ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ କଦମ୍ବ ଗଛ ଥିଲା, ଯାହାର ହଜାରଟି ଶାଖା ପ୍ରସାରିତ ହୋଇ ଆକାଶକୁ ଢାକି ଦେଇଥିଲା, ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା ଯେ ପ୍ରକୃତିର ଏହି ବିଶ୍ୱରୂପ ନୃତ୍ୟ କରୁଛି, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦୁଇଟି କଣ୍ଣଫୁଲ ଭଳି ଏହାକୁ ଶୋଭା ଦେଉଛି। ଏହି ବିଶାଳ ଗଛର ମୂଳ ତଳେ ଏକ ପାହାଡ଼ରାଜା ବସିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଉପରେ ଆକାଶ ତାରାର ଭିଡ଼ରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଫୁଲ ଲତାରେ ଗଠିତ ଅନ୍ୟ ଏକ ପୃଥିବୀ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ଗଛ ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଗଛମାନଙ୍କର ପିତାମହ, ପୃଥିବୀରେ ଫଳ, କୋମଳ ମୁଞ୍ଜରୀ ଓ ଫୁଲର ଏକମାତ୍ର ଭଣ୍ଡାର। ଫୁଲର ଧୂଳିରେ ଢାକା ମୁଞ୍ଜରୀର ଗୁଛ ଏହାର ଶାଖାରେ ଲୁଚି ରହିଥିଲା, ଯେପରି ନଦୀତଟର ଆକାଶ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଓ ତାରାମାଳାରେ ଢାକାଯାଇଥାଏ। ଚଞ୍ଚଳ ପକ୍ଷୀମାନେ ଏହି ଶାଖାରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ଏବଂ ନିଡ଼ମାନେ ଭରି ଥିଲା, ଯେପରି ପୃଥିବୀ ଜନସମୃଦ୍ଧ ଗ୍ରାମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଫୁଲର ଝାଡ଼ ଓ ଲତାର ମଣ୍ଡପ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଏହି ଗଛ ଧଳା ଫୁଲର ଏକ ଦୀପ୍ତି ଛଟା ଛଡ଼ାଉଥିଲା। ଚିତ୍ରବିଚିତ୍ର ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଡାକ, ନୀଳଗାଈ, ଶୁଆ, କୋଇଲି ଓ ମୟୂରୀର ରବି ଏହି ଗଛର ଖୋଲ ଶାଖାକୁ ଝାଡ଼ି ମାନେ ଲୁଚାଇ ରଖିଥିଲେ। ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ମଦମସ୍ତ ଚଳନ ଏହି ଗଛର ଖୋଲକୁ ଜଙ୍ଗଲ ଦେବୀମାନଙ୍କର ଗୁପ୍ତ କୋଠା ଭଳି କରିଥିଲା। ମଧୁମକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଝୁଣ୍କାର ଓ ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧ ଏହି ଗଛକୁ ଏମିତି ଦେଖାଉଥିଲା, ଯେପରି ପାହାଡ଼ରୁ ଝରଣା ଝରିପଡ଼ୁଛି। ପତ୍ରପଳ୍ଲବର ଝଡ଼ା ଏହାକୁ ଏମିତି ଦେଖାଉଥିଲା, ଯେପରି ଧଳା ମେଘରେ ଘେରାଇଥିବା ଏକ ପାହାଡ଼। ହାତୀମାନେ ତଳ ଅଂଶ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇ ଘସୁଥିଲେ, ଏହି ଗଛ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦାଡ଼ି ରହିଥିଲା। ଏହି ଶାଖାର ଖୋଲ ମାଧ୍ୟମରେ ଚିତ୍ରବିଚିତ୍ର ପକ୍ଷୀମାନେ ଚଳୁଥିଲେ, ଏହା ଶୂଙ୍ଗ ଥିବା ପାହାଡ଼ର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ଗଛର ଶାଖା ଓ ଲତା ଚଞ୍ଚଳ ହୋଇ ହାତ ନାଉଥିଲା, ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲ ହାୱା ଲତାମାନଙ୍କୁ ନୃତ୍ୟ କରାଉଛି। ଯିଏ କାମନାରୁ ମୁକ୍ତ, ସେଉଁଠି ତୃପ୍ତି ପାଇ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରେ; ଏହି ଗଛ ଫୁଲ ମାଳା ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ଲତାର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ଗଛକୁ କେବଳ ଲତାମାନେ ଭଲପାଉଥିଲେ, ତେଣୁ ଏହା ଭଲପାଇବାର ରସରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ମଧୁମକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଗୀତରେ ଗାଉଥିଲା। ଦୂରରୁ ନବ-ଉଦିତ ଫୁଲରେ ଏହି ଗଛ ଆକାଶରେ ଯାଉଥିବା ସିଦ୍ଧମାନେ ପାଇଁ କୋଇଲି ଓ ମଧୁମକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଡାକରେ ଅଭିନନ୍ଦନ କରୁଥିଲା। ଫଳ ଓ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଗଛମାନେ ତାଙ୍କର ଅଧିକ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ହସୁଥିଲେ, ଯେପରି ମୁଞ୍ଜରୀ ଓ ଫୁଲର ଚମକରେ ହସିଉଠିଥିବା। ପାରିଜାତ ଗଛ ଆକାଶକୁ ଚୁଆଁ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ଭଳି, ଏହି କଦମ୍ବ ଗଛର ଶାଖା ଓ ମୁଞ୍ଜରୀ ଉପରକୁ ଧାଉଥିଲା। ମଧୁମକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଝୁଣ୍କାର ଓ ଘନ ଫୁଲର ଗୁଛ ଏହି ଗଛକୁ ଦେଖାଉଥିଲା, ଯେପରି ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ମୁକାବିଲା କରୁଛି। ମାଣି ହୁଡ଼ି ନାଗମାନଙ୍କ ଭଳି ଚମକୁଥିବା ଫୁଲର ଗୁଛ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଏହି ଗଛ ନାଗ ଶେଷଙ୍କ ଭଳି ଆକାଶକୁ ଚୁଆଁକୁ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲା। ଧୂଳିରେ ଢାକା ଏହି ଆକୃତି ଦ୍ୱିତୀୟ ଶଙ୍କର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଫଳର ଛାୟା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଗଛ ମୁନିମାନେ ପାଇଁ ଭୟଭୀତି ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲା, ଯେପରି ଶଙ୍କର କରନ୍ତି। ଘନପତ୍ର ଶାଖାର ପ୍ରାକୃତିକ ଦେଉଳ ଓ ଫୁଲ ଲତାର ମଣ୍ଡପ ଦ୍ୱାରା ଏହି କଦମ୍ବ ଗଛ ଏକ ଆକାଶନଗରୀ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ନାଗରିକ ଭଳି ରହୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଏକ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଆନନ୍ଦରେ ମନ ଶାନ୍ତ କରି, ଫଳ ଓ କୋମଳ ପତ୍ରରେ ଭରିଥିବା ଏହି ଫୁଲର ପାହାଡ଼ ଭଳି କଦମ୍ବ ଗଛକୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ଏହି କଦମ୍ବ ଗଛକୁ ଆରୋହଣ କଲେ, ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁ ସମୁଦ୍ରରୁ ଉଠୁଥିବା କାମନା ତରୁକୁ ଆରୋହଣ କରିଥିଲେ। ଏଠାରେ, ଏକ ଶାଖାର ଶିରା ଉପରେ ଆକାଶକୁ ପହଞ୍ଚିଥିବା ଏକ ଖୋଲ ଅଞ୍ଚଳରେ ସେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେପରି ମକଡ଼ିର ମନ ଶାଖାର ଶେଷରେ ଯାଏ। ତାପରେ, ସେ ନବପତ୍ରର ମୃଦୁ ଶଯ୍ୟାରେ ବସି, ଚାରିପଟେ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟକୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଭାବେ ଦେଖିଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ ଶୋଭାମୟ ତଟ ଥିବା ନଦୀମାନେ, ପାହାଡ଼ ଶିଖର ମହାପୃଷ୍ଠ ଭଳି, ମେଘରେ ଢାକା ଖଲା ଆକାଶ, ଓ ଦୋଳାୟମାନ ନୀଳ କମଳ। ନୀଳ ଓ ହରିତ ଘାସରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ, ଫୁଲ ଭଳି ଧୂସର ଅଙ୍ଗ, ସମୁଦ୍ର ଜଳ ଭରା କୁମ୍ଭ ନେଇ ସେମାନେ ନଗରକୁ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ। ଫୁଲ ଧରି, ସୁଗନ୍ଧ ହାୱା ମୁହଁ ଭଳି, ଗ୍ରାମରେ କାଉଁ ଡାକ ଗୁଞ୍ଜୁଥିଲା, ଝରଣା ଗୁଞ୍ଜନ ଗୋଢ଼ାର ନୁପୁର ଭଳି ଶୁଣାଯାଉଥିଲା। ଆକାଶ ମୁଣ୍ଡ ଓ ପୃଥିବୀ ପାଦ ଭଳି, ଜଙ୍ଗଲ ଚୁଲ ରେଖା, କ୍ଷେତ୍ର ଓ ଶାଳ ତାଳ ଚିହ୍ନ, ଶିଖର ମେଘ ଓ ହିମର ଧଳା ଚେଲି ଭଳି। ସମୁଦ୍ର ଜଳ ଶୋଭାର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଭଳି, ଜଙ୍ଗଲ ଗଛରେ ଭରିଥିଲା, ବିଶ୍ୱର ଗୁପ୍ତ ଅନ୍ତଃପୁର ଭଳି। ବସନ ବସନ୍ତ ଜଳରେ ଧୋଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ରେଖାର କୁଙ୍କୁମ ରଙ୍ଗ, ନାନା ଫୁଲର ଅଳଙ୍କାର, ଚନ୍ଦନର ଚାନ୍ଦ୍ରିକା ଲାଗି ଚିତ୍ରିତ। ଏଠାରେ, ଏକ ଲତାପତ୍ର ଉପରେ ଆକାଶରେ ବସି, ଜଙ୍ଗଲ ଲତା ଓ ହାୱାର ଝରଣାରେ ଘେରାଇ, ସେ ତିନି ଲୋକର ନାରୀମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ ଦେଖିଲେ, ସମସ୍ତ ଦିଗ ଫୁଲରେ ଅଳଙ୍କୃତ। ଏହିଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ସେ ତାପସ୍ୟା ଆଶ୍ରମରେ "କଦମ୍ବ ଦାଶୂର" ନାମେ ପରିଚିତ ହେଲେ, ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟାର ଏକ ବୀର। ଏଠାରେ, ଏକ ଲତାପତ୍ର ଉପରେ ବସି, ଦିଗକୁ ଅଳ୍ପ ସମୟ ଦେଖି, ପଛରେ ମନକୁ ଆକର୍ଷି ଦ୍ୱିପଦ୍ମାସନ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସେ ଚରମ ସତ୍ୟ ଅଜ୍ଞାନରେ ଥିଲେ, କେବଳ କର୍ମଫଳ ଦାନରେ ମନ ଲଗାଇ, ଏକ ବୃହତ୍ ଯଜ୍ଞ କଲେ। ଜଙ୍ଗଲରେ ବସି, ଲତାପତ୍ର ଉପରେ ଆକାଶରେ ବସି, ମନରେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ କ୍ରମାନୁସାରେ କଲେ। ଏଠାରେ, ଦଶ ବର୍ଷ ଧରି, ସେ ମନରେ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଗୋ, ଅଶ୍ୱ, ନର ଯଜ୍ଞ ଓ ବହୁ ଦାନ କଲେ। ଏହିପରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ମନ ପବିତ୍ର ହେବା ପରେ, ଆତ୍ମାର କୃପାରୁ ଉପଜିଥିବା ଜ୍ଞାନ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ତାଙ୍କ ମନରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।