ଏହି ଉତ୍କଳ ଶୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ଚିନ୍ତାରେ ଦେବ, ଦାନବ, ମନୁଷ୍ୟ, ସର୍ପ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପଜାଇଲେ; ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସାଗରରେ ତରଙ୍ଗ ଉପଜିବା ପରି ଉପଜାଇଲେ। ସେ ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅନେକ ଦିଗ, ପର୍ବତ, ଦିବ୍ୟ ଯାନ, ଓ ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଲେ; ପଦ୍ମଜନ୍ମା ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ କ୍ରମ ଭଲଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଲେ। ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେ ଚିନ୍ତା ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତି ଲାଭ କରି, ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତିତ ବସ୍ତୁକୁ ତୁରନ୍ତ ଦେଖିପାରିଲେ। ପରେ ସେମାନେ ଅନେକ ନୂତନ ଜନସମୂହ ଉପଜାଇଲେ; ଏହି ନୂତନ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଆଉ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ଉପଜାଇଲେ, ଏମିତି ଏହି ଶୃଷ୍ଟି ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଜନସମୂହରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା। ବ୍ରହ୍ମା ଏବେ ଓଡ଼ିଆ ଶୃଷ୍ଟିର ଆଧାର ଭାବେ ଵେଦ ଓ ଯଜ୍ଞର ଗୁଣଗୁଣ ଚିନ୍ତା କରି, ଏହି ଜଗତର ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଲେ, ଗୃହଣୀ ପାଇଁ ଘରର ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବା ପରି। ଦିବ୍ୟ ଆକାର ଧାରଣ କରି, ମନସ୍ତୁତ ଏହି ବିଶାଳ ଦେହ ଦ୍ୱାରା, ସେ ଏହି ଶୃଷ୍ଟିକୁ ଉପଜାଇଲେ, ଯାହା ଅନେକ ପ୍ରାଣୀର ଅନୁକ୍ରମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ସେ ଏହି ଜଗତକୁ ସାଗର, ପର୍ବତ, ବୃକ୍ଷରେ ଶୋଭିତ କରିଲେ; ଜଗତ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ଦିଗ, ମେରୁ ପର୍ବତ, ପୃଥିବୀର ଆସନ, ଦିଗ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଜଟିଳ ଜନସମୂହ ରହିଛି। ଏହି ଶୃଷ୍ଟି ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖ, ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟ, ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ, ରୋଗରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ; ଏହି ଶୃଷ୍ଟି କାମ, ଦ୍ୱେଷ, ଭୟରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ; ତାହାର ମୂଳ ତିନି ଗୁଣରେ ଗଠିତ। ଯାହା ବ୍ରହ୍ମାର ଚିନ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଉପଜିଲା, ଏହି ଶୃଷ୍ଟି ପୂର୍ବରୁ ଦେଖାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଏବେ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଉଛି। ଏମିତି ଏହି ଶୃଷ୍ଟିରେ, ଅଜନ୍ମା ବ୍ରହ୍ମା କେବେ କେବେ କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ଚକ୍ରକୁ ଚିନ୍ତା କରି, ଏହି ଶୃଷ୍ଟିକୁ ଏକ ଅଟୁଟ ରୂପରେ ଦେଖିଥାନ୍ତି। ଏହି ମାୟା, ଯଦିଓ ଅସତ୍ୟ, ଜଗତର ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ସତ୍ୟ ଭାବରେ ପ୍ରତୀତି ହେଉଛି; ଏହି ମାୟା ମନର ଚିନ୍ତା ଦ୍ୱାରା ସଦା ଉପଜାଯାଉଛି। ଜଗତର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଚିନ୍ତା ଅନୁସାରେ ହେଉଛି; ଚିନ୍ତାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦୈବୀ ଦୃଷ୍ଟି ଅଟୁଟ ରହିଛି। ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ନାଥ ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ଶୃଷ୍ଟିକୁ ଉପଜାଇବା ପରେ, ପଦ୍ମରେ ବସି, ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ। କେବଳ ମନର ଅନୁକମ୍ପା ଦ୍ୱାରା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଶୃଷ୍ଟି ଉପଜାଇଲା—ଏହି ଶୃଷ୍ଟି ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟର ଖେଳ ଦ୍ୱାରା ଶୃଷ୍ଟି ଅନୁକ୍ରମ ଚାଲିଥାଏ। ଏହି ଶୃଷ୍ଟି ଇନ୍ଦ୍ର, ଉପେନ୍ଦ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା, ପର୍ବତ, ସାଗର, ତଳସ୍ଥଳ, ସ୍ୱର୍ଗ, ଦିଗ ଦ୍ୱାରା ଭରି ରହିଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ଚିନ୍ତା ଜାଲ ମୁଁ ବ୍ୟାପ୍ତ କରିଛି; ଏବେ ମୁଁ ଏହି ଚିନ୍ତା ରୂପୀ ଖେଳ ଉପଜାଇବାରୁ ବିରତ ହେବି। ଏପରି ନିଷ୍ପତ୍ତି କରି, ବ୍ରହ୍ମା ଚିନ୍ତାର କ୍ଷୁଦ୍ରତାରୁ ବିରତ ହୋଇ, ନିଜ ଶ୍ୱରୂପ, ଆଦିହୀନ ସ୍ୱର୍ବ୍ରହ୍ମାନ୍ଦ କୁ ସ୍ମରଣ କରିଥାନ୍ତି। ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଚିତ୍ତ ଏହି ଚିତ୍ତ ଚାୟାରେ ବିଲୀନ ହୋଇ, ସେ ଶାନ୍ତିରେ ବସିଥାନ୍ତି, ଏକ କ୍ଲାନ୍ତ ଯାତ୍ରୀ ବିଛା ଉପରେ ବିଶ୍ରାମ କରିବା ପରି। ସେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ଅହଂକାରରୁ ମୁକ୍ତ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶାନ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ, ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ବସିଥାନ୍ତି, ଅସ୍ଥିର ନହେଉଥିବା ସାଗର ପରି। କେବେ କେବେ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା, ଶ୍ରୀମାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ଚେତନା ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବିରତ ହୋଇଯାନ୍ତି, ତରଙ୍ଗ ବନ୍ଦ ହେଲେ ସାଗର ଶାନ୍ତ ହେଉଥିବା ପରି। ସେ ଏହି ଜଗତକୁ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି, ଯାହା ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶତଶ: ଆକାଂକ୍ଷାର ଦୃଢ଼ ଚେନ୍ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧା, ଆସକ୍ତି, ଦ୍ୱେଷ, ଭୟରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ। ଏପରି ନିଜ ମନ ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ ଦୟାରେ ବିଳୀନ ହୋଇ, ସେ ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି, ଯାହା ମଧ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରମାନେ ଅଧ୍ୟାତ୍ମ ଜ୍ଞାନର ସାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବେଦ, ବେଦାନ୍ତ, ପୁରାଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର ଲୋକମାନଙ୍କ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଉପଦେଶ ଦେଇଥାଏ। ପୁନଃ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥାରେ ବିଶ୍ରାମ କରି, ଶାନ୍ତ ମନରେ ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ବସିଥାନ୍ତି, ମନ୍ଦରା ପର୍ବତ ଦ୍ୱାରା ବିଚଳିତ ନହୋଇଥିବା ସାଗର ପରି। ଏହି ଜଗତର କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମା ପଦ୍ମରେ ବସି, ପୁନଃ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ବସିଥାନ୍ତି। ପୂର୍ବଜନ୍ମ ଓ ସଂସ୍କାରର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଦେହ ଅଟୁଟ ରହିଛି, ଏହି ଦେହ କେବଳ ପୁନଃଜନ୍ମ ନହେବା ପାଇଁ ଥିବା ଚକ୍ର ପରି। ତାଙ୍କର ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା କିମ୍ବା ରକ୍ଷା କରିବାର କୌଣସି ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ; ଏଠାରେ ନିଜ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ, ଅସ୍ତିତ୍ୱ କିମ୍ବା ଅନସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସମାନ ଭାବରେ କରି, ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ସମ ରହି, ସେ ମୁକ୍ତ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ସାଗର ପରି। କେବେ କେବେ କେବଳ ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା, କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବିନା, ଜଗତ ପାଇଁ କୃପା ଦେବାରେ ଜାଗୃତ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ବ୍ରହ୍ମାନ୍ଦ ଅବସ୍ଥା, ମୁଁ ବର୍ଣ୍ନନା କଲି, ଏହାକୁ ତୁମେ ସତ୍ତ୍ୱ ଭାବର ଜନ୍ମ ଅବସ୍ଥା ଭାବରେ ଜାଣିବା, ହେ ଦେବମୁକୁଟ। ଯେତେବେଳେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମାନ୍ଦରେ, ମନର ପ୍ରଥମ ଉତ୍ପନ୍ନ ଚଳନ ଉପଜାଏ, ଏହା ବ୍ରହ୍ମାନ୍ଦ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଶୃଷ୍ଟି ନିର୍ମିତ ହେବା ପରେ, ଆଉ ଏକ ଉତ୍କର୍ଷ ଚଳନ ଉପଜାଏ, ଯାହା ଆକାଶ ଓ ବାୟୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି, ଔଷଧି ଓ ପତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ। କିଏ ଦେବ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, କିଏ ମନୁଷ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି; କିଏ ପଶୁ ହୁଅନ୍ତି, କିଏ ଯକ୍ଷ ହୁଅନ୍ତି। ଚନ୍ଦ୍ର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଔଷଧି ପତ୍ର ଉପଜାଇଯାଉଛି; ଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀ ଏହି ପତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେ ତୁରନ୍ତ ଏହି ରୂପରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ଏହି ଜନ୍ମରେ ଏହି ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଉପଜି, ଜନ୍ମାନୁସାରେ ନିଜ ଦୃଷ୍ଟିଭେଦ ଅନୁଯାୟୀ ବାନ୍ଧା ବା ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାଏ। ଏହିପରି, ରାମଭଦ୍ର, ଏହି ଶୃଷ୍ଟି ଉପଜିଛି—ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ ଓ ଅପ୍ରକାଶ କାର୍ଯ୍ୟର ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବନ୍ଧା, ଚିନ୍ତା ଗଭୀର ଗର୍ଭରୁ ଉପଜିଥିବା ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ଭାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।