ଓ ରାମା, ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଜୀବଗୁଡିକ ଏକାଉଁ ଯାଉଛନ୍ତି, ଆଉ କିଛି ନବୀନ ଜୀବ ଆସୁଛନ୍ତି। ଏହା ଏମିତି ଯେ, ବ୍ରହ୍ମର ଏହି ଜୀବସ୍ତ୍ରୋତ ଏକ ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗ ପରି ଚଳିତି ରହେ। ଏହି ଜୀବଗୁଡିକ ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ବିନା ଏକ ଅବସ୍ଥାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଗଣନାର ଏକ ଜଗତକୁ ପହଞ୍ଚି, ପଞ୍ଚଭୂତର ଆକାଶକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ଧୂଆଁର କିରଣ ପରି ଏକ ମେଘକୁ ଲିନ ହୁଏ। ସେଉଁଠି ଏମାନେ ଭୂତତତ୍ୱର ଚକ୍ରରେ ଏକତା ପାଆନ୍ତି, ମନ୍ଦାରା ଫୁଲର ଗନ୍ଧ ମିଠା ପବନରେ ଲିନ ହେବା ପରି। କିନ୍ତୁ କେତେକ ଜୀବ, ଭୂତତତ୍ୱର ପବନରେ ଜୀବଶକ୍ତିର ଗୁଣ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରି, ଭୟଙ୍କର ଦେମନମାନଙ୍କର ଦଳ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ ହୁଅନ୍ତି, ଅମରମାନେ ପରି। ଭୂତତତ୍ୱରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ପବନ ଯେଉଁଠାରେ ଗନ୍ଧ ବହି ଆସେ, ଏହି ଗନ୍ଧ ଦେହରେ ବସିଯାଏ, ନାକର ଘାଉରେ ଗନ୍ଧ ବସିଯାଏ ପରି। ଏହି ଭୂତଦେହରେ ଜୀବ ଜୀବନ ଶକ୍ତି ପାଇଁ, ଏଠାରୁ ସେମାନେ ଏହି ଜଗତରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ପ୍ରକାଟ ହୁଅନ୍ତି। ଅନ୍ୟ କିଛି ଜୀବ, ଧୂଆଁର ପଥ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ, ଦେହୀ ଜୀବଙ୍କ ଗର୍ଭକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ଜୀବନ ଲାଭ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ଏକ ନିଶ୍ଚଳ ଅବସ୍ଥାରେ ରହନ୍ତି। କିଛି ଜୀବ ପବନର ପଥରେ ଚାଲି, ଧାନ ଶସ୍ୟ ମାନା ଭିତରେ ଶୟନ କରି, ଜୀବନ ଶକ୍ତି ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଜୀବର ରୂପରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। ଓ ରାମା, କେବେ କେବେ ଏକ ନବ ଜୀବବଂଶ ମାତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ଏକ ଦିଘା ଦିନ ପାଇଁ ଶୂନ୍ୟ ଆକାଶର ଗୁହାରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ୱମାନା ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ହୋଇ ରହେ। ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଶ୍ରୀମୟ ଚନ୍ଦ୍ର ତାର ଦୀପ୍ତିମୟ ତାରା ଦ୍ୱାରା ଜଗତକୁ ନିରନ୍ତର ପ୍ରଭାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଦେଉନ୍ତି, ଦୁଧର ତରଙ୍ଗ ପରି। ତାପରେ, ଏହି ଅତି ରମ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣରେ ଏହି ଜୀବ ଏକ ସ୍ଥାନ ନେଇ, ଗଛରୁ ଗଛକୁ ଚଞ୍ଚଳ ପକ୍ଷୀ ପରି ଚଳିବାରେ ଲଗି ଥାଏ। ଏହି ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣରୁ ଏହି ଜୀବ ଔଷଧି ଗଛର ତରଳ ଅଙ୍କୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ମଧୁମକୁ ଏକ ନୂତନ ପଦ୍ମ ଗୁଚ୍ଛକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥାଏ ପରି। ଏହି ଦୁଇ ଗଛର ଫଳ ମଧୁର ହୋଇଯାଏ, ଚିନି ଗଛର ମୁଣ୍ଡିରେ ତାର ରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ପରି। ଏହି ଫଳରେ ଜୀବନ ଧାରା, ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ପରି ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ନିଜ ସ୍ଥାନ ନେଇଥାଏ, ମାଆର ଛାତିରେ ଦୁଧ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ପରି। ଫଳ ପକ୍କ ହେଲେ, ଦେହୀ ଜୀବ ଏହି ଫଳ ଖାଇଥାଏ; ତାରେ ଜୀବନ ରସ ପ୍ରବେଶ କରି ରହେ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଅଦୃଶ୍ୟ ଥାଏ। ଜୀବନ ଧନ, ଅବିଦ୍ୟାର ଜାଳ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ, ଗର୍ଭର ଖଞ୍ଚାରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ରହେ, ମଣିଷ ମୁଁଦା ପତ୍ରର ମାଟି ପାତ୍ରରେ ଅମୂଳ୍ୟ ମାନ୍ୟ ରହିଥିବା ପରି। ଏହିପରି, ଅଗ୍ନି କାଠରେ, ମାଟିରେ ମାଟି ପାତ୍ର, ଦୁଧରେ ଘି ପରି, ଆତ୍ମା ଜୀବନ ରସରେ ବସିଥାଏ। ଏହି କ୍ରମାଗତ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା, ଯେଉଁଠିଠୁ ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ଓ ଦେହ ବିନା ଜୀବ ଏ ପୃଥିବୀରେ ମାନ୍ୟ ରୂପରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ଏମିତି ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଜୀବ ଶୁଧ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣର ହୋଇ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଚରିତ୍ରର ଅଧିକାରୀ ହୁଅନ୍ତି; ଯଦି ସେ ଏହି ଜନ୍ମରେ ମୁକ୍ତି ପାଇଥାଏ, ତେବେ ସେ ପ୍ରକୃତ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣର ଅଧିକାରୀ। କିନ୍ତୁ, ଏହିପରି ଗର୍ଭକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଜନ୍ମର ଶୃଙ୍ଖଳା ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ପାଇବା ଲାଗି ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଜୀବ, ରଜସ-ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣର ଅଧିକାରୀ। ଏବେ, ରାମା, ମୃତ୍ୟୁ ପଶ୍ଚିମରେ ଏକ ଜୀବର ଅନୁକ୍ରମ ଓ ରଜସ-ସତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି କିପରି ହୁଏ, ତାହା ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। ଯେଉଁଠି ଅଧିକ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଜୀବ, ସେ କେବେ କେବେ ଶୁଭ କର୍ମର ଅଧିକାରୀ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ଓ ପାପ ନାହିଁ। ଏଠି, ରଜସ ଓ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣର ଲୋକ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି; ଏମାନେ ମାନ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି ଯାଁକୁ ବିଚାର କରିବା ଯୋଗ୍ୟ, ଏବଂ ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଅନୁକ୍ରମ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁଠି ପ୍ରଥମେ ଆସିଥିବା ଜୀବ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆତ୍ମାକୁ ପହଞ୍ଚି, ମହାଗୁଣର ଅଧିକାରୀ ହୁଅନ୍ତି, ଏମାନେ ଦୁର୍ଲଭ। ଅନ୍ୟ ମୁଁଦା ଓ ମୋହିତ ଜୀବ, ତମୋଗୁଣର ହୋଇ, ଏମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କିଛି ଚିନ୍ତା ନାହିଁ; ଏମାନେ ଅଚଳ ଜୀବ ପରି। କେବଳ କିଛି ଜୀବ, ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମ ଲାଭ କରି, ନିଜ ସ୍ଵଭାବିକ ଜୀବନରେ ମହାସ୍ଥିତି ପାଇଥାଏ; ଏଠି ରଜସ-ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣର ଅଧିକାରୀ ଚିନ୍ତନ ଯୋଗ୍ୟ। ଏମାନେ, ରଜସ ଓ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣର ଅଧିକାରୀ ମାନ୍ୟ, ପୃଥିବୀରେ ମହାଗୁଣରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ସଦା ଆନନ୍ଦିତ ଓ ଦୀପ୍ତିମୟ, ଆକାଶର ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଚମକିଥାନ୍ତି। ଏମାନେ କେବେ ଥକିନାହାନ୍ତି, ଆକାଶ ପରି ଅପବିତ୍ରତାରେ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ; ଦୁଃଖରେ ମନ୍ଦ ହେନାହାନ୍ତି, ରାତିରେ ସୁବৰ্ণ କମଳ ପରି। ଏଠି, ପ୍ରକୃତିର ନିୟମ ଚାଲିଥାଏ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକ ନୂତନ ଦିନ ଆଣି ନାହିଁ; ଏମାନେ ନିଜ ଉଚିତ ଆଚରଣରେ ଆନନ୍ଦ ଉଠାନ୍ତି, ଗଛ ନିଜ ପ୍ରୃତୁରେ ଖୁସି ହୁଏ ପରି। ଏମାନେ କେବେ ନିଜର ପୂର୍ଣ୍ଣତାକୁ ଛାଡନାହାନ୍ତି, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଶାନ୍ତ ଓ ସୁନ୍ଦର; ପରିସ୍ଥିତି ବଦଳିଲେ ମଧ୍ୟ ଏମାନେ ନିଜର ଶୀତଳତା ଛାଡନାହାନ୍ତି, ଚନ୍ଦ୍ରର ଶୀତଳ ଆଲୋକ ପରି। ଏମାନେ ନିଜ ସ୍ଵଭାବରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ମିତ୍ରତା ଭଳି ଗୁଣର ଶୋଭାରେ ଶୋଭିତ; ବଡ଼ ଗଛର ନୂତନ ଫୁଲ ଗୁଛରେ ଚମକିଥାଏ ପରି ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ। ଏମାନେ ସଦା ଏକତାରେ, ମୂଦୁ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଚିତ୍ତରେ, ସମୁଦ୍ର ପରି ନିଜ ଆସିନ ରଖନ୍ତି, ଏମାନଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବିଶାଳ। ଏମାନଙ୍କର ଏହି ଅବସ୍ଥା ଦୁଃଖର ଦୂରକରି, ସଦା ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ରରେ ଅଟକି ରହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏଭଳି ଏହି ଜଗତରେ ଅକ୍ଷୟ ଚେଷ୍ଟା ଦ୍ୱାରା କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ; ରଜସ-ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣର ଲୋକ ନିଜ ଆତ୍ମାର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ଆଚରଣ କରନ୍ତି। ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶାସ୍ତ୍ର ଲାଭ କରି, ପୁନଃପୁନ ଚିନ୍ତନ କରି, ଏକାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ଏହି ଜଗତର ଅସ୍ଥିରତା ଉପରେ ଶୀଘ୍ର ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷରେ ଯେଉଁଟି ଚିରନ୍ତନ, ଏହି ତିନି ଲୋକର ସତ୍ୟ ରୂପକୁ ଶୀଘ୍ର ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ, ଅନ୍ୟ କିଛି ଅନବଶ୍ୟକ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।