ଆକାଶର ବିସ୍ତୃତ ଶୂନ୍ୟତାରେ, ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଜନ୍ମ ଘଟିଲା—ସେ ତିନୋଟି ଦେହ ଧାରଣ କରି ଏହି ଅନନ୍ତ ଆକାଶରେ ରହିଲେ, ତାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ଧ୍ୱନି, ପବନ ଓ ପଖିର ପରି ଅଦୃଶ୍ୟ ଓ ଚଞ୍ଚଳ। ସେଠାରେ, ସେ ଏକ ଅସୀମ ନଗରୀ ନିର୍ମାଣ କଲେ, ଯାହାରେ ଚୌଦ୍ଦଟି ମହାନ ରାସ୍ତା ଓ ତିନିପ୍ରକାର ଭାଗ ରହିଛି। ସେହି ନଗରୀ ବନମାଳା ଓ ଉଦ୍ୟାନର ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ଶୋଭିତ, ଚଞ୍ଚଳ ଶିଖର ଦ୍ୱାରା ରୂପବାନ, ମୁକ୍ତାମାଳାରେ ଗଁଥା, ସାତଟି ଜଳାଶୟ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ। ଏହି ନଗରୀ ଶୀତଳତା ଓ ଉଷ୍ଣତାର ଦୁଇଟି ପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଉପରକୁ ଓ ତଳକୁ ଯିବା ଅନେକ ପଥରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବ୍ୟସ୍ତ ବ୍ୟପାରୀମାନେ ଏଠାରେ ଚଳାଚଳ କରନ୍ତି। ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଶାଳ ନଗରୀରେ, ଶାସକ ଅନେକ ଆକର୍ଷକ ଓ ନିରାପଦ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। କିଛି ଉପରେ, କିଛି ତଳେ, କିଛି ମଧ୍ୟଭାଗରେ ବସାଇଦେଲେ; କେହି ଦୀର୍ଘସମୟରେ ନଶ୍ୱର ହେଲେ, କେହି ତୁରନ୍ତ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ସେହି ନଗରୀ ଅନ୍ଧକାର ଆବରଣରେ ଢାକା, ନଉଟି ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ, ସଦା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପବନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବାହିତ, ଅନେକ ଜାନେଲା ଦ୍ୱାରା ସୁସଜ୍ଜିତ। ପାଞ୍ଚଟି ଦୀପ୍ତିରେ ଆଲୋକିତ, ତିନିଟି ଶ୍ୱେତ କାଠର ମଜବୁତ ଦଣ୍ଡରେ ଭିତି, ଚିକ୍କଣ ଓ ମୃଦୁ ପୃଷ୍ଠ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଏବଂ ବ୍ୟସ୍ତ ରାସ୍ତାରେ ଭର୍ତ୍ତି। ମାୟାର ଶକ୍ତିରେ, ସେଇ ରାଜା ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ଏହି ଆବରଣର ତରଙ୍ଗ ଚଳିବା ସମୟରେ, ସେ ରାଜା ପଖି ପରି ନିଡ଼ମାନେ ଭିତରେ ବିଭିନ୍ନ ଖେଳ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ତିନି ଦେହଧାରୀ ସେ, ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ସହ ଏଠି ଖେଳରେ ଲିନ ରହି, ପୁନି ତୁରନ୍ତ ଅନ୍ୟେଠାକୁ ଚାଲିଯାନ୍ତି। କେବେ କେବେ, ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ, ସେ ଭାବିଥାଏ—"ମୁଁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନ ହୋଇଥିବା ଏକ ନଗରକୁ ଯିବି," ଏହି ଇଚ୍ଛା ଅଚଳ ରହିଯାଏ। ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ସେ ଉଠି ଦୌଡ଼ି ଏହି ନୂତନ ନଗରକୁ ପହଁଚିଯାନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ମନୋହର ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ତିଆରି କରିଥିବା ପରି ଲାଗେ। କେବେ କେବେ, ମନ ମନ୍ଦ ହେଲେ, ସେ ଚାହାଁନ୍ତି—"ମୁଁ ନଶ୍ୱରତାକୁ ଯିବି," ଏହି ଇଚ୍ଛାରେ ସେ ସେଇଁ ନଶ୍ୱର ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏବଂ, ପୁନି ଜଳରୁ ଉଠୁଥିବା ତରଙ୍ଗ ପରି ସେ ଦ୍ରୁତ ଉଠି କ୍ରିୟାଶୀଳ ହୁଅନ୍ତି, ପୁନି କେବେ କେବେ ଅଳସ ହୁଅନ୍ତି। ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ସମୟେ ସମୟେ ସେ ଦୁଃଖିତ ହୁଅନ୍ତି, "ମୁଁ କଣ କରିବି? ମୁଁ ଅଜ୍ଞାନୀ, ମୁଁ ଦୁଃଖୀ," ବୋଲି ଶୋକ କରନ୍ତି। କେବେ କେବେ, ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ିଯାଏ, ବର୍ଷା ଜଳର ଆନନ୍ଦରେ ନଦୀ ଯେପରି ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ। ସେ ପିଏ, ଖେଳେ, ଚଳେ, ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ, କମ୍ପିତ ହୁଏ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଅଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ—ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ ମହାନ୍ତା ଧାରୀ, ପୃଥିବୀର ରାଜା ପରି, ଜଳପତି ପରି ପବନରେ ଚଞ୍ଚଳ। ଏପରି ଏକ ମହାରାତ୍ରିରେ, ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପରେ, ପୁଅେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, ଯିଏ କଦମ୍ବ ଶାଖାର ଶିରାରେ ବସିଥିଲେ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ। "ଏହି ସ୍ୱୟଂଭୂ କିଏ, ହେ ପିତା? ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପ ମଧ୍ୟରେ କିଏ? ଏବଂ ଆପଣ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ତାହା କଣ? ଦୟାକରି ସତ୍ୟ କହନ୍ତୁ।" "ସୃଷ୍ଟି କେଉଁଠି ହେବ? ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହାର ଗତି କେଉଁଠି? ଆପଣଙ୍କର କଥା ଦୁଇଁପଟେ ବିରୋଧାଭାସ ଦେଖାଯାଏ, ଏହା ମୋ ପାଇଁ ଅସ୍ପଷ୍ଟ।" ପିତା କହିଲେ, "ହେ ପୁତ୍ର, ମୁଁ ସତ୍ୟ କଥା କହିବି, ଯାହା ଶୁଣିଲେ ତୁମେ ସଂସାର ଚକ୍ରର ସାର ଅନୁଭବ କରିପାରିବ।" "ଏହି ସଂସାର ରୂପୀ ଗଠନ ଅସତ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଅସାର ଭାବରେ ବିସ୍ତୃତ, ଯେପରି ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି।" "ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ଆକାଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଇଚ୍ଛାକୁ ସ୍ୱୟଂଭୂ କୁହାଯାଏ। ଏହା ନିଜେ ଜନ୍ମ ନେଇ ନିଜେ ଲୟ ହୁଏ।" "ଏହି ସମସ୍ତ ସଂସାର ତାହାର ସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ; ତାହା ଜନ୍ମ ନେଲେ ଏହି ସଂସାର ଉତ୍ପନ୍ନ, ତାହା ଲୟ ହେଲେ ଏହି ସଂସାର ନଶ୍ୱର।" "ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର, ରୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହାର ଅଙ୍ଗ, ଯେପରି ଗଛର ଶାଖା ବା ପାହାଡ଼ର ଶିଖର।" "ଏହି ଶୂନ୍ୟ ଆକାଶରେ ଏହି ତିନିଭାଗ ଜଗତ୍ ନଗରୀ ଏହା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି, ଦୃଶ୍ୟର କ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଭାବ ପ୍ରାପ୍ତ।" "ଏଠାରେ ଏହି ଜଗତ୍, ଚୌଦ୍ଦ ଲୋକ, ବନ, ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଅନେକ ମାଳା ସଂରଚିତ।" "ଏଠାରେ ଖେଳ ଶିଖର—ସହ୍ୟ, ମନ୍ଦର, ମେରୁ; ଏଠାରେ ଶୀତ ଓ ଉଷ୍ଣ ପ୍ରଭା, ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପବନ ଓ ଅଗ୍ନି ଦୁଇ ଦୀପ।" "ଏଠାରେ ନଦୀମାନେ ମୁକ୍ତା ଉଠାଇ ନେଇଯାନ୍ତି, ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣରେ ତରଙ୍ଗପରି ଚଳନଶୀଳ, ଏଠାରେ ମୁକ୍ତା ମାଳା ଚଞ୍ଚଳ।" "ଏଠାରେ ଚିନିର ରସ, ଦୁଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଳର ସ୍ରୋତ ଥିବା ସରୋବର, ରତ୍ନ, ମଣି, ପଦ୍ମାଙ୍କୁର, ଅଗ୍ନି, ପଦ୍ମ ଓ ସାତ ମହାସାଗର।" "ତଳେ ପୃଥିବୀରେ ଓ ଉପରେ ଆକାଶରେ ଧର୍ମ, ଅଧର୍ମ, ଧନ, ଶ୍ରୀ; ଏଠାରେ ମାନବ, ଦେବ, ଯକ୍ଷମାନଙ୍କର ବ୍ୟବସାୟ।" "ଏହି ଜଗତରେ, ଏହି ନଗରୀରେ, କଳ୍ପନାର ରାଜା ନିଜ ଖେଳ ପାଇଁ ଅଦ୍ଭୁତ ଦେହ ଆବରଣ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି।" "କିଛି ଦେବତା ନାମ ଧାରଣ କରି ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି; ମାନବ, ସର୍ପ ଓ ଅନ୍ୟେମାନେ ତଳେ।" "ପବନର ଚାଳନାରେ, ଏହି ମାଂସ ଓ ମାଟିର ଦେହ ଚଳିଥାଏ; କିଛି ଶ୍ୱେତ ଅସ୍ଥି ଓ କାଠରେ ଅଳଙ୍କୃତ, କିଛି ଚର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଢାକା, କିଛି ଚିକ୍କଣ, କିଛି ଅପବିତ୍ର।" "କିଛି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ନଶ୍ୱର, କିଛି ଶୀଘ୍ର ଧ୍ୱଂସ; ଦେହ ଆବରଣ ଦୀପ୍ତିମାନ, କୃଷ୍ଣ, ଫିକା ରଙ୍ଗର।" "ଏମାନେ ନଉଟି ଦ୍ୱାର—କାନ, ଚକ୍ଷୁ, ନାକ ଦ୍ୱାରା ସଜିତ, ସଦା ପ୍ରାଣବାୟୁର ଚଳନରେ ଉଷ୍ଣ ବା ଶୀତ।" "ଶ୍ୱାସ-ନାସା, ମୁଁହ, ଜିହ୍ୱା ଆଦି ବାୟୁ ଜାନେଲା, ହାତ ପାଉ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଙ୍ଗ, ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଅଂଶୀ।" "ଏହି ଦେହ ଆବରଣ ଭିତରେ, ମାୟା ଓ କଳ୍ପନାର ଶକ୍ତିରେ, ମହା ଅହଂକାର ଭୂତମାନେ ତିଆରି, ଯେଉଁମାନେ ପରମ ଆଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ କରନ୍ତି।" "ଏହି ଦେହ ଆବରଣ ଭିତରେ, ଏହି ମହା ଅହଂକାର ଭୂତମାନଙ୍କ ସହ, ସେ ଅସତ୍ୟରେ ଅତିରିକ୍ତ ଖେଳ କରନ୍ତି, ଯାହା ଅସତ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।