ସୃଷ୍ଟି ଏଠାରେ ତାରଙ୍ଗ ଭଳି ନିରନ୍ତର ଉଠି ଅପସାରି ଯାଏ, ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବରେ ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ନଦୀର ତାରଙ୍ଗ ଭଳି ଘୁରୁଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ଜୀବ ଏକ ଅବ୍ୟକ୍ତ, ନିଜ ଅନୁଭୂତ ମୂଳରୁ ଅବିରତ ଭାବରେ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ ଓ ସେଠାରେ ଏହି ଜ୍ୟୋତିରେ ଚମକି ଉଠେ। ଯେପରିକି ଦୀପରୁ ଦୃଷ୍ଟି, ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ କିରଣ, ଉତ୍ତାପିତ ଲୋହାରୁ କଣିକା, ଅଗ୍ନିରୁ ଚିଙ୍ଗା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେପରି ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଅନ୍ତର୍ଗତ ମୂଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଯେପରି ଋତୁ ଆସେ ସମୟରୁ, ଫୁଲରୁ ଗନ୍ଧ, ଝରିବା ପାଣିରୁ ଝରଣା, ସାଗରରୁ ତାରଙ୍ଗ, ସେପରି ଜୀବ ଧାରା ଅବିରତ ଭାବରେ ଦେହ ଛାଡ଼ି ଆପଣା ଦଶାକୁ ପୁନଃ ଲିନ୍ ହୁଏ। ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଅବିରତ ଭାବରେ ବିସ୍ତୃତ, ଏଠାରେ ଉତ୍ପତି, ବିନାଶ, ବୃଦ୍ଧି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଘଟଣା ଘଟେ, କିନ୍ତୁ ଏହା ସବୁ ଅନର୍ଥକ, ସାଗରର ତାରଙ୍ଗ ଭଳି ମାୟାମୟ, ତିନି ଲୋକର ଗଢ଼ା ମଧ୍ୟରେ ଏହି ମହାପଦ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଭ୍ରମର ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି। ଏହିପରି ଦେଖି, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଏ: “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହିପରି ଯିଏ ଆତ୍ମାରେ ନିଶ୍ଚଳ ହୁଏ, ସେ କିପରି ଏହି ଅସ୍ଥିପଞ୍ଜର ଦେହକୁ ଧାରଣ କରେ?” ପ୍ରଭୁ କହନ୍ତି, “ହେ ରାମ, ଏହା ଆଗରୁ ବି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି, କିନ୍ତୁ ତୁମର ବିବେକ କେଉଁଠି ଗଲା? ଏହି ଦେହ ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତ—ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ—କେବଳ ଦୃଶ୍ୟମାନ ମାୟା, ସେମାନେ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ, ସ୍୵ପ୍ନରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ପରି ଅସତ୍ୟ। ଏହା ଏକ ଦୀର୍ଘ ସ୍୵ପ୍ନ, ଯେପରି ଭ୍ରମରେ ଦୁଇଟି ଚନ୍ଦ୍ର ଦେଖାଯାଏ କିମ୍ବା ଭ୍ରମିତ ଚିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ପାହାଡ଼ ବିକୃତ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଭ୍ରମର ଦୃଷ୍ୟ। ଯେତେବେଳେ ଅଜ୍ଞାନର ନିଦ୍ରା ଶାନ୍ତ ହୁଏ ଓ ସମସ୍ତ ଧାରଣା ଖସିଯାଏ, ଜାଗୃତ ମନ ଏହି ସ୍୵ପ୍ନ ସଂସାରକୁ ଦେଖେ, କିନ୍ତୁ ଦେଖି ମଧ୍ୟ ଦେଖେନାହିଁ। ଏହି ସଂସାର ଚକ୍ର ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ, ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିଥାଏ। ଯେଉଁଠାରେ ଯାହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେ ନିଜରେ ଥାଏ; ଜୀବର ଦେହ ଜଳର ଘୂର୍ଣ୍ଣିକା ପରି ଅସ୍ଥିର। ଯେପରି ଚାଷ ଉପରେ ପ୍ରଥମେ ଅଙ୍କୁର, ତାହାରୁ ପତ୍ର, ପତ୍ରରୁ ଫୁଲ, ଫୁଲର କୁଡ଼ିରୁ ଫଳ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ସେପରି ଦେହ ମଧ୍ୟ କଳ୍ପନା ଦ୍ୱାରା ମନ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହିପରି ଏହା ବାହ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକଟ ହୁଏ। ମନର ଯେଉଁ ଦୃଶ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେହି ବସ୍ତୁ ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ଏଠାରେ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୁଏ, ମାଟିର ଚକଟି ପରି ଘଡ଼ା ହୁଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ମନର କଳ୍ପନାର ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି, ଏହା ସତ୍ୟ ନୁହେଁ, ମାୟାମୃଗ ଜଳ ପରି। ଏହି ଭ୍ରମରେ ଏହି ଦେହ ଆଗରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ, ଯେପରି ଭୟଭୀତ ଶିଶୁ ଭୂତ ଦେଖି ଭାବେ। ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟିରେ, ଦେହର ପ୍ରଥମ ଦୃଶ୍ୟ ମନରେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା; ସେହି ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ବ୍ରହ୍ମା କମଳ ଗର୍ଭରେ ବିରାଜିତ। ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାକ୍ରମରେ ଏହି ଅନନ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ମହା ମାୟାବୀଙ୍କ ଚମତ୍କାର ପରି। ଏହି ଭାବରେ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଆତ୍ମା ମନର ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାର ଆସନ ଅଧିକାର କରେ; ବ୍ରହ୍ମା ଯେଭଳି କଲେ, ସମସ୍ତେ ସେପରି କରନ୍ତି। ପ୍ରଭୁ କହନ୍ତି, “ହେ ରଘୁନାଥ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦେହ ଧାରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଶୁଣ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ସଂସାର ଦଶା ବୁଝିପାରିବ। ନିଜର ସ୍ୱରୂପ, ଯାହା କେଉଁସି ସ୍ଥାନ, କାଳ ଓ ଅନ୍ୟ କିଛି ଦ୍ୱାରା ସୀମିତ ନୁହେଁ, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଖେଳ ଭାବରେ ସ୍ଥାନ-କାଳ ଚିହ୍ନିତ ଦେହ ଧାରଣ କରେ। ଏହି 'ଜୀବ', ସଂସ୍କାରରେ ଲୀନ, ଅଶାନ୍ତ ମନରୂପ ଧାରଣ କରି ଚିନ୍ତନ-ଅଚିନ୍ତନ ଦୁହିଁକୁ ଅନୁସରଣ କରେ। ପ୍ରଥମେ, ମନର ଶକ୍ତି କଳ୍ପନା ଦ୍ୱାରା ଶବ୍ଦ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ମୂଳ ବାନ୍ଧି ଶୂନ୍ୟ ଧାରଣ କରେ। ପରେ, ଏହି ଶୂନ୍ୟ ଘନ ହେଲେ, ମନ ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ଦୃଢ଼ତାର ଅନୁଭୂତି, ପରେ ବାୟୁର ଅନୁଭୂତି (ସ୍ପର୍ଶ ତତ୍ତ୍ୱ) ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ। ଶୂନ୍ୟ ଓ ବାୟୁ, ମନରେ ଶବ୍ଦ ଓ ସ୍ପର୍ଶ ଭାବେ ଅନୁଭୂତ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ଘଷଣାରୁ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହି ଭାବରେ ଘନିଭୂତ ମନ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ୟୋତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହା ପରେ ଚମକ ବଢ଼ିଯାଏ। ଏହି ଗୁଣ ଓ ରସ ଅନୁଭୂତି ସହିତ ମନ ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ଜଳର ଶୀତଳତା ଧାରଣ କରେ, ଏହିପରି ଜଳ ଅନୁଭୂତି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ପରେ, ଏହି ଗୁଣ ସହିତ ମନ ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ଗନ୍ଧ ଭିତ୍ତିକ ଧର୍ମ ସହିତ ଦୃଢ଼ ରୂପ ଧାରଣ କରେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ। ଏପରି, ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ, ଏହି ଦେହ ତାହାର ସୂକ୍ଷ୍ମତା ଛାଡ଼ି ଅଗ୍ନିର ଚିଙ୍ଗା ପରି ଆକାଶରେ ଚମକେ। ଏହି ଦେହ, ଅହଂକାର, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଆତ୍ମା ସହିତ, 'ଅଷ୍ଟସୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀର' ଭାବେ ଖ୍ୟାତ, ଯାହା ପଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱର କମଳ ହୃଦୟରେ ମଧୁମକ୍ଷୀ ପରି ଅଛି। ଏହା ମଧ୍ୟରେ, ଭାରୀ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ମନ ଜ୍ୟୋତିର ଦେହ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ; ପକ୍ୱତାରେ ଏହା ମୋଟା ହୁଏ, ନିୟତ ଫଳ ପକ୍କା ହେବା ପରି। ଶୁଦ୍ଧ ଆକାଶରେ ଚମକୁଥିବା, ମାନି ଧାଳରୁ ଗଳୁଥିବା ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ପରି, ସେଇ ଜ୍ୟୋତି ନିଜ ଭାବେ ରୂପ ଧାରଣ କରେ। ଏହି ନିଜ ନିବାସରେ, ଜ୍ୟୋତିର ମାସ୍ତକ ମନ ଦୃଢ଼ ଓ ବିସ୍ତୃତ କଳ୍ପନା ଧାରଣ କରେ। ଉପରେ ମଣ୍ଡଳ ମାନେ ମୁଣ୍ଡ, ତଳେ ପାଦ, ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ହାତ, ମଧ୍ୟରେ ଉଦରର ଗଠନ ହୁଏ। ଏଠାରେ ଏକ ଶିଶୁ ଦେଖାଯାଏ, ସଫଳ ଅଙ୍ଗ ଭଳି ଅନେକ ଅଙ୍ଗ ନିଆ, ଶୁଦ୍ଧ ଅଗ୍ନି ଶିଖା ଭଳି, ଯିଏ ମନର ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଦେହ ଧାରଣ କରି ଉଭା ଅଛନ୍ତି। ଏହିପରି ନିଜ ଶକ୍ତିରେ, ମୁନିର ମନ ଅଙ୍ଗ ଉପସ୍ଥାପନ କରି, ନିଜ ଦେହର ବୃଦ୍ଧି ଘଟାଏ, ଯେପରି ଋତୁ ନିଜ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। କାଳକ୍ରମେ, ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇ, ସେ ନିର୍ମଳ ରୂପ ଅଧିକାର କରେ, ଯେଉଁଠାରେ ବୁଦ୍ଧି, ପବିତ୍ରତା, ଶକ୍ତି, ଉତ୍ସାହ, ବିବେକ ଓ ନିପୁଣତା ଥାଏ। ସେଇ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାୟକ, ଗଳୁଥିବା ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ପରି ଚମକୁଥିବା, ପରମ ବ୍ୟାପ୍ତିରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିବା।