ଏହିପରି ଘଟଣା ଘଟିଲା—ଯେତେବେଳେ ମହାମୁନିଙ୍କର ସମସ୍ତ ଆବରଣ ବିଲୀନ ହେଲା, ସଂସ୍କାରର ଦୌଷ୍ୟ ତା’ଠାରୁ ଖସିଗଲା, ସେ ନିର୍ମଳ ଚିତ୍ତରେ ଏକ ପତ୍ର ଉପରେ ବସିଲେ। ଏହିପରି ସମୟରେ, ସେ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଥିବା ଏକ ଲତା ଉପରେ ଦେଖିଲେ—ଏକ ଅତି ଚକ୍ଷୁସ୍ମତି, ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ଲତାବନ ଦେବୀ ଅଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଏମିତି ଆକର୍ଷକ ଯେଉଁଠି ଏକ ରମଣୀ ର ମୁହଁ ଭଳି, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ମଦ ମତ୍ତ ଭଳି ଘୁରୁଛି, ନୀଳ କମଳର ଗନ୍ଧରେ ମନୋହର ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ। ମୁନି ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ, ତାଙ୍କ ଦେହ ନିର୍ମଳ, ମୁହଁ ନମ୍ର, ଯେପରି ଏକ କୋକିଳ ଫୁଲ ଲତାକୁ କଥା କହିଥାଏ। ସେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ କମଳନୟନେ, କିଏ ତୁମେ, ଯାହାଙ୍କ ହୃଦୟ ପ୍ରେମରେ ଆନ୍ଦୋଳିତ? କାହିଁକି ତୁମେ ଫୁଲ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଏହି ଲତାକୁ ସାଙ୍ଗୀଣୀ ବୋଲି ଧାରଣ କରି ରହିଛ?” ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନରେ, ମୃଗନୟନା, ଶୁଭ୍ର, ପୀନସ୍ନିଗ୍ଧ ଦେହବତୀ ଦେବୀ ନିର୍ମଳ ଓ ମଧୁର କଥାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଜିନିଷ ଅଛି, ସେଗୁଡିକ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ଇଛାରେ ସହଜରେ ମିଳିଯାଏ। ମୁଁ ଏହି ଲତାବନର ଦେବୀ, ତୁମର ଉପସ୍ଥିତିରେ ଶୋଭିତ, ଏହି ଲତାର ଖେଳରେ ବିହାର କରୁଛି। ଚୈତ୍ର ମାସର ଶୁକ୍ଳ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନ, କାମ ଉତ୍ସବରେ, ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନରେ ସମସ୍ତ ଲତାବନ ଦେବୀମାନେ ଏକଠା ହେଉଥିଲେ। ମୁଁ ମଧୁର ଫୁଲ, ମଧୁମକ୍ଷୀକା ଓ କୋକିଳାର ଗୀତରେ ପରିବେଷ୍ଟିତ ହୋଇ, ଏହି ତିନି ଲୋକର ସୁନ୍ଦରୀମାନଙ୍କ ସଭାକୁ ଗଲି। ଏଉଁଠି ମୋ ସମସ୍ତ ସଖୀମାନେ ଥିଲେ—କିଛି ଶିଶୁ ସହିତ, କିଛି ଶିଶୁ ବିନା। ମୁଁ ନିଜେ ନିରଞ୍ଜନ ଥିଲି, ଏହିଥିରେ ମୋ ହୃଦୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଷଣ୍ଣ ହେଲା। ଏଠାରେ ତୁମେ ନିଜେ ଏକ କାମଧେନୁ ସଦୃଶ ମହାପୁରୁଷ, ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କ ଇଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ କିପରି ନିଷ୍ପୁତ୍ର ଭାବରେ ଦୁଃଖିତ ହେବି? ଏହି ଦୁଃଖ ନିବାରଣ ପାଇଁ ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ପୁତ୍ର ଦେଉନାହାଁତ, ମୁଁ ଏଠି ଆଗ୍ନିକୁ ଦେହ ଦେଇ ନିଜ ଦୁଃଖର ଅନ୍ତ କରିଦେବି।” ମୁନି ସ୍ନିଗ୍ଧ ହସରେ, ତାଙ୍କ ହାତରେ ଥିବା ଏକ ଫୁଲ ଦେଇ, କହିଲେ—“ଯାଅ, ଶିଥିଳାଙ୍ଗି, ଏକ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଏକ ଶୁଭ୍ର ଦୃଷ୍ଟି ଯୁକ୍ତ ପୂଜ୍ୟ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେବ, ଯେପରି ଲତା ଫୁଲ ଫୋଟାଏ। କିନ୍ତୁ, ତୁମର ଅନୁରୋଧ ଦୁର୍ଲଭ ଥିଲାବଳେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁର ଦୋଷ ନିୟମିତ ହେବ, ଅବିଦ୍ୟାବଶ, ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଅଜ୍ଞାନି ରହିବ।” ଏପରି କହି, ମୁନି ତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ କଲେ। ଦେବୀ ଆନନ୍ଦ ହୃଦୟରେ ନିଜ ନିବାସକୁ ଫେରିଗଲେ, ମୁନି ତାଙ୍କ ନିଜ ଧ୍ୟାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ। ସମୟ ଗତି କରିଗଲା, ବର୍ଷ ଓ ଋତୁ ଚକ୍ର ଚାଲିଗଲା। ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ପରେ, ସେ କମଳନୟନା ଦେବୀ ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ନେଇ ମୁନିଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ସେ ମୁନିଙ୍କ ପାଖରେ ବସି, ମୁହଁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ, ମୃଦୁ କଥାରେ କହିଲେ—“ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଶିଶୁ ଆମ ପୁତ୍ର, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପାଳନ କରିଛି; ସେ ସମସ୍ତ କଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ। ତଥାପି, ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ—ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ-ମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ରରେ ଆବର୍ତ୍ତିତ ହେବାକୁ ହୁଏନାହିଁ—ଏହି ଶିଶୁ ଅଧିଗ୍ରହଣ କରିନାହିଁ। ଏବେ, ଦୟାକରି ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦିଅନ୍ତୁ; ଯେପରି ଉତ୍ତମ କୁଳର ପୁତ୍ରକୁ ଅଜ୍ଞାନରେ ରଖାଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।” ଏହିପରି ଅନୁରୋଧରେ, ମୁନି କହିଲେ—“ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତେ, ତୁମେ ତୁମ ପୁତ୍ରକୁ ଏଠି ଛାଡ଼ି ଯାଅ, ଏହିଁ ମୋର ଶିଷ୍ୟ ହେବ।” ଦେବୀ ଚଲିଗଲେ, ପୁତ୍ର ମୁନିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅନୁଶାସନ ଓ ଶିଷ୍ୟତ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ, ଯେପରି ଅରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅଛନ୍ତି। ମୁନି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ବିଭିନ୍ନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଉଦାହରଣ, ଦୃଷ୍ଟ ଓ କଳ୍ପିତ, ପୁରାଣ କଥା, ବେଦ ଓ ବେଦାନ୍ତ ର ନିଷ୍କର୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଶିଷ୍ୟକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରଦାନ କଲେ। ସେ ସଦା ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ, ଚିନ୍ତନ ରେ ଶିକ୍ଷା ଦେଲେ, ଏହି ଜ୍ଞାନ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବିସ୍ଥାପିତ ହୁଏ। ନିଜ ଅନୁଭୂତିର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଗଭୀର କଥାରେ, ମୁନି ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ଆଲୋକିତ କଲେ, ଯେପରି ମେଘ ଆକାଶରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ମୟୂରକୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଉଛି। ଏକଥିରେ ମୁଁ, ଅଦୃଶ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଆକାଶମାର୍ଗରେ ଚାଲି, କୈଳାସ ଶିଖରରୁ ବହୁଥିବା ନଦୀ ନିକଟକୁ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ପହଞ୍ଚିଲି। ସପ୍ତ ଋଷି ମଣ୍ଡଳର ଗୁହା ମାଧ୍ୟମରେ ରାତିରେ ଏକ ଦାଶୂର ଗଛର ଶିର ଉପରେ ପହଞ୍ଚିଲି। ଏଠାରେ ମୁଁ ଶୁଣିଲି, ଜଙ୍ଗଲର ଏକ ଗଛ ଗୁହାରୁ ମଧୁମକ୍ଷୀର ମନ୍ଦ ଧ୍ୱନି ଭଳି ଏକ କଣ୍ଠର ସ୍ୱର ଆସୁଛି। “ଶୁଣ, ମହାମତିପତ୍ର, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ତୁମକୁ କହିବି, ଏହି ବିଷୟରେ ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଗାଥା। ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଅପାର ପ୍ରାକ୍ରମୀ ଏକ ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ନାମ ସ୍ୱୋତ୍ଥ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବିଜୟ କରିପାରିବେ। ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଶିରୋପରି ଧରନ୍ତି, ମୁକୁଟମଣି ସଦୃଶ। ସେ ସଦା ଅପୂର୍ବ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଦୁଃସାହସରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ତିନି ଲୋକରେ କେହି ତାଙ୍କୁ ଜୟ କରିପାରିନାହାନ୍ତି। ସେ କରିଥିବା ହଜାର-ହଜାର କାର୍ଯ୍ୟ, ଯେଉଁଠି ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଦୁହିଁ ମିଶିଥାଏ, ସେମାନେ ସମୁଦ୍ର ତରଙ୍ଗ ଭଳି ଅଗଣିତ। ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, କେବେ ଅସ୍ତ୍ର, ଶସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଅପରାଜିତ ହୋଇନାହିଁ, ଯେପରି ଆକାଶକୁ ହାତରେ ଧରିହେବ ନୁହେଁ। ଇନ୍ଦ୍ର, ଉପେନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା ହରା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିର ଅପାର ଲୀଳାକୁ ଅନୁକରଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ତିନିଟି ଦେହ ଅଛି—ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ, ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଧାରଣ କରିପାରିବାକୁ ସମର୍ଥ—ଏମିତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଅଧମ ଓ ମଧ୍ୟମ ଭାବରେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଆକର୍ଷଣ କରନ୍ତି।” ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଅନୁସୃତି ଭାବେ ବିସ୍ତୃତ ହେଲା।