀରେ ତୁମର ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିବେ। ଯେଉଁମାନେ ରାଘବଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଅନୁସରଣ କରିବେ, ସେମାନେ ନିଜ ମନର ନୌକା ଦ୍ୱାରା ସଂସାର ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବେ। ଯେଉଁମାନେ ତୁମ ମନ ପରି ମନ ରଖନ୍ତି, ସମଦୃଷ୍ଟି ଉତ୍ତମ ଲୋକ, ସେମାନେ ଜ୍ଞାନ ଦର୍ଶନ ପାଇବେ, ଯେପରି ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଅପୂର୍ଣ୍ଣ କିରଣ ପାଇଥାଏ। ତୁମେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ଅବସ୍ଥାକୁ ପାଇଛ, ଯଥାଯଥ ଆଚରଣ କର; ଶରୀର ଥିଲେଯାଏ ଆସକ୍ତି ଓ ଦ୍ୱେଷ ଛାଡ଼ି ମନକୁ ନିର୍ମଳ ରଖ। ବାହ୍ୟ ଆଚରଣରେ ଜଗତ ଅନୁକୂଳ ରୁହ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ତରେ ସମସ୍ତ ଆଶା ଛାଡ଼ି, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଶିତଳ ଅବସ୍ଥାରେ ରୁହ। ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଣୀରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ଦୁର୍ଗୁଣ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଗଣ୍ୟ ହେବେ ନାହିଁ; ସେମାନେ ଶିଆଳ ଶିଶୁ ପରି ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣର ଜନ୍ମ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପଶ୍ଚିମରେ ଉତ୍ତମ ଜନ୍ମ ପାଆନ୍ତି। ଏଠି ଯେଉଁ ଜନ୍ମର ଗୁଣ ସେଉଁଠି ଅନ୍ୱୟ କରାଯାଏ, ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଶୀଘ୍ର ସେହି ସ୍ୱଭାବ ପାଇଯାଏ। ପୂର୍ବ ଜନ୍ମ ଓ କାର୍ମର ଗୁଣ ଦୃଢ଼ ପ୍ରୟାସ ଦ୍ୱାରା ଜୟ କରାଯାଏ, ଯେପରି ଦୃଢ଼ ଯୋଦ୍ଧା ଶତ୍ରୁ ଜୟ କରେ। ମନ ଯଦି ପୂର୍ବ ଦୁଷ୍ଟ ଜନ୍ମ କିମ୍ବା କାର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଦୁଷିତ ହୁଏ, ତେବେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ଉଦ୍ଧାର କର, ଯେପରି ମାଟିରେ ଆଟକିଥିବା ହରିଣକୁ ଉଠାଯାଏ। ଯେଉଁମାନେ ତାମସିକ, ରଜସିକ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ବିବେକ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ ସତ୍ତ୍ୱ ଜନ୍ମ ପାଆନ୍ତି। ରାଘବ, ଶୁଦ୍ଧ ମଣି ମନରେ ଯାହା ନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ, ଲୋକ ସେହି ହୁଏ; ତେଣୁ ପ୍ରୟାସ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଉତ୍ତମ ଗୁଣ, ପ୍ରୟାସ ଓ ଧୃଢ଼ତା ଦ୍ୱାରା ଏଠି ତଳ ଜନ୍ମ ଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତିକୁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରନ୍ତି। ଏହି ପୃଥିବୀରେ କିମ୍ବା ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏମିତି କିଛି ନାହିଁ, ଯାହା ଗୁଣ ଓ ପ୍ରୟାସ ଦ୍ୱାରା ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ପରମ ବିରକ୍ତି ଓ ପକ୍ୱ ବୁଦ୍ଧି ଥିଲେ, ନିଜ ପ୍ରୟାସରେ କୌଣସି ଲକ୍ଷ୍ୟ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ନୁହେଁ। ତୁମେ ମହାଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧାରଣ କରି, ନିଜ ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ନିଜ ଉପକୃତି କର, ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେବା ପରେ ଏହି ପୃଥିବୀର ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେଉଥିବେ। ହେ ରାମ, ଭବିଷ୍ୟତ ଜନ୍ମରେ ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ପରମ ବିବେକ ଓ ଅଧିକ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ହେବ, ତୁମର ମନ ଉତ୍ତମ କର୍ମରେ ଅବିଚଳିତ ରୁହ, ବନ୍ଧନ ଓ ଭ୍ରମର ଚିନ୍ତାରେ ଅସ୍ଥିର ହେଉ ନାହିଁ।