ଏକ ସମୟରେ, ଏକ ଦିନ, ତିନିଟି ଦେହ ଧାରଣ କରି ଏକ ଶକ୍ତି, ଯକ୍ଷମାନେ ସହିତ ରହି, ଖେଳା କରି ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ। ଏହି ଶକ୍ତି ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ କ୍ରିଡା କରି, ତୁରନ୍ତ ଚଳିଯାଉଥିଲେ। କେବେ କେବେ ତାଙ୍କର ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ହୁଏ—“ମୁଁ ଏକ ନୂତନ ସହରକୁ ଯିବି,” ଏହି ଇଚ୍ଛା ଅଟୁଟ ରହେ। ତାଙ୍କୁ ଏକ ଦୂତ ଭଳି ଶକ୍ତି ଘେଣ୍ଟି ଦେଇ, ସେ ଉଠି ଦୃତ ଚାଲିଯାଉଥିଲେ ଏବଂ ଏହି ସହରକୁ ପହଁଚିଯାଉଥିଲେ, ଏହା ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ତିଆରି କରିଥିବା ଭଳି ଲାଗେ। କେବେ ମନ ଅନ୍ଦୁଧା ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ହୁଏ—“ମୁଁ ନଶ୍ଟ ହେବି,” ଏହି ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ସେ ତୁରନ୍ତ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଉଥିଲେ। ପୁଣି, ସେ ପାଣିରୁ ଉଠିଥିବା ଏକ ବଡ଼ ତରଙ୍ଗ ଭଳି ଦୃତ ଉଠି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ପୁଣି ଅଳସ ହୋଇଯାଉଥିଲେ। ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା କେବେ କେବେ ସେ ଦୁଃଖ ପାଇ, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ—“ମୁଁ କଣ କରିବି? ମୁଁ ଅଜ୍ଞ, ମୁଁ ଦୁଃଖୀ”—ବୋଲି ବିଳାପ କରିଥିଲେ। କେବେ କେବେ ଆନନ୍ଦ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇ, ବର୍ଷାରେ ନଦୀ ଭଳି ବିପୁଳ ହୋଇଯାଉଥିଲା। ସେ ପିଇଥିଲେ, ଖେଳା କରିଥିଲେ, ଚଳିଥିଲେ, ଟାଣିଥିଲେ, କମ୍ପିଥିଲେ, ଚମକିଥିଲେ ଏବଂ କେବେ କେବେ ଅଚମକିଥିଲେ—ଏହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶକ୍ତି, ମହାମହିମା ଧାରଣ କରି, ପୃଥିବୀର ରାଜା ଭଳି, ବାୟୁରେ ଉତ୍ତେଜିତ ଜଳର ମାଳିକ ଭଳି ଲାଗୁଥିଲେ। ଏହିପରେ, ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଏକ ବଡ଼ ରାତିରେ, ପୁତ୍ର ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ଯିଏ କଦମ୍ବ ଗଛର ଶଖା ଶିରେ ବସିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଶୁଦ୍ଧ ଥିଲା। ପୁତ୍ର ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ଏହି ସ୍ୱୟଂ-ଉତ୍ପନ୍ନ, ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା କିଏ? ଏବଂ ଆପଣ ମୋତେ କଣ କହିଛନ୍ତି? ଦୟାକରି ଏହି ସତ୍ୟ କଥା ମୋତେ କହନ୍ତୁ।” ପୁଣି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ସୃଷ୍ଟି କେଉଁଠି ହେବ? ବର୍ତ୍ତମାନ କେଉଁଠି ଏହାର ଗତି? ଆପଣଙ୍କର ଉକ୍ତି ଦୁଇଠି ଦିଗରେ ବିରୋଧାଭାସୀ। ଏହି ଅସ୍ପଷ୍ଟତା ପାଇଁ କହିଯାଇଛି।” ପିତା କହିଲେ—“ଶୁଣ, ପୁତ୍ର, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ସତ୍ୟ କଥା କହିବି, ଯେଉଁଥିରୁ ତୁମେ ଜନମ-ମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ରର ତତ୍ତ୍ୱ ଅନୁଭବ କରିପାରିବ। ଏହି ଜଗତର ଗଠନ, ଅସତ୍ୟରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇ, ଅସାର ଭଳି ବିସ୍ତୃତ ହୋଇଛି, ମୁଁ ଏହାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି। ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶକ୍ତି ଆକାଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ସ୍ୱୟଂ-ଉତ୍ପନ୍ନ ବୋଲାଯାଏ। ଏହା ସ୍ୱୟଂ ଜନ୍ମ ନେଇ, ସ୍ୱୟଂ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏହି ଶକ୍ତିର ରୂପରେ ପ୍ରକାଶ ପାଏ; ଏହା ଜନ୍ମ ନେଲେ ଜଗତ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଏହା ନଶ୍ଟ ହେଲେ ଜଗତ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର, ରୁଦ୍ର ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହି ଶକ୍ତିର ଅଙ୍ଗ ଭଳି, ଗଛର ଶଖା କିମ୍ବା ପାହାଡ଼ର ଚୂଡ଼ା ଭଳି ଚିହ୍ନାଯାନ୍ତି। ଶୂନ୍ୟ ଆକାଶରେ ଏହି ତିନି ଗୁଣର ଜଗତ-ନଗର ଏହି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଛି, ଦୃଶ୍ୟର କ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାର ସ୍ଥିତି ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି। ଏଠାରେ ଏହି ଜଗତ ଏବଂ ଚୌଦ ଲୋକ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇଛି; ଏଠାରେ ଅନେକ ଜଙ୍ଗଲ, ଉଦ୍ୟାନ, ଏବଂ ଅନୁକ୍ରମିତ କୃଷି ଉପବନ ଅଛି। ଏଠାରେ ସାହ୍ୟ, ମନ୍ଦର, ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ଖେଳା ଚୂଡ଼ା ଅଛି; ଏଠାରେ ଶୀତ ଏବଂ ତାପ ରଶ୍ମି, ଚନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଦୁଇଟି ଦୀପ—ବାୟୁ ଏବଂ ଅଗ୍ନି ଅଛି। ଏଠାରେ ନଦୀମାନେ ମୁକୁଦ ଉପରେ ଉଠିଥିବା ତରଙ୍ଗ ଭଳି ଚଳିଥିବା ଚଳନଶୀଳ ମୁକୁଦ ମାଳା ନେଇ ଚାଲିଥିଲେ; ଏଠାରେ ସଂଯୋଜିତ ମୁକୁଦ ମାଳା ମିଳେ। ଏଠାରେ ଇଁଦ୍ରାଣୀ ରସ, ଦୁଧ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାନୀୟ ଜଳ ଥିବା ପୋଖରୀ ଅଛି; ଏଠାରେ ମଣି, ମୁକୁଦ, ପଦ୍ମ କଳି, ଅଗ୍ନି, ପଦ୍ମ ଏବଂ ସାତ ସମୁଦ୍ର ଅଛି। ପୃଥିବୀ ତଳେ ଏବଂ ଆକାଶ ଉପରେ ଧର୍ମ, ଅଧର୍ମ, ଧନ, ଏବଂ ଶ୍ରୀ ଅଛି; ଏଠାରେ ମନୁଷ୍ୟ, ଦେବତା, ଯକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟରେ କ୍ରୟ-ବିକ୍ରୟ ହୁଏ। ଏହି ଜଗତରେ, ଏହି ସହରରେ, କଳ୍ପନାର ରାଜା ନିଜ ଖେଳା ପାଇଁ ଅଦ୍ଭୁତ ଦେହ ଆବରଣ ତିଆରି କରିଛି। କିଛି ଦେବତା ନାମ ଧାରଣ କରି ଉପରେ ରହିଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ, ମନୁଷ୍ୟ ଏବଂ ସର୍ପ ଭଳି, ତଳେ ରହିଛନ୍ତି। ବାୟୁର ଚଳନ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ମାଂସ ଏବଂ ମାଟି ଦେହ ଚଳିଥିଲେ; କିଛି ଦେହ ଶ୍ୱେତ ହାଡ଼ ଏବଂ କାଠ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, କିଛି ଚର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଲିପିତ, ଚମକ୍ଷାଳି କିମ୍ବା ଅପବିତ୍ର। କିଛି ଦେହ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଉଥିଲେ, କିଛି ତୁରନ୍ତ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଉଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଆବରଣ ଚମକ୍ଷାଳି, କଳା, କିମ୍ବା ଫିକା ରଙ୍ଗରେ ତିଆରି ହୋଇଛି। ଏମାନେ କାନ, ଆଖି, ନାକ ଦ୍ୱାରା ନଉଟି ଦ୍ୱାର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି; ନିତ୍ୟ ବାୟୁର ଚଳନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦେହ ଉଷ୍ଣ କିମ୍ବା ଶୀତ ହୋଇଯାଉଥିଲେ। କାନ, ନାକ, ମୁଁହ, ଜିହ୍ବା ଭଳି ବାୟୁ-ଜାଳ ଦ୍ୱାରା ଉପକ୍ରମିତ; ହାତ ଭଳି ଅଙ୍ଗ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ତିଆରି; ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦୀପ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ଏହି ଦେହ ଆବରଣ ଭିତରେ, ମାୟା ଏବଂ କଳ୍ପନାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ବିବେକି, ମହା ଭୂତ ଅହଂକାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ଯାହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ କରେ। ଏହି ଦେହ ଭିତରେ, ଏହି ମହା ଭୂତ ଅହଂକାର ସହିତ, ସେ ଅସତ୍ୟ ଭଳି ବହୁତ ଖେଳା କରିଥିଲେ, ଯାହା ଅସତ୍ୟରୁ ଉଦ୍ଭବ। ଏହି ଶରୀରରେ, ଧାନ ଗୋଦାମରେ ବିଲେଇ, ଫୁକାରେ ସାପ, ବାଂଶରେ ମୁକୁଦ ଭଳି, ଏହି “ମୁଁ” ଭାବ ଅଛି। ଦୀପ ଏକ ମୁହୁର୍ତ୍ତ ଚମକି ଅପସାରିଯିବା ଭଳି, ଚିନ୍ତା ଦେହ ଘରରେ ଉଠି ଅପସାରିଯିବା, ସାଗରରେ ତରଙ୍ଗ ଭଳି। ଏଠାରେ ଏହି ନିର୍ମିତ ହୋଇନଥିବା ସହର ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ, ଯେତେବେଳେ ଏକ କଳ୍ପିତ ବସ୍ତୁକୁ ସହରରେ ଥିବା ଭଳି ଅନୁଭବ କରାଯାଏ। କେବଳ କଳ୍ପନା ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ, ଏହା ଦୃତ ଅପସାରିଯିବା; ନିଜର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ ନିମିତ୍ତେ, ଏହାର ନଶ୍ଟ ହେବା ଉଚିତ, ନ ଚାଲିବା। ଏହି ଜଗତ କଳ୍ପନାରୁ ଉଦ୍ଭବ, ଏକ ଶିଶୁର ଭୂତ ଭଳି, ନିଜକୁ ଅନେକ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିଲେ, କେବେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇନଥିଲେ। ଏହି ବିଶାଳ ଦୁଃଖର ଜଗତ ଆତ୍ମାର ତତ୍ତ୍ୱରୁ ବିକ୍ଷେପିତ; ଅସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଏକ ମୁହୁର୍ତ୍ତରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଉଥିଲେ, ଅନ୍ଧକାର ଅନ୍ଧତା ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହେବା ଭଳି।