ଏକ ସମୟରେ, ମହାର୍ଷି ଏକ ଉତ୍ତମ ଉପଦେଶ ଦେଉଥିଲେ—ତାଙ୍କର ଅନୁଗାମୀ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଯେଉଁଜଣଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରେ ଦୃଢ଼—‘ମୁଁ ଏବଂ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏକ, ସବୁ କିଛି ଏକ ଅଟୁଟ ଆତ୍ମା’—ସେ ଅନୁରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷ ଛାଡ଼ି ଦେଇ, କେବେ ଅଧୋଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ। ପ୍ରଭୁ କହିଲେ, ତୁମ ମନ ଓ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ନାସ୍ତିତ୍ୱ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଶୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଅବସ୍ଥାରେ ରଖ; ବାହ୍ୟ କିମ୍ବା ଅନ୍ତଃ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଧରିବା କିମ୍ବା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି, ରାମ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ହେଇ, ସମସ୍ତ କିଛି ଧାରଣ କରିବା ସତ୍ୱେ, ସମସ୍ତ କିଛିରୁ ମୁକ୍ତ ରୁହ; ଆକାଶ ପରି ଅନାସକ୍ତ ଥିବା, କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତଃରେ ଅନାସକ୍ତ ରୁହ। ଯେଉଁଜଣ ଜ୍ଞାନୀ, କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ବେଳେ କିଛି ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ, କିଛି ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି କେବେ ମଲିନ ହୁଏ ନାହିଁ—ଯେପରି ଜଳରେ ରହିଥିବା ପଦ୍ମପତ୍ର ଭିଜେ ନାହିଁ। ତୁମର ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଦେଖ, ସ୍ପର୍ଶ କରିବା, ଆଦି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁ କିମ୍ବା ନ କରୁ—ସେଗୁଡ଼ିକ ତୁମ ପାଇଁ ଦ୍ୱିତୀୟ; ଆତ୍ମାରେ ନିଷ୍ଠିତ ରୁହ, କୌଣସି ଇଚ୍ଛା ରଖ ନାହିଁ। ଅସତ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟଗୁଡ଼ିକୁ ‘ଏହା ମୋର’ ବୋଲି ଭାବି, ମନକୁ ସେଥିରେ ଡୁବିବା ଦିଅ ନାହିଁ; ଯଦି ଡୁବିଲା ନାହିଁ, ମନ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରେ କିମ୍ବା କରିନପାରେ। ଓ ରଘୁନନ୍ଦନ, ଯଦି ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟର ଚମକ ତୁମ ହୃଦୟକୁ ଆନନ୍ଦ ଦିଏ ନାହିଁ, ତେବେ ତୁମେ ଜ୍ଞାନ ଓ ବିବେକ ଦ୍ୱାରା ସଂସାର ସାଗରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛ। ଯେଉଁଜଣ ଦେହ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟ ଅନୁଭବ କରିଛି କିମ୍ବା ନାହିଁ, ଏବଂ ଯେଉଁଜଣ ଇଚ୍ଛାଶୂନ୍ୟ, ସେଉଁଠି ମୁକ୍ତି ଆସିଥାଏ, ପରିସ୍ଥିତି ଅନୁଯାୟୀ। ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା, ରାମ, ତୁମ ମନକୁ ସମସ୍ତ ବାସନାରୁ ପୃଥକ କର; ଯେପରି ମାଳାରୁ ଗନ୍ଧକୁ ବିଶେଷ ଭାବେ ଅଲଗା କରାଯାଏ। ଏହି ସଂସାର ସାଗର ଅନେକ ବାସନାର ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନର ନୌକାରେ ଚଢ଼ିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଅପାର ପାରକୁ ପହଁଚିଯାନ୍ତି। ତୀକ୍ଷ୍ଣ ରେଜର ପରି ତୀବ୍ର ମନ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥିରତା ଦ୍ୱାରା, ତୁମ ସ୍ଵୟଂ ସ୍ଵରୂପ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଉପଲବ୍ଧି କର, ଏବଂ ତାହାରେ ବିଲୀନ ହେଉ। ଯେପରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ବିଶ୍ୱ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣି, ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମନକୁ ବିସ୍ତାରିତ କରି ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ ଯାପନ କର; ମୂଢ଼ମନ୍ଦ ଲୋକଙ୍କ ପରି ନୁହେଁ। ଯେଉଁ ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ ଜୀବନ ଥିବାବେଳେ ମୁକ୍ତ, ସଦା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ଉଦାର ହୃଦୟ, ସେମାନଙ୍କ ଆଚରଣକୁ ଅନୁସରଣ କର; ମୂଢ଼, ଚଞ୍ଚଳ, ଭୋଗାସକ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ନୁହେଁ। ଯେଉଁମାନେ ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ଦୁହିଁ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ସଂସାର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଚାହାନ୍ତି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସମନ୍ୱୟ କରନ୍ତି। ଏହି ସଂସାରରେ ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶୀ ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ କେବେ ଶକ୍ତି, ଅହଂକାର, ଗୁଣ, କୀର୍ତି କିମ୍ବା ଧନ ପ୍ରତି ଚୁଡ଼ାନ୍ତ ଅନୁରାଗ ଦେଖାନ୍ତି ନାହିଁ। ତ୍ୟାଗ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ବିଷାଦ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ବାଗିଚାରେ ମଧ୍ୟ ଆସକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ସ୍ଵଭାବ କଦାଚିତ୍ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଇଚ୍ଛାଶୂନ୍ୟ ହୋଇ, ଯାହା ଗଟେ ଆସେ ତାହା ଅନୁସରଣ କରି, ଅବିଚଳ ଭାବେ ଦେହର ରଥରେ ନିଜକୁ ନିଜେ ସ୍ଥିର କରି ଚାଲନ୍ତି। ରାମ, ଏହି ବିବେକ ତୁମେ ଅଧିଗତ କରିଛ; ଏହି ଜ୍ଞାନ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଜାଣିଛି, ତୁମେ ଶାନ୍ତିରେ ଅଛ। ସ୍ପଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି, ଅହଂକାର ଓ ଇର୍ଷ୍ୟା ଛାଡ଼ି, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ବସ; ତେବେ ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିବ। ସମସ୍ତ ସ୍ଵାର୍ଥ ଚେଷ୍ଟା ତ୍ୟାଗ କରି, ଇଚ୍ଛାଗୁଡ଼ିକୁ ଦୂରେ ରଖି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅନ୍ତଃଶୀତଳତା ସହିତ ଏଠାରେ ରୁହ, ଓ ନିର୍ମଳ ଆତ୍ମା। ଏପରି ଶୁଦ୍ଧ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ଶୁଦ୍ଧ କଥାରେ ମହାର୍ଷି ଉପଦେଶ ଦେଉଥିଲେ, ରାମ ମନେ ହେଲେ ଯେ ତାଙ୍କର ଅନ୍ତଃକରଣ ପରିଷ୍କୃତ ହୋଇଯାଇଛି; ଜ୍ଞାନର ମଧୁର ଅମୃତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେ ଶିତଳ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଶାନ୍ତ ହୋଇଯିବେ। ତାପରେ ରାମ କହିଲେ: “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାତା, ବେଦ ଓ ବେଦାନ୍ତର ମାହାରଥୀ, ଆପଣଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧ କଥା ମୋତେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ କରିଦେଇଛି। ଆପଣଙ୍କ କଥା ଉଚ୍ଚ, ନିଷ୍ପକ୍ଷ, ଦୟାଳୁ ଓ ଉଚିତ; ମୁଁ ଏହା ଶୁଣି ତୃପ୍ତି ଅନୁଭବ କରୁନାହିଁ। ଆପଣ କଥାଚର୍ଚ୍ଚାରେ କହିଥିଲେ, କିପରି ପଦ୍ମଯୋନିର ଉତ୍ପତ୍ତି ରଜସ୍-ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣର ମିଶ୍ର ରୂପରେ ହୋଇଥିଲା। ଏଠି ମୋ ହୃଦୟରେ ଏକ ସନ୍ଦେହ ଅଛି; ଆପଣ ଯିଏ ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ କାଟିଦେଇଥାନ୍ତି, ଦୟାକରି ଏହା ସଂକ୍ଷେପରେ କହନ୍ତୁ। କେତେଠି କୁହାଯାଏ ସେ ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, କେଉଁଠି ଆକାଶରୁ, କେଉଁଠି ଅଣ୍ଡରୁ, କିମ୍ବା ଜଳରୁ; ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପଦ୍ମଯୋନିଙ୍କର ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଉତ୍ପତ୍ତି କିପରି ବର୍ଣ୍ଣିତ? ଏହିପରି, ରଘୁନନ୍ଦନ, ଅନେକ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଯୁଗ ପରିଗତ ହୋଇଯାଇଛି, ଶତଶଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶଙ୍କର, ହଜାର ନାରାୟଣ ଅତୀତ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଅନ୍ୟ ଅଦ୍ଭୁତ ବିଶ୍ୱମାନେ ଅନେକ ଚର୍ୟା ଓ ଭୋଗରେ ଲିନ ଅଛନ୍ତି। ଏକେ ସମୟରେ, ଅନନ୍ତ କାଳଚକ୍ର ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ଜଗତଗୁଡ଼ିକରେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ବିଶ୍ୱ ଅପାର ଭାବେ ଉଦ୍ଭବ ହେବ। ହେ ମହାବାହୁ, ଏହି ଚିତ୍ରବିଚିତ୍ର ଅଣ୍ଡମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦେବମାନେ—ପଦ୍ମଯୋନି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—ଅନେକ ପ୍ରକାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ବର୍ଣ୍ଣନା ସ୍ଵର୍ଗରେ ହୋଇଛି। କେବେ ସୃଷ୍ଟି ଶିବରୁ, କେବେ ପଦ୍ମଯୋନିରୁ, କେବେ ବିଷ୍ଣୁରୁ, କେବେ ଋଷିମାନେ ତିଆରି କରନ୍ତି। କେବେ ବ୍ରହ୍ମା ପଦ୍ମରୁ, କେବେ ଜଳରୁ, କେବେ ଅଣ୍ଡରୁ, କେବେ ଆକାଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। କେତେକ ବିଶ୍ୱରେ ତିନିନୟନୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ, କେତେକ ଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର, କେତେକରେ ପଦ୍ମନୟନ, ଆଉ କେତେକରେ ତିନିନୟନୀ ପୁନଃ। କେତେକ ସୃଷ୍ଟିରେ ପୃଥିବୀ ଘନ ଅରଣ୍ୟରେ ଭରିଥିଲା, କେତେକରେ ଲୋକେ ଭିଡ଼ିଥିଲେ, କେତେକରେ ପାହାଡ଼ରେ ଆଛି।