ରାମ ତାଙ୍କ ଗାଲ ଉପରେ ହାତ ରଖି, ପଦ୍ମାସନରେ ବସିଥିଲେ । ସେ ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ ହେଇ, ନିରବ ଏବଂ ଅକ୍ରିୟ ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଦେହ ଶୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ ଓ ଦୁଃଖିତ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ । ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ରାମ କାହାକୁ କିଛି କହିନଥିଲେ, ଏକ ଚିତ୍ରରେ ଅଙ୍କିତ ମୂର୍ତ୍ତି ପରି ଅନ୍ୟମାନେ ଦେଖୁଥିଲେ । ତାଙ୍କ ସେବକମାନେ ଆଗୁଆ ହୋଇ ବାରମ୍ବାର ଉତ୍ସାହିତ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ରାମ ତାଙ୍କ ଦୈନିକ କାର୍ଯ୍ୟ କମଳ ପରି ମୁଝିଯାଇଥିବା ମୁହଁରେ କରିଥିଲେ । ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ରାମଙ୍କ ଦୁଇ ଭାଇମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁଃଖ ଓ ଶୀର୍ଣ୍ଣତାରେ ଅନୁଭୂତି କରିଲେ । ଏଭଳି ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଦୁଃଖିତ ଓ ଶୀର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିବାରେ, ରାଜା ଦଶରଥ ଓ ତାଙ୍କ ରାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ । ଦଶରଥ ବାରମ୍ବାର ନରମ ଭାବରେ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ପୁତ୍ର, ଏହି ବଡ଼ ଚିନ୍ତା କଣ?" କିନ୍ତୁ ରାମ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ । ଶ୍ରୀରାମ କହିଲେ, "ପିତା, ମୋର କୌଣସି ଦୁଃଖ ନାହିଁ," ଏବଂ ପଦ୍ମ ପତ୍ର ପରି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ରାମ ନିରବ ଭାବରେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ମୋଡ଼ରେ ବସି ରହିଲେ । ତାପରେ ଦଶରଥ ରାଜା ରାମଙ୍କ ଦୁଃଖର କାରଣ ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ସମସ୍ତ ବକ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାତା ମହାର୍ଷି ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ । ବଶିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷି କହିଲେ, "ଏହି ଦୁଃଖର କାରଣ ଅଛି; ଆପଣ ଚିନ୍ତା କରିବେ ନାହିଁ ।" ଏହା ଶୁଣି, ଦଶରଥ ଗଭୀର ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କଲେ । ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ, "ହେ ରାଜା, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ତୁଚ୍ଛ କାରଣରେ କ୍ରୋଧ, ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ଅତ୍ୟଧିକ ଆନନ୍ଦକୁ ଅନୁଭବ କରିନାହାନ୍ତି; ଏହି ସଂସାରରେ ଜୀବମାନେ ବଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖୁନାହାନ୍ତି ଯଦି ତାଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ଏବଂ ପରିସ୍ଥିତିର ଚାପ ନାହିଁ ।" ଏଭଳି ବଶିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷି କଥା କହିଲେ, ଦଶରଥ ରାଜା ସନ୍ଦେହ ଓ ଦୁଃଖରେ ନିରବ ହୋଇ ଅପେକ୍ଷା କରିଲେ । ରାଜ ରାନୀମାନେ ଅତି ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ରାମଙ୍କ ବ୍ୟବହାରକୁ ନିର୍ବିକ୍ଷଣ କରିଥିଲେ । ସେହି ସମୟରେ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ । ସେମାନଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ତତ୍କାଳ ରାକ୍ଷସମାନେ ମାୟାବଳରେ ମଦୋନ୍ମଦ ହୋଇ ବିଘ୍ନ କରୁଥିଲେ, ଯଦିଓ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ । ଏହି ଯଜ୍ଞର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ନିଜେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ବିନା ବିଘ୍ନ ନିଷ୍ପାଦନ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ । ଏହି ଆସ୍ଥାରେ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ, ତପସ୍ଵୀ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ସେ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖ ଚାହିଁ, ଦ୍ୱାରପାଳମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, "ସଂପ୍ରତି