ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ରାତିରେ, ଆମେ ଦେଖୁଛୁ ଯେ, ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କର ଗୋଲ ଆକାଶ ଗୁହାରୁ ମୁଁ ବାହାରି, ଏକ ଦାଶୂର ଗଛର ଶୀର୍ଷଭାଗରେ ଖୋଲା ଆକାଶ ତଳେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲି। ସେଠାରେ, ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଗଛର ଗୁହାରୁ ମୁଁ ଏକ ଦୁର୍ବଳ ସ୍ୱର ଶୁଣିଲି, ଯାହା ଗୋଟିଏ ପଦ୍ମ କୁଡ଼ିରେ ବନ୍ଦ ମଧୁମକୁଣ୍ଡ ଗୁଞ୍ଜନ ପରି ଶୋଣାଯାଉଥିଲା। ସେ ସ୍ୱର କହିଲା, “ବୁଦ୍ଧିମାନ ପୁତ୍ର, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣାର କଥା ଶୁଣ। ଏହା ଏକ ଅପୂର୍ବ ଚମତ୍କାର ଗଳ୍ପ। ତିନି ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଅପାର ପ୍ରାକ୍ରମୀ ଏକ ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ନାମ ସ୍ୱୋତ୍ଥ। ସେ ଶ୍ରୀମାନ୍ତ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବଶୀଭୂତ କରିପାରିବେ। ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ ପରି ଧରନ୍ତି। ସେ ସଦା ବୀରତା ଓ ଅଦ୍ଭୁତ କ୍ରୀଡ଼ାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି, ତିନି ଲୋକରେ କେହି ତାଙ୍କୁ ଜୟ କରିପାରିନାହାନ୍ତି। ସେ କରିଥିବା ହଜାର ହଜାର କାର୍ଯ୍ୟ, ଯାହା ଆନନ୍ଦ ଓ ବେଦନା ଦେଇଥାଏ, ସମୁଦ୍ର ତରଙ୍ଗ ପରି ଅଗଣିତ। ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ, ତାଙ୍କୁ କେବେ ବାଣ, ଅସ୍ତ୍ର, ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା କିଛି ହାରାଇପାରିନାହାନ୍ତି, ଯେପରି ଆକାଶକୁ ହାତରେ ଧରିହେବ ନାହିଁ। ଇନ୍ଦ୍ର, ଉପେନ୍ଦ୍ର, ଓ ହରା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଚମତ୍କାର ନିର୍ମାଣ କ୍ରୀଡ଼ାକୁ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି ନାହିଁ। ସେ ତିନିଟି ଦେହ ଧାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଧରି ରଖିଥାନ୍ତି—ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଅଧମ ଓ ମଧ୍ୟମ ଭାବେ। ସେ ଆକାଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ତିନି ଦେହରେ ଅବସ୍ଥାନ କରିଥାନ୍ତି, ଧ୍ୱନି, ବାୟୁ ଓ ପଖ ପରି। ଏହି ଅସୀମ ଆକାଶରେ ସେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ନଗର ତିଆରି କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଚୌଦ ମହାବିଥି ଓ ତିନି ପ୍ରକାର ବିଭାଗ ଅଛି। ଏହି ନଗର ଅନେକ ଅରଣ୍ୟ ଓ ଉଦ୍ୟାନ ରେ ମାଳାପରି ଶୋଭିତ, ଖେଳ ଶିଖର ଓ ମୁକୁତ ମାଳାରେ ଅଲଙ୍କୃତ, ସାତଟି ହ୍ରଦ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭା ପାଉଛି। ଏଠି ଶୀତଳତା ଓ ଉଷ୍ମାର ଦୁଇଟି ଦୀପ ଚମକୁଛି, ଉପର-ନିମ୍ନ ମାର୍ଗ ଓ ବ୍ୟସ୍ତ ବ୍ୟବସାୟୀ ଲୋକ ରହିଛନ୍ତି। ଏହି ବିଶାଳ ନଗରରେ ସେ ରାଜା ଚମତ୍କାର ଓ ନିରାପଦ ଜନଗୋଷ୍ଠୀ ତିଆରି କଲେ—କିଛି ଉପରେ, କିଛି ତଳେ, କିଛି ମଧ୍ୟରେ; କିଛି ଧୀରେ ଧୀରେ ନଶ୍ୱର, କିଛି ଶୀଘ୍ର ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୁଏ। ଏହି ନଗର ଅନ୍ଧକାର ଆବରଣରେ ଆଛଦିତ, ନବ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ସଦା ବାହାଯାଉଛି, ଅନେକ ଜାନେଲା ଓ ସ୍ମୂଥ ତଳରେ ଶୋଭିତ। ପାଞ୍ଚ ଦୀପ ଏହାକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରେ, ତିନିଟି ଶ୍ୱେତ କାଠର ସ୍ତମ୍ଭ ଉପରେ ଏହା ଭିତ୍ତି କରାଯାଇଛି, ବ୍ୟସ୍ତ ରାସ୍ତା ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ। ମାୟାର ଶକ୍ତିରେ, ସେ ରାଜା ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯକ୍ଷମାନେ ଗଢ଼ି, ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷାରେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ତାପରେ, ତରଙ୍ଗ ଚଳନ ପରି, ସେ ନେଷ୍ଟରେ ନେଷ୍ଟରେ ବିଭିନ୍ନ କ୍ରୀଡ଼ା କରିବାରେ ମଗ୍ନ ହୁଏ, ପକ୍ଷୀ ପରି ଚଞ୍ଚଳ। ତିନି ଦେହ ନେଇ ସେ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ସହିତ ଏହି ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହି, ଖେଳରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରି ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଯାଏ। କେବେ କେବେ, ତାଙ୍କ ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ, ନୂତନ ନଗର ତିଆରି କରିଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ଏହି ଇଚ୍ଛା ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ। ଭୂତାବେଶ ପରି, ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ସେ ଉଠି ଦୌଡ଼ି ନୂତନ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଯାନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ତିଆରି କରିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ। କେବେ କେବେ, ମନ ମନ୍ଦ ହେଲେ, ନିଜେ ନଶ୍ୱରତାକୁ ଚାହିଁ, ତାହାରେ ଲୟ ହୋଇଯାନ୍ତି। ସେ ଯେପରି ଜଳରୁ ବଡ଼ ତରଙ୍ଗ ଉଠେ, ସେପରି ଫେରି ଉଠି ଶକ୍ତିଶାଳୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ପୁଣି ମନ୍ଦ ହୋଇଯାନ୍ତି। ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ କେବେ କେବେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ‘ମୁଁ କ’ଣ କରିବି? ମୁଁ ଅଜ୍ଞ, ଦୁଃଖିତ’ ବୋଲି ବିଳାପ କରନ୍ତି। କେବେ କେବେ ଆନନ୍ଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ମଣ୍ଡ ପ୍ରବାହ ପରି ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ସେ ପିଏ, ଖେଳେ, ଚଳେ, ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ, କମ୍ପିତ ହୁଏ, ଚମକେ ଓ କେବେ କେବେ ଅଚମକି—ଏହି ଚମତ୍କାର ମହିମା ଧାରୀ, ପୃଥିବୀର ରାଜା ପରି, ପବନରେ ଉତ୍ପ୍ରେରିତ ଜଳପତି ପରି। ଏପରେ, ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଏକ ମହାରାତ୍ରିରେ, ପୁଅ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ, ଯେଉଁଠି ସେ କଦମ୍ବ ଗଛର ଶିଖରେ ବସିଥିଲେ ଓ ହୃଦୟ ପବିତ୍ର ଥିଲା, ପଚାରିଲେ—“ଏହି ସ୍ୱୟଂଭୂ ରାଜା କିଏ? ଏବଂ ଏହି ଯାହା କୁହାଯାଇଛି, ସେ କ’ଣ? ଦୟାକରି ସତ୍ୟ କହନ୍ତୁ। ସୃଷ୍ଟି କେଉଁଠି ହେବ? ବର୍ତ୍ତମାନ ତାହାର ଗତି କେଉଁଠି? ଆପଣଙ୍କ ବଚନ ଦୁଇଁ ପ୍ରକାର ଦେଖାଯାଉଛି, ଏହି ଭ୍ରମ ପାଇଁ କହାଯାଇଛି କି?” ପିତା କହିଲେ, “ପୁତ୍ର, ମୁଁ ସତ୍ୟ କଥା କୁହିବି, ଯାହା ଜାଣିଲେ ସଂସାର ଚକ୍ରର ସାର ତୁମେ ବୁଝିପାରିବ। ଏହି ସଂସାର ଗଠନ ଅସତ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏବଂ ଅସାର ଭାବେ ବିସ୍ତୃତ। ଶ୍ରେଷ୍ଠତମ ଆକାଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଇଚ୍ଛାକୁ ‘ସ୍ୱୟଂଭୂ’ କୁହାଯାଏ। ସେ ନିଜେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ନିଜେ ଲୟ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ଜଗତ ତାହାର ନିଜ ରୂପ ଭାବରେ ପ୍ରକଟ, ସେ ଜନ୍ମ ନେଲେ ଜଗତ ଜନ୍ମ ନେଏ, ତାହା ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ ଜଗତ ଶେଷ। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର, ରୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତାହାର ଅଂଗ, ଗଛର ଶାଖା କିମ୍ବା ପର୍ବତର ଶିଖର ପରି। ଏହି ଶୂନ୍ୟ ଆକାଶରେ ତିନି ପ୍ରକାର ଜଗତ ନଗର ତାହା ତିଆରି କରେ, ଏହି ସବୁ ଦେଖାଯିବା ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଦ୍ୱାରା ତାହା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏଠି ଏହି ଚୌଦ ଲୋକ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅରଣ୍ୟ, ଉଦ୍ୟାନ ଓ ତାଲିକା ତିଆରି ହୋଇଛି। ଏଠି ସାହ୍ୟ, ମନ୍ଦର, ମେରୁ ଖେଳ ଶିଖର ଅଛି; ଏଠି ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ ଶୀତଳତା ଓ ଉଷ୍ମା ଦେଉଛନ୍ତି, ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନି ଦୁଇଟି ଦୀପ। ଏଠି ନଦୀମାନେ ମୁକୁତ ଉଠାଉଛନ୍ତି, ତାଲିକା ତରଙ୍ଗ ପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣରେ ଉତ୍ପ୍ରେରିତ, ଏଠି ଚଞ୍ଚଳ ମୁକୁତ ମାଳା ଶୋଭା ପାଉଛି।” ଏହିଭଳି, ଗୁହ୍ୟ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଗଳ୍ପ ପିତା ପୁଅକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଭରା କଥାରେ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ।