ଅନେକ ଜନ୍ମ ଅନୁଭବ କରିବା ପରେ, କେହି ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଥାନ୍ତି ଏବଂ ସେହି ଉତ୍ତମ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଅପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାନ୍ତି। କିଛି ଲୋକ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦବୀ ଲାଭ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜର ଅପରିପୂର୍ଣ୍ଣତା ଅନୁଭବ କରି, ପୁନଃ ପଶୁ ଜନ୍ମକୁ ଫେରିଯାନ୍ତି; ଏବଂ ପଶୁ ଜନ୍ମରୁ ମାନବ ଜନ୍ମକୁ ଆସିଥାନ୍ତି। ଅତି ବୁଦ୍ଧିମାନ କିଛି ଜୀବ, ବ୍ରହ୍ମା ଅବସ୍ଥାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ, ସେହି ଏକା ଜନ୍ମରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଏହିଠାରେ ଲିନ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଆଣ୍ଡାରେ, କିଛି ଲୋକ ପଦ୍ମଜନ୍ମୀ ହୋଇଥାନ୍ତି କିମ୍ବା ହରି ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାନ୍ତି; ଏଭଳି ଜୀବମାନେ ନିଜ ନିଜ ଅନୁସାରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଯାନ୍ତି। କିଛି ପଶୁ ଅବସ୍ଥାକୁ ଯାଆନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କିଛି ଦେବତା ଅବସ୍ଥାକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଜୀବ କୌଣସି ଅବସ୍ଥାକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିନାହାନ୍ତି, ରାମା, ଯେପରି ଏଠି ହୁଏ, ସେପରି ସେଠି ମଧ୍ୟ ହୁଏ। ଯେପରି ଏହି ଜଗତ ବିଶାଳ, ସେପରି ଅନେକ ଅନ୍ୟ ଜଗତ ମଧ୍ୟ ଅଛି; ଅନେକ ଜଗତ ଚାଲିଗଲା, ଅନେକ ଆସିବାକୁ ଅଛି। ବିଭିନ୍ନ କାରଣ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅଦ୍ଭୁତ ସୃଷ୍ଟିଗୁଡିକ ଏକ ପରେ ଏକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଲୟ ହୋଇଯାନ୍ତି। କିଛି ଜୀବ ଗନ୍ଧର୍ବ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାନ୍ତି, କିଛି ଯକ୍ଷ ହୋଇଯାନ୍ତି, କିଛି ଦିବୀୟ ନାରୀ ଅବସ୍ଥାକୁ ଯାଆନ୍ତି, କିଛି ଦାନବ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥାନ୍ତି। ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ଲୋକମାନେ ଯେପରି ଚରିତ୍ର କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ଜଗତରେ ମଧ୍ୟ ସେପରି ଅଛନ୍ତି, ହେଲେ ଏଠି ଏବଂ ସେଠିର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଭିନ୍ନ ହୋଇପାରେ। ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଏବଂ ପରସ୍ପର କ୍ରିୟାରେ, ସୃଷ୍ଟିଗୁଡିକ ନଦୀର ତରଙ୍ଗ ପରି ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଥାନ୍ତି। ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତମୟ, ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ଲୟ ମାଧ୍ୟମରେ, ସୃଷ୍ଟି ତରଙ୍ଗ ପରି ଚଳିଥାଏ। ସେ ଅବ୍ୟକ୍ତ, ନିଜର ଅନୁଭବ କ୍ଷେତ୍ରରୁ, ଜୀବମାନଙ୍କର ଧାରା ସଦା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ସେଠି ତ୍ୱରିତ ଚମକୁଥାଏ। ଯେପରି ଦୀପରୁ ଦୃଷ୍ଟି, ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ କିରଣ, ଉତ୍ତାପିତ ଲୋହାରୁ କଣା, ଅଗ୍ନିରୁ ଫୁଟା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—ସେପରି ହୁଏ। ଯେପରି ଦିନରୁ ଋତୁ, ଫୁଲରୁ ସୁଗନ୍ଧ, ଝରିବା ପାଣିରୁ ବିନ୍ଦୁ, ସାଗରରୁ ତରଙ୍ଗ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—ସେପରି ହୁଏ। ପୁନଃପୁନି, ସମୟ ଅନୁସାରେ, ଜୀବମାନଙ୍କର ଧାରା ନିଜର ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରି, ନିଜ ଅବସ୍ଥାକୁ ଫେରି ଲୟ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏହି ସୃଷ୍ଟି, ଅବିରତ ଭାବରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଉମ୍ମତ୍ତ ଭାବରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇଯାନ୍ତି, ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି, ବଢ଼ିଯାନ୍ତି, ଏବଂ ନିର୍ଥକ ହୋଇଯାନ୍ତି—ସାଗରର ତରଙ୍ଗ ପରି, ଏହା ତିନି ଲୋକର ଗଢ଼ଣାର ମୋହ ମାୟା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥା ଭିତରେ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା, ମହାପ୍ରଭୁ, ଜୀବ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ନିଶ୍ଚଳ ହେବା ପରେ, କିପରି ଶରୀର—ଅସ୍ଥିର ପିଞ୍ଜର—ଗ୍ରହଣ କରେ? ରାମା, ମୁଁ ଏହାପୂର୍ବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି—ତୁମେ ବୁଝିନାହାଁ? ତୁମର ତାଲା ନିଷ୍ପତ୍ତି କାହିଁକି ହରାଇଗଲା? ଏହି ଶରୀର ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତ, ଚଳିତ ଓ ଅଚଳ, କେବଳ ଦୃଶ୍ୟମାନ; ସେଗୁଡିକ ସୃତ୍ନାପରି ଅସତ୍ୟ, ଏକ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ପରି। ଏହା, ରାମା, ଦୀର୍ଘ ସ୍ୱପ୍ନ, ଭୁଲ୍ ଭାବରେ ଦେଖିଯାଉଛି, ଦୁଇଟି ଚନ୍ଦ୍ର ଦେଖିବାର ମାୟା ପରି, କିମ୍ବା ଭ୍ରମରେ ଅପରାଧିତ ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ପାହାଡ଼ ବିକୃତ ଦେଖାଯାଏ। ଯେତେବେଳେ ଅଜ୍ଞାନର ନିଦ୍ରା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଅନ୍ତ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଧାରଣା ତ୍ୟାଗ ହୋଇଯାଏ, ଜାଗୃତ ମନ ଥିବା ଜଣେ ଏହି ଜଗତର ସ୍ୱପ୍ନକୁ ଦେଖିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଦେଖିନଥାଏ। ରାମା, ଏହି ସଂସାର ଚକ୍ର, ନିଜର ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥାଏ, ଜୀବମାନଙ୍କ ଭିତରେ ମୁକ୍ତି ମିଳିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଦା ଅଛି। ଯାହା ନିଜର ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ, ସେହି ସମସ୍ତଙ୍କ ଭିତରେ ସଦା ଅଛି; ଜୀବର ଶରୀର ଅସ୍ଥିର, ପାଣିର ଘୂର୍ଣ୍ଣି ପରି। ଯେପରି ଗୁଡିକ ରୁ ଅଙ୍କୁର, ଅଙ୍କୁରରୁ ପତ୍ର, ପତ୍ରରୁ ଫୁଲ, ଫୁଲର ମୁଡ଼ିରୁ ଫଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—ସେପରି ହୁଏ। ଯେଉଁଠାରେ ଶରୀର ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ମନ ଭିତରେ ଅଛି, ରାମା, ସେହିଠାରେ ଏହା ବାହାରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ। ମନରେ ଯେଉଁ ଦୃଶ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେହି ଦୃଶ୍ୟ ତ୍ୱରିତ ଏହି ଜଗତରେ ରୂପ ନେଇଥାଏ—ମାଟିର ଗୁଡିକୁ ମାଟିର ଘଡ଼ା ପରି। ଏହି ଜଗତ, ରାଘବ, କେବଳ ମନର ଭାବନାର ପ୍ରକାଶ; ଏହା ସତ୍ୟ ନୁହେଁ, ମୃଗମରୀଚିକାରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ପାଣି ପରି। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ଶରୀର ଆଗରେ ଦେଖାଯାଏ; ଯେପରି ଭୟରେ ଅସ୍ତିର ଶିଶୁ ନିଜାଗରେ ଭୂତ ଦେଖିଥାଏ। ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟିରେ, ଶରୀରର ପ୍ରଥମ ଦୃଶ୍ୟ ତାଙ୍କର ମନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା; ସେହି ଅଲ୍ପରେ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ବ୍ରହ୍ମା ପଦ୍ମ ଗର୍ଭରେ ବାସ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାର ଅନୁକ୍ରମ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ଅନନ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ଏକ ବଡ଼ ମାୟାବି ତାନ୍ତ୍ରିକ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପାଦିତ ମାୟା ପରି। ଏକା ଆତ୍ମା, ମନର ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କର ଅବସ୍ଥାରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲା; ବ୍ରହ୍ମା ଯେପରି କରିଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଏଭଳି କରନ୍ତି—ମୋତେ ଏହା ତୁରନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର। ଶୁଣ, ମହାବାହୁ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦେହ ଗ୍ରହଣ କରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା; ଏହି ଉଦାହରଣ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସଂସାର ଅବସ୍ଥାକୁ ବୁଝିପାରିବା। ଆତ୍ମାର ତତ୍ତ୍ୱ, ଦେଶ, କାଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅସୀମିତ, ନିଜର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ଖେଳ ଭାବରେ ଦେଶ-କାଳ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ ଦେହ ଗ୍ରହଣ କରେ। ଏହି ଯାହାକୁ ଜୀବାତ୍ମା କୁହାଯାଏ, ସଂସ୍କାରରେ ଲିନ, ଅସ୍ଥିର ମନ ହୋଇଯାଏ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବନାରେ ଅନୁକୂଳ। ପ୍ରଥମେ, ମନର ଶକ୍ତି ଭାବନା ଦ୍ୱାରା, ଶବ୍ଦ ତତ୍ତ୍ୱର ମୂଳରେ ଶୂନ୍ୟ ଭାବର ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ। ତାପରେ, ଏହା ଘନ ହେବା ସହ, ମନ ଦ୍ୱିରେ ଦ୍ୱିରେ ଥିବା ଉପାଦାନର ଭାବନା କରେ—ପ୍ରଥମେ ଶିଳା ତରଙ୍ଗ, ପରେ ବାୟୁ ତରଙ୍ଗ, ଯାହାର ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ ହେଉଛି ସ୍ପର୍ଶ।