ଅନୁସୂଚନ କର, ମୁଁ କୌଶିକ, ଗାଧିପୁତ୍ର, ଆସିଛି ।" ଏହା ଶୁଣି, ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ ରାଜ ଗୃହକୁ ଗଲେ । ସେମାନେ ମୁଖ୍ୟ ଦ୍ୱାରପାଳଙ୍କୁ ଅବଗତ କଲେ ଯେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆସିଛନ୍ତି । ତାପରେ ଦ୍ୱାରପାଳ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖ ଯାଇ, ରାଜସଭାରେ ବସିଥିବା ଦଶରଥଙ୍କୁ ତ୍ୱରିତ କଥା କହିଲେ । "ହେ ମହାରାଜ, ଦ୍ୱାରରେ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଅଛନ୍ତି, ଯୁବ ସୂର୍ୟ ପରି ଚମକୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଜଟା ଲାଲ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ, ତାଙ୍କର ତେଜ ବଡ଼ ।" ସେ ସ୍ଥାନଟିକୁ ବିଭିନ୍ନ ପଙ୍ଖା, ପତାକା, ଘୋଡା, ହାତୀ, ଲୋକ ଓ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରରେ ଶୋଭିତ କରିଛନ୍ତି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପରି ତେଜରେ ଚମକୁଛନ୍ତି । ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ରାଜାଙ୍କୁ ନମ୍ରତା ସହ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଅବଗତ କରିବାକୁ କହିଲେ । ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦଶରଥ ରାଜା ସମ୍ବୃତ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଅନୁଚରମାନେ ସହିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆସନରୁ ଉଠିଲେ । ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଓ ଅନୁଚରମାନେ ସହିତ, ବଶିଷ୍ଠ ଓ ବାମଦେବ ସଂଗେ, ତିନିଏ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ । ସେ ମହାର୍ଷିକୁ ଦ୍ୱାରପାଳରେ ଦେଖିଲେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତେଜ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସୂର୍ୟ ପରି ପୃଥିବୀରେ ଆସିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଜଟା ତପସ୍ୟାର ତୀବ୍ରତା ଓ କାଳରେ ବୃଦ୍ଧି ହୋଇ ମେଘପରି ଶୀର୍ଷରେ ବିକ୍ରମାନ୍ତି । ସେ ଶାନ୍ତ, ଶୋଭାମୟ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଦେହରେ ଏକାଗ୍ର ଓ ମାଜେଷ୍ଟିକ୍ । ତାଙ୍କ ଦୟା ଭରା ହୃଦୟ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ, ନମ୍ର ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ସେ ଲୋକମାନେ ଉପରେ ଅମୃତ ବର୍ଷା ପରି ନିହାର ଦେଉଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଅନ୍ଧାରା ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଉଚ୍ଚ ଭୃକୁଟି ସହିତ ଲୋକମାନେ ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଭୟ ଦେଉଥିଲେ । ଦୂରରୁ ରାଜା ବନ୍ଦନା କଲେ, ତାଙ୍କ ମୁକୁଟ ପୃଥିବୀକୁ ଛୁଇଁ ଥିଲା । ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମଧୁର ଓ ଉତ୍ତମ ଶବ୍ଦରେ ଦଶରଥଙ୍କୁ ଅଭିବାଦନ କଲେ, ସୂର୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଉଥିବା ପରି । ଏହାପରେ ବଶିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯଥାଯଥ ଆଦର ଓ ସମ୍ମାନରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଅଭିବାଦନ କଲେ । ତୁମର ଦୀପ୍ତିମାନ ଏବଂ ନିଷ୍ପ୍ରଭ ଉପସ୍ଥିତି ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଧନ୍ୟ ହେଲୁ, ପଦ୍ମ ସୂର୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଧନ୍ୟ ହେବା ପରି । ଏହି ଅନାଦି, ଅଚଳ, ଅବିକଳ ଏବଂ ଆନନ୍ଦ ଆଜି ଆମେ ଦେଖିଲୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଆଜି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଛି । ନିଶ୍ଚୟ ଆଜି ଆମେ ଧର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହେଲୁ, କାରଣ ଆପଣଙ୍କ ଆଗମନ ଆମେ ଧର୍ମର ଫଳ । ଏଭଳି ଆପସରେ କଥା ହୋଇ, ରାଜାମାନେ ଓ ବଡ଼ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଣ୍ଡପରେ ନିଜ ଆସନରେ ବସିଲେ ।