ପୁଣିଥରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ମଧୁମକହି, ରାଜସିକ୍ ପୁଷ୍ପର ମଧୁ ଚୁଷି ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ପଦ୍ମକୁ ଆସନ୍ତି। ସମୟ ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, କଳିଯୁଗର ଦୂଷଣରେ ସେ ପୁଣି ଅଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାଏ; ଯେପରିକି ସ୍ୱଚ୍ଛ ସମୁଦ୍ରକୁ ବଡ଼ ପବନ ଆସି କାଦୁଁ ଉଠାଇଦିଏ। ସମୟର କୁମ୍ଭାର, ପୁଣି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ମାଟିର ଭାଣ୍ଡ ଭଳି ତିଆରି କରେ, ଓ ସମୟ ନାମକ ଚକ୍ର ଦ୍ରୁତ ଓ ଅବିରତ ଘୂରିଥାଏ। ଯେବେ ଯୁଗ ଶେଷ ହେବାକୁ ଆସେ, ଏହି ସଂସାର ତାହାର ମୂଲ୍ୟ ହରାଇ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ, ଯେପରିକି ଏକ ଶୁଷ୍କ ଜଙ୍ଗଲ। ପୁଣି ଯେବେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନିମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଦେହକୁ ଦାହ କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସଂସାର ସମସ୍ତଙ୍କ ଅସ୍ଥିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଶ୍ମଶାନ ଭଳି ହୋଇଯାଏ। ପୁଣି ପର୍ବତ ସମ ଅନେକ ପଦ୍ମ ହ୍ରଦର ଝରଣା ଧାରାରେ, ସଂସାର ଦହୁଁ ଅଂଗାରରେ ଏକ ମହାସାଗର ଭଳି ହୋଇଯାଏ। ପୁଣି ଯେବେ ବାୟୁ ଓ ଜଳ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ସମସ୍ତ କିଛି ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ, ସଂସାର ଅପୂର୍ବ ଆକାଶର ଭଳି ଶୂନ୍ୟତାକୁ ଫେରିଯାଏ। ଏହି ପରେ କିଛି ଖ୍ଷଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରି, ସମଚିତ୍ତ ମନ ନିଶ୍ଚଳ ହୋଇଯାଏ, ଜୀବନ ଅନ୍ତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆତ୍ମାରେ ବିଲୀନ ହୋଇଯାଏ, ଯେପରିକି ପୁରୁଣା ଦେହ ଛାଡ଼ାଯାଏ। ପୁଣି କିଛି ସମୟ ପରେ, ମନ ଶୂନ୍ୟତାରେ ଅନେକ ସଂସାର ଆକାଶରେ ନଗର ତିଆରି କରୁଥିବା ଦେବାଙ୍ଗନା ଭଳି ପ୍ରକଟ କରେ। ପୁଣି ଏଠି ଏକ ନବ ସୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ପୁଣି ଏକ ଲୟ ଘଟେ; ଏହି ସମସ୍ତ କଥା, ହେ ରାମ, ଚକ୍ର ଭଳି ପୁନଃପୁନଃ ଘଟୁଛି। ଏହି ମହାମାୟାର ମହାନ ନାଟକରେ, ଏତେ ବଡ଼ ଭାବନାରେ, ଯଦି ଭଳିଭାବେ ଅନୁଶୀଳନ କରିବାକୁ ଯାଏ, ଏଠାରେ କଣ ସତ୍ୟ ଓ କଣ ଅସତ୍ୟ କୁହିବାକୁ ପାରିବି? ହେ ରାମ, ଏହି ସଂସାର ଚକ୍ରଟି ଏକ ଦାସୁରା ଗଳ୍ପ ଭଳି; ଏହା କଳ୍ପନାରେ ତିଆରି, କିନ୍ତୁ ବାସ୍ତବରେ ଏହାର କୌଣସି ସାର୍ଥକତା ନାହିଁ। ଏହା ଅବିରତ ଭାବରେ ବିସ୍ତୃତ, ଅସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି, ଦୁଇଟି ଚନ୍ଦ୍ର ଦେଖିବା ମୃଗମରୀଚିକା ଭଳି; ଯାହା ଅସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି, ସେଠାରେ କଣ ସତ୍ୟତା? ତେଣୁ ଏହି ସଂସାର ନେଇ ଭ୍ରମ କାହିଁକି? ଯେବେ ଲୋକମାନେ ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ ଓ ଭୋଗ ଓ ଶକ୍ତି ଲାଗି ମନ ଧୂସରିତ, ସେମାନେ ସତ୍ୟକୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ସେତେବେଳେ ଛଳକର୍ମୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ସତ୍ୟକୁ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ବୁଦ୍ଧି ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ନୁହଁନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ସଂସାର ମାୟାକୁ ହାତରେ ଫଳ ଦେଖିବା ଭଳି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ଜୀବ ଏହି ସଂସାର ମାୟାକୁ ଜାଣିପାରିଥାଏ, ସେ ଆତ୍ମାଭିମାନକୁ ବିଦାୟ ଦେଇଦିଏ, ଯେପରିକି ସାପ ତାହାର ଚର୍ମ ଛାଡ଼ିଦିଏ। ଏପରି ଉପେକ୍ଷା ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ସେ ପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଇ ନାହିଁ; ଦେହରେ ବହୁଦିନ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିବା ବିଉ ଭଳି ସେ ଅଜନ୍ମା ହୋଇଯାଏ। ଅଜ୍ଞାନୀମାନେ ଦେହର ସୁଖ ଲାଗି ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ରୋଗ ଓ ନାଶ ନିଶ୍ଚିତ, କିନ୍ତୁ ସ୍ୱାତ୍ମା ଲାଗି ନୁହଁନ୍ତି। ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ଅଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ଭଳି ଦେହର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଲାଗି ଶ୍ରମ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, କାରଣ ଏହା ଦୁଃଖ ଦାୟକ; ଏକମାତ୍ର ଆତ୍ମାରେ ଭକ୍ତି ରଖ। ଏହି ସଂସାର ଚକ୍ର ଦାସୁରାର କଥା ଭଳି—କଳ୍ପନାରେ ତିଆରି, କୌଣସି ସାର୍ଥକତା ନାହିଁ; ଆଉ କଣ କୁହିବି, ହେ ପ୍ରଭୁ? ଏବେ, ରାମ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦାସୁରା ନାମକ ଏହି କଥା କହିବି, ଯାହା ଏହି ସଂସାର ମାୟାର ସ୍ୱରୂପକୁ ବ୍ୟଖ୍ୟା କରେ। ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଏକ ବଡ଼ ବିଖ୍ୟାତ ଭୂମି ଅଛି—ମଗଧ, ଯାହା ଅଦ୍ଭୁତ ଗଛ ଓ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ସେଠାରେ କଦମ୍ବ ଗଛର ଛାୟା, ତାଳ ଗଛର ଜଙ୍ଗଲ, ଅଦ୍ଭୁତ ପକ୍ଷୀମାନେ, ଏବଂ ଦୃଶ୍ୟମାନ ମନୋହରତା ରହିଥିଲା। ସେଠାରେ ଅନେକ ଧାନ ଖେତର ପାଶରେ ସହର ଉଦ୍ୟାନ, ଏବଂ ନଦୀ କୂଳରେ ପଦ୍ମ, ନୀଳ କମଳ, ଶାଳୁକ ରହିଥିଲା। ମହିଳାମାନେ ଝୁଲାରେ ଖେଳୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଗହଣା ଝଙ୍କାର ଶୁଣାଯାଉଥିଲା, ଚନ୍ଦ୍ରାଲୋକରେ ରାତିର ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧ ଉପଭୋଗ କରାଯାଉଥିଲା। ଏହି ମହାପୃଥିବୀର ଏକ ପାହାଡ଼ର ଢାଳରେ, କର୍ଣ୍ଣିକାର ଗଛ ଘନ, କଦଳୀ ଗଛର ଛାୟା, ନୀପ ଗଛର ଚମକ ଥିଲା। ଏଠାରେ ଟିଟିରା ଝାଡ଼ରେ ଟିଟିରା ପକ୍ଷୀ ଡାକୁଥିଲା, ଝରଣାର ଜଳ ଧ୍ୱନି, ଆମ୍ରଲତା ଫୁଲିଥିଲା, କୋଇଲି ମଧୁର ଗୀତ ଗାଉଥିଲା। ଅଦିବାସୀ ମହିଳାମାନେ ଖେଳୁଥିଲେ, ତାଳପତ୍ର ଆକାଶକୁ ଢାକିଦେଇଥିଲା, ପଦ୍ମ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ପୋଖରୀରେ ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ ରହୁଥିଲେ। ଏଠି ଗନ୍ଧ ବିହଙ୍ଗମାନେ ପୂଷ୍ପରେ ଧୂଳି ଉଡ଼ାଉଥିଲେ, ପବନ କୁମ୍କୁମ ରଙ୍ଗରେ ରଙ୍ଗାଉଥିଲା, ଓ ହଂସମାନେ ପୋଖରୀରେ ଡାକୁଥିଲେ। ଏହି ପବିତ୍ର ପାହାଡ଼ରେ, ଅଦ୍ଭୁତ ପକ୍ଷୀମାନେ ଭରିଥିବା ଗଛ ମଧ୍ୟରେ, ଏକ ମହାତ୍ମା ଋଷି ବସୁଥିଲେ, ଯିଏ ଧର୍ମ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ। ତାଙ୍କ ନାମ ଦାସୁରା, ଯିଏ ମହାତପସ୍ବୀ ଓ ଅତି ମାନସିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, କଦମ୍ବ ଗଛର ଏକ ଡାଲିରେ ରହୁଥିଲେ, ରାଗ ରହିତ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ। ହେ ପ୍ରଭୁ, କେଉଁ କାରଣରେ ଏହି ତପସ୍ବୀ ଋଷି ଜଙ୍ଗଲରେ ବସିଥିଲେ, ଓ କିପରି ସେ ବଡ଼ କଦମ୍ବ ଗଛର ଡାଲିରେ ରହିବାକୁ ଆସିଲେ? ତାଙ୍କର ବାପା ଶରଲୋମା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ, ଯିଏ ଏହି ପାହାଡ଼ରେ ବ୍ରହ୍ମା ସମାନ ବସୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ଥିଲେ, ଯେପରିକି କଚ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଖରେ ଥିଲେ; ସେମାନେ ଦୁଇଏ ଜଣେ ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ଜୀବନ କାଟିଥିଲେ। ଏଭଳି ଅନେକ ଯୁଗ ବିତିଗଲା ପରେ, ଶରଲୋମା ତାଙ୍କ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି, ପକ୍ଷୀ ନିଜ ଘଉଁ ଛାଡ଼ିଯିବାଭଳି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେଠାରେ ଦାସୁରା ଏକାକି ଜଙ୍ଗଲରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ପିତା ବିହୀନ ହୋଇ, ମାନା ହରାଇଥିବା କୁରର ପକ୍ଷୀ ଭଳି। ପିତାମାତାର ବିୟୋଗ ଦୁଃଖରେ, ସେ ହୃଦୟରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ଶୀତକାଳରେ କମଳ ମୁର୍ଝାଯିବା ଭଳି ମୁର୍ଝାଯିଯାଇଥିଲେ। ତାପରେ, ଏହି ଦୁଃଖିତ ଶିଶୁକୁ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ଦୈବତା ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ: “ହେ ଋଷିପୁତ୍ର, ବିଦ୍ୱାନ୍, ତୁମେ କାହିଁକି ଅଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ଭଳି କାନ୍ଦୁଛ? ସଂସାରର ଚଞ୍ଚଳ ସ୍ୱଭାବ କି ତୁମେ ଜାଣନ୍ତୁ ନାହିଁ?