ଏହି ପ୍ରକାର, ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଆବୃତ ଏହି ଦେହ ତାହାର ସୂକ୍ଷ୍ମତାକୁ ବିସର୍ଜନ କରିଥାଏ; ଏକ ଅଗ୍ନିର ଚିଁହ୍ନା ଭଳି ଆକାଶରେ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ଆକୃତି ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ଦେହ ଅହଂକାର, ବୁଦ୍ଧି ଓ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଆତ୍ମା ସହିତ ଅଷ୍ଟସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ — ଏହା ତତ୍ତ୍ୱମୂଳ ହୃଦୟର କମଳରେ ମଧୁମକ୍ଷୀ ଭଳି ଅଛି। ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ମନ ତୀବ୍ର ଶକ୍ତିରେ ଏକ ଦୀପ୍ତିମୟ ଦେହକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ; ଅନ୍ତେ, ଏହା ଫଳର ପକା ପାଇଁ ପ୍ରକୃତ ଭାବରେ ମାନ୍ୟତା ପାଇଁ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନେଇଥାଏ। ଏହି ଦେହ ଶୁଧ୍ଧ ଆକାଶରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଦେଖାଯାଏ, ଏକ କୁମ୍ଭରୁ ଗଳିବା ସୁନା ଭଳି; ଏହି ଦୀପ୍ତି ତାହାର ନିଜ ଆକୃତିକୁ ନିଜ ଗୁଣରେ ଗଠନ କରେ। ଏହି ଆସନରେ, ମନ ଦୀପ୍ତିର ଏକ ଦଳ ଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସ୍୵ଭାବିକ ଭାବରେ ଏକ ଦୃଢ ଓ ବ୍ୟପକ ଭାବନା ଗଠନ କରେ। ଉପରେ ମୁଣ୍ଡ ଭଳି ଆସନ, ତଳେ ପାଦ ଭଳି ଆଧାର, ଦୁଇପାଶରେ ହାତର ବ୍ୟବସ୍ଥା, ମଧ୍ୟରେ ପେଟର ଗୁଣ ଦେଖାଯାଏ। ଏଠାରେ ଏକ ଶିଶୁ ଦେଖାଯାଏ, ଯାହାର ଅଙ୍ଗସମୂହ ପ୍ରକାଶିତ ଅଗ୍ନି ଦଳ ଭଳି, ଏହି ଶିଶୁ ମନର ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଦେହ ଧାରଣ କରି ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଥାଏ। ଏହିପରି, ନିଜ ଗୁଣର ଶକ୍ତିରେ, ମୁନିର ମନ ଅଙ୍ଗସମୂହ ଭାବନା କରି ନିଜ ଦେହର ବୃଦ୍ଧି କରେ, ଯେପରି ଋତୁ ତାହାର ନିଜ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। କ୍ରମେ, ଏହି ଦେହ ନିର୍ମଳ ଆକୃତିରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ, ବୁଦ୍ଧି, ଶୁଧ୍ଧି, ଶକ୍ତି, ଉତ୍ସାହ, ବିବେକ ଓ ନିପୁଣତାରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥାଏ। ସେହି ହେଉଛନ୍ତି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଶାସକ, ଗଳିଥିବା ସୁନା ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆକାଶରୁ ଉଦିତ। ପରେ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆକାଶରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ନିଜ ମନର ଖେଳରେ ନିଜ ନିବାସ ଗଠନ କରେ, ନିଜରେ ଏକାଉଁ ଅବସ୍ଥିତ ରହେ। କେବେ କେବେ ଏହା ଶୁଧ୍ଧ ଆକାଶ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ଭେଦହୀନ; କେବେ କେବେ ଏହା ଶୁଧ୍ଧ ଜଳ, ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ ଓ ଶେଷ ବିନା। କେବେ ଏହା ଯୁଗ ଶେଷର ଅଗ୍ନି ଶିଖାର ଦୀପ୍ତିରେ ଶୋଭିତ; କେବେ ଏହା ଏକ ମନୋହର ଅରଣ୍ୟ, କେବେ ନାଭିରେ ବନ୍ଦ ହୋଇଥିବା କମଳ କୁଡ଼ି। ଏହି ସ୍୵ଚ୍ଛନ୍ଦ ରାଜା ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ, ସହଜରେ, ଅନେକ ଆକୃତିର ଅନେକ ଆସନ ଗଠନ କରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମ ପାଇଁ। ଏହି ମଧ୍ୟରୁ, ଯେବେ ସେ ପ୍ରଥମେ ବ୍ରହ୍ମ ଅବସ୍ଥାରୁ ଅବତରଣ କରେ, ତେବେ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ତାହାର ଦେହ ଭଲ ଗଠିତ ଭାବରେ ଗଣ୍ୟ ହୁଏ। ଯେବେ ଗର୍ଭର ନିଦ୍ରା ବିଦାୟ ହୁଏ, ସେ ଏକ ଦୀପ୍ତିମୟ ଦେହ ଦେଖିଥାଏ, ଯାହା ପ୍ରାଣ ଓ ଅପାନର ଧାରାରେ ଶୋଭିତ, ପ୍ରକୃତ ଦ୍ରବ୍ୟରୁ ଗଠିତ। ଏହି ଦେହ ଚୁଲର ଅଗ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ, ବତିଶି ଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ସଜିତ, ତିନି ଅଧାରରେ ଉପସ୍ଥିତ, ପନ୍ଦର ଦେବତା ଦ୍ୱାରା ଅନୁପାଲିତ, ତଳେ ପାଦ ତଳ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ। ଏହି ଦେହ ପଞ୍ଚ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ, ନଉ ଦ୍ୱାର ଅଛି, ଅଙ୍ଗସମୂହ ମୃଦୁ ଓ ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ଲିପ୍ତ, ବିଶି ଉଙ୍ଗୁଳି ଓ ବିଶି ନଖ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ। ଦୁଇ ହାତ, ଦୁଇ ଉର, ଦୁଇ ଚକ୍ଷୁ — କେବେ କେବେ ଅନେକ କନ୍ଧ ଓ ହାତ; ଏହା ମନ ପକ୍ଷୀର ଘଉଁ, ଅଭିଲାଷା ନାଗର ଗୁହା। ଏହି ଦେହ ତୃଷ୍ଣା ରାକ୍ଷସୀର ନିବାସ, ଆତ୍ମା