ଏକ ସମୟରେ, ବ୍ରହ୍ମନ୍ଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି ଏକ ଶିଷ୍ୟ କହିଲେ, “ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଆପଣଙ୍କର କଥା ସତ୍ୟ ଏବଂ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି—ଏହି ଆତ୍ମା ନିଶ୍ଚୟ ଅକର୍ତ୍ତା ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ କର୍ତ୍ତା, ଉପଭୋକ୍ତା ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଅନୁପଭୋକ୍ତା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବର ପୋଷକ।" ସେ ଆଉ କହିଲେ, “ଏହି ଆତ୍ମା ସମସ୍ତଙ୍କର ନାୟକ, ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପି, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ଅଟୁଟ ଅବସ୍ଥା, ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ନିଜ ଅନୁଭୂତି ହିଁ ତାଙ୍କର ରୂପ, ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଭିତରେ ବସିଛନ୍ତି।" ଏହି ଶିଷ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କର ଶବ୍ଦ ମାନେ ଜଳର ଧାରାରେ ପୃଥିବୀକୁ ଶୀତଳ କରିବା ପରି, ମୋ ହୃଦୟରେ ବ୍ରହ୍ମ ଆସିଛି।" “ଅସଙ୍ଗତା ଏବଂ ଅଭିଲାଷା ନଥିବାରୁ, ଆତ୍ମା କିଛି ଉପଭୋଗ କରେ ନାହିଁ, କିଛି କରେ ନାହିଁ; ତଥାପି, ସେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର କାରଣ ହେବାରୁ, ଦିବ୍ୟ ଆତ୍ମା ଉପଭୋଗ କରେ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ।" “ହେ ପ୍ରଭୁ, ତଥାପି ମୋ ହୃଦୟରେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସନ୍ଦେହ ରହିଛି; ଦୟାକରି ଆପଣ ଏହାକୁ ଦୂର କରନ୍ତୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଅନ୍ଧାରକୁ ଦୂର କରିବା ପରି।" “ଏହା ସତ୍ୟ, ଏହା ଅସତ୍ୟ; ଏହା ‘ମୁଁ’, ଏହା ‘ତୁମେ’; ଏହା ଏକ, ଏହା ଅନ୍ୟ—ଏପରି ଅସଂଖ୍ୟ ବିଭେଦ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ।" “ଏହି ଏକ ଶାନ୍ତ, ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପିଥିବା ଆସଲ ଅବସ୍ଥାରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ମାନ୍ଦ ଧୂଆଁ ପରି, ଆତ୍ମାରେ ‘ଏହି’ ଭାବ କିପରି ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ?" “ଅନ୍ତିମ ସମୟରେ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଏହି ଗଭୀର ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେବି, ଏବଂ ଆପଣ ସେତେବେଳେ ଏହାକୁ ଜାଣିପାରିବେ।" “ହେ ରାଘବ, ମୁକ୍ତିର ଉପାୟର ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିବା ପରେ, ଆପଣ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଉତ୍ତର ଶୁଣିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହେବେ।" “ଯେପରି ଏକ ଯୁବକ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟତମାର ମଧୁର ଗୀତ ଶୁଣିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ଏହିପରି ଜାଗୃତ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଗଭୀର ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଶୁଣିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।" “ଅତି ଆକାଂକ୍ଷାପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶିଶୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ, ଏପରି ଉଚ୍ଚ ଶିକ୍ଷା ଅପରିପକ୍ୱ ବୁଦ୍ଧି ଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅନୁପଯୁକ୍ତ।" “ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ, କିଛି ବ୍ୟକ୍ତିରେ ଏକ ଜ୍ଵଳନ ଦେଖାଯାଏ; ଗଛରେ ଫଳ ଶରଦ୍ରୁତୁରେ ଆସେ, ବସନ୍ତରେ ନୁହେଁ।" “ଶିକ୍ଷାର ଶବ୍ଦ ପରିପକ୍ୱ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ଶୁଦ୍ଧ ବସ୍ତ୍ରରେ ରଙ୍ଗ ପରି; ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଜ୍ଞାନର କଥା ଆତ୍ମାର ଅନୁଭୂତି ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇଯାଏ।" “ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଆପଣଙ୍କୁ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତର ଦେଇଥିଲି; ଏହା ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ହୋଇନଥିବାରୁ, ଆପଣ ଏହାକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ବୁଝିପାରିନାହାନ୍ତି।" “ଯଦି ଆପଣ ନିଜ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣିପାରିବେ, ଆପଣ ନିଜେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଜାଣିପାରିବେ—ଏହାର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।" “କିନ୍ତୁ, ଅନ୍ତିମ ସମୟରେ ଆପଣ ଉତ୍ତର ଅଭିଗମନ କରିବା ପରେ, ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଉତ୍ତର ଅନୁକ୍ରମକ୍ରମେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।" “ଆତ୍ମା ନିଜେ ନିଜକୁ ଜାଣିଥାଏ, କାରଣ ଆତ୍ମା ନିଜରେ ନିଜକୁ ସ୍ଥାପିତ କରେ; ଶାନ୍ତ ହୋଇ, ଆତ୍ମା ନିଜକୁ ଅନୁଭବ କରେ।" “ହେ ରାମା, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କର୍ତ୍ତା ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ଏହି ଅନ୍ୱେଷଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି; ଏହିକୁ ବୁଝିବା ମାନେ ସଂସ୍କାର ରହିତ ଏବଂ ଅନୁଭୂତି ଶୂନ୍ୟ ହେବା।" “ବନ୍ଧନ ନିଶ୍ଚୟ ତାଳ ଓ ସଂସ୍କାରର ବନ୍ଧନ, ମୁକ୍ତି ହେଉଛି ସଂସ୍କାରର ନିବୃତ୍ତି; ସମସ୍ତ ସଂସ୍କାର, ମୁକ୍ତି ପ୍ରତି ଆକାଂକ୍ଷା ସହିତ, ଛାଡ଼ି ଦିଅ।" “ପ୍ରଥମେ, ଅନ୍ଧାର ଭାବର ସଂସ୍କାର, ଯେଉଁଠି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗର ଆସକ୍ତି ଅଛି, ସେମାନେ ଛାଡ଼ି ଦିଅ; ପରେ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବର ସଂସ୍କାର, ମିତ୍ରତା ଓ ଏପରି ଗୁଣର ନାମରେ ଥିବା ସଂସ୍କାର ଗ୍ରହଣ କର।" “ସେମାନେ ବାହ୍ୟ ଭାବରେ କର, ଭିତରେ ଛାଡ଼ି ଦିଅ; ଭିତରେ ସମସ୍ତ ଚଞ୍ଚଳତା ଶାନ୍ତ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ଏକମାତ୍ର ସଂସ୍କାରରେ ସ୍ଥିତ ରୁହ।" “ଏହା ପରେ, ମନ ଓ ବୁଦ୍ଧି ସହିତ ଥିବା ଏହି ସଂସ୍କାରକୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଦିଅ, ସମାଧିରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ସ୍ଥିତ ରୁହ; ଯେଉଁଠି ଛାଡ଼ିବା ଅବଶ୍ୟକ, ଏହିକୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଦିଅ।" “ମୂଳରୁ ସମସ୍ତ ଚେତନା ଓ ମନର କଳ୍ପନା, ସମସ୍ତ ଅନ୍ଧାର ଦେଖାଯାଉଥିବା ଅବସ୍ଥା, ସମସ୍ତ ସଂସ୍କାର ଓ ତାଙ୍କର ଉତ୍ସ, ପ୍ରାଣର ପୂର୍ବ ଗତି ସହିତ, ସମସ୍ତକୁ ମୂଳରୁ ଛାଡ଼ି ଦିଅ।" “ସମସ୍ତକୁ ମୂଳରୁ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ, ଆପଣ ସ୍ପଷ୍ଟ ଆକାଶ ପରି ହେବେ, ଶାନ୍ତ ମନ ସହିତ; ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ବିଳମ୍ବ ନ କରି ଅନୁଭବ କର।" “ଏହି ପରି ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତକୁ ହୃଦୟରୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇ ଅଚଞ୍ଚଳ ରହିଥାଏ, ସେ ମୁକ୍ତ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନାୟକ।" “ସେ ଧ୍ୟାନ କରୁନ୍ତି କିମ୍ବା କାର୍ଯ୍ୟ କରୁନ୍ତି, କିମ୍ବା ଏହାରୁ ବିରତ ହୁନ୍ତି—ଯେଉଁଠି ହୃଦୟ ଅବସ୍ଥା ଶୂନ୍ୟ, ସେ ମୁକ୍ତ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟର ସ୍ୱାମୀ।" “ତାଙ୍କ ପାଇଁ, ନିର୍ଜନତାରେ କିଛି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନାହିଁ, କାର୍ଯ୍ୟରେ କିଛି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନାହିଁ; ଧ୍ୟାନ କିମ୍ବା ପାଠରେ କିଛି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନାହିଁ, ଯେଉଁଠି ମନ ଅନୁଭୂତି ଶୂନ୍ୟ।" “ଶାସ୍ତ୍ରଗୁଡିକୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଅନୁଶୀଳନ କରାଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ସଂସ୍କାର ମୂଳରୁ ନିବୃତ୍ତି ପାଇଁ ନିରବତା ବ୍ୟତିତ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥା ନାହିଁ।" “ଦଶ ଦିଗରେ ଘୂରି ଦେଖାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଦୃଶ୍ୟ ହେବାକୁ ଯାଉଥିବା ସମସ୍ତକୁ ଦେଖାଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ କେବଳ କିଛି ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ସମସ୍ତକୁ ସତ୍ୟ ଭାବରେ ଦେଖିପାରନ୍ତି।" “ଯେଉଁଠି ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି, ଯେଉଁଠି ଯାଉଛି, ଚାହିତା କିମ୍ବା ଅଚାହିତା ବିନା, ଏଠାରେ ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ଅନ୍ୟ କିଛି ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରେ ନାହିଁ।" “ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ, ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ଲୋକେ କରନ୍ତି, ଏହି ସମସ୍ତ ଶରୀର ପାଇଁ; କିଛି ମାତ୍ର ଆତ୍ମା ପାଇଁ ନୁହେଁ।" “ପାତାଳରେ, ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରେ, ସ୍ୱର୍ଗରେ କିମ୍ବା ପୃଥିବୀରେ, କେବଳ କିଛି ସନ୍ତ ଦେଖାଯାନ୍ତି ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ରଖିଛନ୍ତି।