ପ୍ରଭାତକାଳରେ, ଏକ ଗୃହଣୀ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସି ଏକ ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ବିନମ୍ରତା ସହ କହିଲେ, “ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ ଆମର ସନ୍ତାନ, ଯେଉଁକୁ ମୁଁ ଉପଚାର କରିଛି; ସେ ସମସ୍ତ କଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ ବୋଲି ଅନେକେ କହନ୍ତି।” ତେବେ ସେ ଅଧ୍ୟାପକଙ୍କୁ ଦୟାକରି ଅନୁରୋଧ କଲେ, “ପ୍ରଭୁ, କିନ୍ତୁ ଏହି ପୁଅଙ୍କୁ ଏକ ଜ୍ଞାନ ଦିଆଯାଇନି, ଏହି ଶୁଭ ଜ୍ଞାନ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ସଂସାରର ଚକ୍ରରେ ଏକାବାରି ଯନ୍ତ୍ରଣା ହୋଇନଥାଏ। ମହାଶୟ, ଦୟାକରି ଏହି ଜ୍ଞାନ ଶିଖାନ୍ତୁ; କାହା ନିଜ ପୁଅକୁ ଅଜ୍ଞାନରେ ରଖିବେ?” ସେପଟେ ଗୁରୁ ନିମ୍ନ କଥା କହିଲେ, “ସୁମୂଦ୍ର, ତୁମ ପୁଅକୁ ମୋ ଶିଷ୍ୟ ଭାବରେ ଏଠାରେ ରଖିଦିଅ,” ଏହିପରେ ତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଲା। ମାଁ ଚାଲିଗଲାପରେ, ପୁଅ ଏଠାରେ ଶିଷ୍ୟ ଭାବରେ ନିୟମିତ ଓ ବିବେକଶୀଳ ଭାବରେ ରହିଲେ, ଯେପରି ଅରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପାଖରେ ରହେ। ଏଉଁପରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଗୁରୁ ନିଜ ପୁଅକୁ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଶବ୍ଦ ଓ ଚିତ୍ରଣ ସହ ଦୁର୍ଲଭ ଜ୍ଞାନ ଦେଲେ। ଶତ ଶତ କଥା, ଦୃଷ୍ଟ ଓ କଳ୍ପିତ ଉଦାହରଣ, ଇତିହାସ ଓ ବେଦ-ବେଦାନ୍ତର ତତ୍ତ୍ୱ ସହ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଶିଖାଇଲେ। ସେ ସଦା ଶାନ୍ତ ଭାବରେ, ବିସ୍ତୃତ ବିବେଚନା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦେଲେ, ଯାହା ବିବେକୀ ମନରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ବସିଥାଏ। ନିଜ ଅନୁଭବ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ଗୁରୁ ଗଭୀର ଅର୍ଥ ଭରିଥିବା ଶବ୍ଦରେ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦେଲେ, ପୁଅ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ଥିଲା, ଯେପରି ମେଘ ଆକାଶରେ ମୟୂରକୁ ଶିଖାଏ। ଏକ ଦିନ, ମୁଁ ନିଜେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ନହେଇ, ଆକାଶ ମାର୍ଗରେ ଚାଲି ବାଇଁ, କୈଳାସରୁ ବହୁଥିବା ନଦୀ ପାଖକୁ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଗଲି। ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କର ଗୋଳ ଗହ୍ବରରୁ ଆକାଶରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଇ, ରାତିରେ ଦାଶୂର ଗଛର ଶୀର୍ଷ ଖୋଲା ସ୍ଥାନରେ ଗଲି। ଏଉଁପରି ଏକ ଗଛର ଗହ୍ବରରୁ ମୁଁ ଗଭୀର ନିରବତାରେ କିଛି ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲି, ଯାହା ପଦ୍ମ କୁଞ୍ଚରେ ବନ୍ଧ ମଧୁମକୁରା ମତେ ମନେ ପକାଇଲା। “ଶୁଣ, ବିବେକଶୀଳ ପୁଅ, ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଘଟଣାର କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ଏହା ଅଦ୍ଭୁତ ଚମତ୍କାରର ଏକ ଉପାଖ୍ୟାନ।” “ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଅପାର ସାହସ ଓ ପ୍ରଭାବ ଥିବା ଏକ ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ନାମ ସ୍ୱୋତ୍ଥ, ଯେଉଁ ଜଗତକୁ ଜିତିବାର ଶକ୍ତି ରଖନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଦେଶର ଶାସକ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁତ ଭଳି ଧରି ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି। ସେ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ, ଦାରିଂ କ୍ରୀଡାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି, ଏବଂ ତିନି ଲୋକରେ କେହି ତାଙ୍କୁ ଜିତିପାରିନାହାନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ହଜାର ହଜାର କାର୍ଯ୍ୟ—ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିବା—ସମୁଦ୍ର ତରଙ୍ଗର ଭଳି ଗଣନା କରିହେବ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥାଏ, ଅସ୍ତ୍ର, ଶସ୍ତ୍ର, ଅଗ୍ନି କେବେ ତାଙ୍କୁ ହରାଇପାରିନାହାନ୍ତି, ଯେପରି ଆକାଶକୁ ହାତରେ ଧରିହେବ ନାହିଁ। ଇନ୍ଦ୍ର, ଉପେନ୍ଦ୍ର, ହରା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିର ଚମତ୍କାରକୁ ଅନୁକରଣ କରିବା ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି ନାହିଁ। ତିନିଟି ଶରୀର ଥିବା ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ତିନି ଦିଗକୁ ଧାରଣ କରି ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଆକର୍ଷଣ କରନ୍ତି—ଉତ୍ତମ, ଅଧମ, ମଧ୍ୟମ ଭାବେ। ସେ ଆକାଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ତିନି ଶରୀର ନେଇ, ଏଉଁଠି ଅନ୍ତର୍ଗତ ରହିଥାନ୍ତି, ଶବ୍ଦ, ବାୟୁ ଓ ପଖାର ଭଳି। ସେ ଅସୀମ ଆକାଶରେ ଏକ ନଗର ନିର୍ମାଣ କଲେ, ଯାହା ଚୌଦହଟି ବଡ଼ ସଡ଼କ ଓ ତିନି ପ୍ରକାର ଭାଗରେ ଶୃଙ୍ଗାରିତ। ଏହି ନଗର ଅନେକ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଅରଣ୍ୟ ମାଳା, ଖେଳା କୁହୁଡ଼ା ଶୃଙ୍ଗ, ମୁକୁତ ମାଳା, ସାତଟି ପୋଖରୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ଏଠାରେ ଶୀତ ଓ ଉଷ୍ଣତାର ଦ୍ୱିତୀୟ ଦୀପ ଦ୍ୱାରା ଚମକ, ଉପର-ନିମ୍ନ ଚାଲିଥିବା ପଥ, ବ୍ୟବସାୟୀ ଦ୍ୱାରା ରବାବ। ଏହି ବିଶାଳ ନଗରରେ ରାଜା ଚମତ୍କାର ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ଜନସମୂହ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। କିଛି ଉପରେ, କିଛି ତଳେ, କିଛି ମଧ୍ୟରେ; କିଛି ଦୀର୍ଘ ସମୟରେ ନଷ୍ଟ ହେଉଛନ୍ତି, କିଛି ଶୀଘ୍ର ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି। ଏହି ନଗର ନଉଟି ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଗଢ଼ ହୋଇଥିବା ଅନ୍ଧାର ଅବରଣରେ ଢକା, ସଦା ବଳିଯାଉଥିବା ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥିବା, ଅନେକ ଜାଲି ଓ ଜନସମୂହ ଦ୍ୱାରା ଭରିଥିବା। ପାଞ୍ଚ ଦୀପ ଦ୍ୱାରା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ତିନିଟି ଧଳା କାଠର ଖମ୍ବାରେ ଭରିଥିବା, ଚମକ ଓ ମୃଦୁତାର ଭରିଥିବା, ରବାବ ରାସ୍ତାରେ ଭିଡ଼ ହେଉଥିବା। ମାୟା ଦ୍ୱାରା, ଏହି ରାଜା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯକ୍ଷମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯେଉଁମାନେ ସଦା ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ତରଙ୍ଗ ଚଳିଥିବା ସମୟରେ, ରାଜା ପକ୍ଷୀ ଭଳି ଏହି ଦ୍ୱାରରେ ନିଜ କ୍ରୀଡା କରନ୍ତି। ତିନି ଶରୀର ନେଇ, ସେ ଯକ୍ଷମାନେ ସହ ଏଠାରେ ରହି, ଖେଳା କରି, ପୁନି ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଯାନ୍ତି। କିଛି ସମୟରେ, ମନ ଅଶାନ୍ତ ହେଲେ, ସେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି—“ମୁଁ ଏଉଁଠି ନିର୍ମିତ ନଗରକୁ ଯିବି,” ଏହି ଇଚ୍ଛା ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ। ଏହିପରି ଏକ ଭୂତ ପ୍ରବଳ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ସେ ଉଠି ଦୃତ ଚାଲିଯାନ୍ତି; ଏହି ନଗରକୁ ଗନ୍ଧର୍ବ ନିର୍ମିତ ଭଳି ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। କିଛି ସମୟରେ, ମନ ଅନ୍ଦ୍ରା ହେଲେ, ସେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି—“ମୁଁ ନଷ୍ଟ ହେବି,” ଏହି ଇଚ୍ଛାରେ ତୁରନ୍ତ ନଷ୍ଟ ହେଉଥିବା। ପୁନି, ସେ ଜଳରୁ ତରଙ୍ଗ ଭଳି ଦୃତ ଉଠି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ପୁନି ଅଳସ ଭାବରେ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି। ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ସେ କେବେ କେବେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, କହନ୍ତି—“ମୁଁ କଣ କରିବି? ମୁଁ ଅଜ୍ଞାନୀ, ମୁଁ ଅସୁଖୀ,” ଏବଂ ଶୋକ କରନ୍ତି। କେବେ କେବେ ଆନନ୍ଦ ଉଦ୍ଭବ ହେଇ, ନଦୀରେ ବର୍ଷା ଜଳ ଭଳି ବଢ଼ିଯାଏ। ସେ ପିଉଥିବା, ଖେଳିଥିବା, ଚାଲିଥିବା, ଉଲ୍ଲାସିଥିବା, ଉପରେ ଉଠିଥିବା, ଅନ୍ତର୍ଗତ ହେଉଥିବା, ଚମକିଯାଏ ଓ ନିର୍ମଳ ହେଉଥିବା—ଏହି ଚମକିଥିବା ମହାତ୍ମା ରାଜା ପୃଥିବୀର ମାଳିକ, ପବନ ଦ୍ୱାରା ଚଳିଥିବା ଜଳର ମାଳିକ ଭଳି। ଏଉଁପରି, ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଏକ ମହାରାତ୍ରିରେ, ପୁଅ ନିଜ ପବିତ୍ର ହୃଦୟ ଥିବା ପିତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, ଯେଉଁ ଜଣେ କଦମ୍ବ ଶାଖାର ଶୀର୍ଷରେ ବସିଥିଲେ—“ପିତା, ଏହି ନିଜ ଜନ୍ମା ଭଳି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା କିଏ? ଏହି କଥା ମୋତେ କହିଥିବା କଣ? ଦୟାକରି ଏହି ସତ୍ୟ କଥା ମୋତେ ଉକ୍ତ କରନ୍ତୁ।