ଏକ ଦିନ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଚିତ୍ତରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଆଲୋକର କଳ୍ପନା ହେଲା—ଏହି ଆଲୋକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଏକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିର ଚକ୍ର ପରି ଚମକୁଥିଲା, ଦିଗଗୁଡିକୁ ସୁନା ରଙ୍ଗରେ ରଙ୍ଗାଇ ଦେଉଥିଲା। ଏହି ଆଲୋକ ଭିତରେ ଅଗ୍ନିର କଣାମାନେ ଏକ ତାରାମାଳା ପରି ଗଠିତ ହୋଇଥିଲେ, ଆକାଶର କୋଣା ଅଳ୍ପ ହରିତ ରଙ୍ଗରେ ରଙ୍ଗିତ, ସୁନା ଜଙ୍ଗଲ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଆଲୋକର ଦେହ ମଧ୍ୟ ଏକ ଜଟିଳ ସୁନା ଅଗ୍ନିର ତାଳ ଓ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିର ମେଳ ଥିଲା, ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚମକୁଥିବା ସୁନା କଣା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ ଆଲୋକ ଭିତରେ, ଚିତ୍ତ ନିଜ ଆକୃତିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର କଳ୍ପନା କଲା। ଏହି ଆଲୋକରୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦିତ ହେଲା, ଅଗ୍ନିର ଚକ୍ର ମଧ୍ୟରେ ବସି, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ସୁନା କଣା ଧରିଥିଲା। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଗ୍ନିର ଜଟା ଧରି, ଅଗ୍ନି ତ୍ୟାଗ କରୁଥିଲା; ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗମାନେ ଅଗ୍ନି ସହ ଖେଳୁଥିଲେ, ଏହି ଆକାଶ ଦେଖିବାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା। ଏହି ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ବିଶାଳ ବୁଦ୍ଧିରେ ଏକ ଦ୍ରୁତ ଉପଲବ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଆଲୋକର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଣାମାନେ ସୁନ୍ଦର ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ପରିଣତ କଲେ। ଏହି ବିମାନମାନେ ତାଙ୍କର କଳ୍ପନା ଅନୁସାରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ଉଦ୍ଭବକୁ ଏକ ସ୍ୱରମାଳା ପରି ଦେଖିଲେ। ଏହି ନିମିତ୍ତରେ, ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରତିଦିନ ଏବଂ ପ୍ରତି ଲୋକରେ ନିଜ ଚିନ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ପ୍ରକଟ କରନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମା ସମୟ, ତାଙ୍କର ବିଭାଗ, ତାରା ଓ ଗ୍ରହ, ନଦୀ, ସାଗର, ଦ୍ୱୀପ, ଦିଗ, ପାହାଡ଼ ଓ ଭୂମିର କଳ୍ପନା କଲେ। ଏହି ବ୍ରହ୍ମା ଦେବ, ଦାନବ, ମାନବ, ସର୍ପ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପକୁ ତରଙ୍ଗ ପରି ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ଅଞ୍ଚଳ, ପାହାଡ଼, ଦିବ୍ୟ ବିମାନ ଓ କ୍ରିୟାମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କଲେ; ପଦ୍ମଜନ୍ମା ଏହି ସବୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ। ଏହି ଜୀବମାନେ ଚିନ୍ତା ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରି, ତାଙ୍କର କଳ୍ପନା ଅନୁସାରେ ସମସ୍ତ ଦେଖିଲେ। ପରେ ସେ ଅନେକ ଜୀବମାନେର ଦଳ କଳ୍ପନା କଲେ; ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜୀବ ଉପକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରକାରର ଜୀବ ଉପକୁ କଳ୍ପନା କଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ବେଦ ଓ ଯଜ୍ଞର ଗୁଣ ସହ ଉପସ୍ମରଣ କରି, ଏହି ଜଗତର ଅଞ୍ଚଳ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କଲେ, ଗୃହଣୀ ପାଇଁ ଏକ ଘର ଚାଲିଥିବା ପରି। ଦିବ୍ୟ ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ଚିତ୍ତରେ ବିଶାଳ ଦେହ ଉପକୁ କଳ୍ପନା କରି, ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ଉତ୍ପାଦନ କଲେ, ଯାହା ଜୀବମାନେର ଅନୁକ୍ରମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ବ୍ରହ୍ମା ସମୁଦ୍ର, ପାହାଡ଼, ଗଛ, ଲୋକମାନେ, ମେରୁ ପର୍ବତ, ଭୂମିର ଆସନ, ଦିଗ, ଜଙ୍ଗଲ, ଜଟିଳ ଦଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଲୋକମାନେ ଉପକୁ କଳ୍ପନା କଲେ। ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଆନନ୍ଦ ଓ ବେଦନା, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ, ରୋଗ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପୀଡିତ; ରାଗ, ଦ୍ୱେଷ ଓ ଭୟ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ତଃସ୍ଥ; ଏହି ସବୁ ତିନି ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ। ଯେଉଁ ସବୁ ଚିତ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ କଳ୍ପନା କରିଥିଲେ, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଦେଖିଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଏହି ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଏବେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଛି। ଏଭଳି ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିରେ, ଅଜନ୍ମା କେବେ କେବେ କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାରା, ଜୀବନ ଚକ୍ରର କଳ୍ପନା କରନ୍ତି ଓ ଏହି ଚକ୍ରକୁ ଦୃଢ ଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି। ଏହି ମୃଷ୍ଟିକୁ, ଯଦିଓ ଏହା ଅସତ୍ୟ, ଜାଗୃତ ଜୀବନରେ ସତ୍ୟ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଛି; ଚିତ୍ତର ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ଏହା ନିର୍ମିତ ହେଉଛି। ଜଗତର ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ଭାବନା ଅନୁସାରେ ଚାଲିଥାଏ; ଭାବନାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦୈବୀ ନିୟତି ଦୃଢ ଭାବରେ ବସିଛି। ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଥିବା ସୃଷ୍ଟି ଉଦ୍ଭବ ହେଲା ପରେ, ପଦ୍ମଜନ୍ମା ବ୍ରହ୍ମା, ପଦ୍ମ ଆସନରେ ବସି, ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି। କେବଳ ଚିତ୍ତର ଆନ୍ଦୋଳନରେ, ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ବିଭିନ୍ନ ସୃଷ୍ଟି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—ସେହି ସୃଷ୍ଟି ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅନେକ କ୍ରିୟାର ଖେଳରେ ଏବଂ ଅନୁକ୍ରମରେ ବଦଳିଯାଏ। ଏହି ଜଗତ ଇନ୍ଦ୍ର, ଉପେନ୍ଦ୍ର, ବିଶାଳ ରାଜାମାନେ, ପାହାଡ଼ ଓ ସାଗରରେ ଭରିଯାଇଛି, ତଳ ଲୋକ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଦିଗର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ମାର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଯୁକ୍ତ। ଏହି ସମସ୍ତ ଭାବନା ମାୟାର ଜାଳ ମୁଁ ବିସ୍ତାର କରିଛି; ଏବେ ମୁଁ ଏହି ଭାବନା ଖେଳର ପ୍ରକଟନ ରୁ ବିରତି ନେବି। ଏଭଳି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେ ଭାବନାର ଦୁଃଖରୁ ଦୂର ହୋଇ, ନିଜ ଆତ୍ମା, ଅନାଦି, ପରମ ବ୍ରହ୍ମାକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି। ସେ ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଆଲୋକରେ ଚିତ୍ତ ନିମଗ୍ନ କରି, ଶାନ୍ତ ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦରେ ବସନ୍ତି, ଏକ କ୍ଲାନ୍ତ ଯାତ୍ରୀ ଶୟନରେ ବିଶ୍ରାମ କରିଥିବା ପରି। ସେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ଅହଂକାରରୁ ମୁକ୍ତ, ପରମ ଶାନ୍ତିରେ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ବସନ୍ତି, ଏକ ଅସ୍ଥିର ଦଳିତ ଶାନ୍ତ ସମୁଦ୍ର ପରି। କେବେ କେବେ, ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରଭୁ ନିଜେ ଚେତନାର ଶକ୍ତିରେ ସ୍ଥିତି ନେଇଥାନ୍ତି, ଏକ ସମୁଦ୍ର ତରଙ୍ଗ ଶାନ୍ତ ହେବା ପରି। ସେ ଜଗତର ଆନନ୍ଦ ଓ ବେଦନା ଦେଖନ୍ତି, ଅନେକ ଇଚ୍ଛାର ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବନ୍ଧି, ଆସକ୍ତି, ଦ୍ୱେଷ ଓ ଭୟରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ। ଏହି ପରେ, ସମସ୍ତ ଜୀବ ପ୍ରତି କରୁଣାରେ ଚିତ୍ତ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ, ସେ ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରମାନେ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନର ସାର ଦ୍ୱାରା ଭରି, ବେଦ, ବେଦାନ୍ତ, ପୁରାଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି। ପୁନଃ, ସେ ପରମ ଅବସ୍ଥାରେ ବିଶ୍ରାମ କରି, ବିପଦରୁ ମୁକ୍ତ, ନିଜ ସ୍୵ଭାବରେ ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ବସନ୍ତି, ମନ୍ଦରା ପର୍ବତ ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ଥିର ନହୋଇଥିବା ସମୁଦ୍ର ପରି। ସେ ଜଗତର କ୍ରିୟା ନିରୀକ୍ଷଣ କରି, ବ୍ୟବସ୍ଥା ରଖି, ପଦ୍ମ ଉପରେ ବସି, ପୁନଃ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ବସନ୍ତି। କେବଳ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମ ଓ ସଂସ୍କାରର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଦେହ ଅବସ୍ଥିତ, ଏହା କେବଳ ଅପରାବୃତ୍ତି ପାଇଁ ରହିଛି, ଏକ ଚକ୍ର ଚଳିଥିବା ପରି। ସେ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ, ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ; ଏଠାରେ ନା ଆତ୍ମା, ନା ଅନ୍ୟ, ନା ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ନା ଅନସ୍ତିତ୍ୱ। ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ସମାନ ଭାବେ କରି, ପ୍ରତି ଅବସ୍ଥାରେ ଏକା ରହି, ସେ ମୁକ୍ତ, ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୁଦ୍ର ପରି।