ସିଂହର ଗୁହା, ଅଭିମାନ ହାତୀର ଅସ୍ତବ, ଓ କମଳମୁଖ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ନିଜ ଦୀପ୍ତିମୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେହକୁ ଦେଖି, ଶୁଧ୍ଧ ଦୃଷ୍ଟି ଧାରଣ କରିଥିବା ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବ୍ରହ୍ମା ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। "ଏହି ଆକାଶର ଗୁହାରେ, ଏହି ମଧୁମୟ କୂଳରେ, ଅନନ୍ତ ଓ ସୀମାହୀନ, ପ୍ରଥମେ କଣ ଥିଲା?" — ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି, ନୂତନ ଉଦିତ ବ୍ରହ୍ମା ନିର୍ମଳ ଆତ୍ମଦୃଷ୍ଟିରେ ଅନେକ ପୂର୍ବ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ଅତୀତ ହୋଇଯାଇଛି। ପରେ, ସେ ସମସ୍ତ ବେଦକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ତାହାର କ୍ରମ ଓ ଗୁଣ ସହିତ, ବସନ୍ତରେ ଫୁଲ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ ଭଳି — ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ଅର୍ଥ ସହିତ ଏକତ୍ର। ସେ ସହଜରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ କ୍ରିୟା, ଆଚରଣ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଜନ୍ମିତ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜାକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ଏକ ଗନ୍ଧର୍ବ ନଗର ଗଠନ କରିଥିବା ପରି। ଏହାର ଲାଗି — ତାହାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ, ମୋକ୍ଷ ଓ ଧର୍ମ, କାମ, ଅର୍ଥ ପ୍ରାପ୍ତି କରିପାରିବେ — ସେ ଅନେକ ଅଦ୍ଭୁତ ଶାସ୍ତ୍ର ରଚନା କଲେ। ଏହିପରି, ରାମା, ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଏହି ଚକ୍ରରେ ଅବସ୍ଥିତ, ବସନ୍ତରେ ଫୁଲର ଚମକ ଭଳି, ବ୍ରହ୍ମାର ମନ ଦ୍ୱାରା ଆକୃତି ନେଇଛି। ଏହିପରି ନିଜ ମନର ଅନେକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ଖେଳ ଦ୍ୱାରା, ଲୋଟସଯାୟୀ ଆକୃତି ନେଇ, ରଘୁପୁତ୍ର ରାମା, ଏହି ଜଗତରେ ସୃଷ୍ଟିର ମହିମା ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବରେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି। ଏହିପରି, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, କିଛି ଅବସ୍ଥିତ ରହିନାହିଁ; ଏକ ମହାଶୂନ୍ୟ ଆକାଶ, ମନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଖେଳ ଅଛି। ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ସ୍ଥାନ ଓ ସମୟ ନାହିଁ, କୋସ୍ମିକ ଅଣ୍ଡର ମଧ୍ୟରେ କିଛି ଅଛି ନାହିଁ, ଯଦିଓ ଏହା ଆକାଶ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ। ଏହା କେବଳ ଚିନ୍ତାର ସାର, ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ନଗର ଭଳି; ଯେଉଁଠି ଦେଖାଯାଏ, ସେଉଁଠି କେବଳ ଶୁଧ୍ଧ ଆକାଶ। ଦେଖାଯାଉଥିବା ଦେଉଳ ଓ ରଙ୍ଗ ଏହା ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଚିତ୍ର ଭଳି, କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତ ନୁହେଁ; ଅନିର୍ମିତ ମନେ ନିର୍ମିତ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ। ସମସ୍ତ — ଦେହ ଓ ତିନି ଜଗତ — ମନ ଦ୍ୱାରା ଭାବନା କରାଯାଏ; ଏହିଠି ଏହା ଜନ୍ମମୂଳ, ଯେପରି ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଦୃଷ୍ଟି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଜଗତ କେବଳ ଏକ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଭାବ, ମାଟି ଘଡ଼, ଘର ବା କପଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଏହା ବିସ୍ତାରିତ; ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରକୃତ ନୁହେଁ, ଦେଉଳ ଓ ଏହିପରି ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ ନୁହେଁ। ଏହି ଦେହ ମନ ଦ୍ୱାରା ନିବାସ ପାଇଁ ଗଠିତ, ଯେପରି ଏକ କୀଟ ନିଜ ପ୍ରକୃତିକୁ ନିଜ ପାଇଁ ତିଆରି କରେ। ଏହି ଶକ୍ତିରେ, କିଛି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ, କିଛି ନାମ ନାହିଁ, ଯାହାକୁ ମନ ତିଆରି କରିପାରେ ନାହିଁ; ଏହି ମନ ଦ୍ୱାରା ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ସମ୍ପନ୍ନ ପରମେଶ୍ୱରରେ, କେଉଁ ଶକ୍ତିକୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଏ? କିଛି ନୁହେଁ; ଏହି ଶକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ମନର ଅନ୍ତର୍ଗୁହା ଢାକି ଯାଏ।