ଏହି ସୃଷ୍ଟିରେ, ଅଗଣିତ ସତ୍ତ୍ୱ ଅଗଣିତ କାଳ ଧରି ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ଏଠି ଏବେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଓ ସ୍ଥାନରେ ଜନ୍ମ ହେଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେବେ—ଏହା ଝରଣାରୁ ଚୁଇଁ ପଡୁଥିବା ପିଣ୍ଡିକା ପରି ଅବିରତ ଚାଲିଛି। ସେମାନେ ନିଜ ଦୃଢ଼ ସଂସ୍କାର ଦ୍ୱାରା ବଳାତ୍କୃତ ହୋଇ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଭାବନା ଓ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ବନ୍ଧି ରହନ୍ତି, ନିଜ ଇଚ୍ଛାର ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ଆବୃତ ହୋଇ ଅନେକ ଅବସ୍ଥାରେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ପ୍ରତିଦିଗରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥାନରେ, ଜଳ ଓ ଭୂମିରେ, ସତ୍ତ୍ୱମାନେ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି ଓ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରୁଛନ୍ତି—ଏହା ପାଣିରେ ଫୁଟୁଥିବା ବୁଲବୁଲି ପରି ଅବିରତ ଚାଲିଥାଏ। କିଛି ଏହି ଜନ୍ମରେ ପ୍ରଥମ ଥର ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି, କିଛି ଜନ୍ମର ବନ୍ଧନ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ, କିଛି ଅନେକ ଜନ୍ମ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି, ଆଉ କିଛି ଶତାଧିକ ଜନ୍ମ ଦ୍ୱାରା ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି। କିଛି ଏଉଁଠି ଜନ୍ମ ନେବାକୁ ବାକି ଅଛନ୍ତି, କିଛି ପୂର୍ବତନ ମହାପୁରୁଷ, କିଛି ବର୍ତ୍ତମାନ ଅଛନ୍ତି, ଆଉ କିଛି ପୂର୍ବରୁ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଛାଡ଼ି ଦେଇଛନ୍ତି। କିଛି ଜନ୍ମ ନେଇ ନେଇ ହଜାର ହଜାର ଯୁଗ ଧରି ଏକେ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ଆଉ କିଛି ବିଭିନ୍ନ ଗର୍ଭରେ ଶରଣ ନେଇଥାନ୍ତି। କିଛି ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ପିଡ଼ିତ, କିଛି ଅପରିପକ୍ୱ ବୟସରେ ଅଟକି ରହିଛନ୍ତି, କିଛି ଉଚ୍ଚତମ ଶିଖରକୁ ବହୁତ ଉଠିଯାନ୍ତି, କିଛି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକିଉଠନ୍ତି। କିଛି କିନ୍ନର, ଗନ୍ଧର୍ବ, ବିଦ୍ୟାଧର, ବୃହତ୍ ସର୍ପ ହେଇ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି; କିଛି ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ର, ବରୁଣ, ତ୍ରିନୟନ, ପାତାଳପତି କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି। କିଛି କୁମ୍ଭାଣ୍ଡ, ଭୂତ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, କିମ୍ବା ପିଶାଚ ହୋଇଛନ୍ତି; କିଛି ବ୍ରାହ୍ମଣ, ରାଜା, ବଣିକ୍, କିମ୍ବା ଶୂଦ୍ର ଭାବରେ ପରିଚିତ। କିଛି ଶ୍ୱାନମାଂସ ଭୋକ୍ତା, ଚଣ୍ଡାଳ, କିରାତ, ଖଶ କିମ୍ବା ପୁକ୍କସ ହୋଇଛନ୍ତି; କିଛି ଘାସ, ଔଷଧି, ପତ୍ର, ଫଳ କିମ୍ବା ମୂଳର ଅବସ୍ଥା ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି। କିଛି ଜଙ୍ଗଲ ଲତା, ଝାଡ଼ି, ଘାସ, ତୁଷାର ଦ୍ୱାରା ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାନ୍ତି; କିଛି କଦମ୍ବ, ଜମ୍ବୁ, ସାଳ, ତାଳ, ତମାଳ ଗଛ ହୋଇଛନ୍ତି। କିଛି ଅଞ୍ଚଳର ରାଜା, ଧନର ମଦରେ ମତ୍ତ; କିଛି ବାର୍କ ଚିରା ମୁଡ଼ି ମୁନିମାନଙ୍କର ନିରବତାରେ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି। କିଛି ସର୍ପ, ଗାଈ, ହାତୀ, କୀଟ, ପୋକା, ପିପିଳିକା; କିଛି ସିଂହ, ମହିଷ, ହରିଣ, ଭାଲୁ, ବ୍ୟାଘ୍ର, ନୀଳଗାଈ ହୋଇଛନ୍ତି। କିଛି ବକ, ଚକ୍ରବାକ, କୁଲିଙ୍ଗ, କାଉ, କୋକିଳ; କିଛି ପଦ୍ମ, ଶାଳୁକ, ଶ୍ୱେତପଦ୍ମ, ନୀଳପଦ୍ମ ହୋଇଛନ୍ତି। କିଛି ଉଣ୍ଟ, ହାତୀ, ପତଙ୍ଗ, ବୃଷଭ, ଗଧା; କିଛି ମଧୁମକ୍ଷୀ, ମାଛି, ମୋସା, ଲାଲୁଣି, ଦଂଶକ ପୋକର ଶ୍ରେଣୀରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି। କିଛି ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ, କିଛି ସମୃଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ; କିଛି ସ୍ୱର୍ଗନଗରୀରେ ବସିଛନ୍ତି, କିଛି ନରକକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି। କିଛି ତାରାମଣ୍ଡଳରେ, କିଛି ଗଛର ଗହ୍ୱରରେ; କିଛି ବାୟୁର ରୂପରେ, କିଛି ଆକାଶରେ ବସିଛନ୍ତି। କିଛି ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ, କିଛି ଚନ୍ଦ୍ରର କିରଣରେ ବିରାଜିତ; କିଛି ଘାସ, ଲତା, ଝାଡ଼ିର ମଧୁର ରସରେ ବସିଛନ୍ତି। କିଛି ଜୀବନ୍ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଏଠି ଚରଣ କରୁଛନ୍ତି, ଶୁଭତାର ପାତ୍ର ଭାବେ; କିଛି ଦୀର୍ଘକାଳ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ପରମ ଦେଖି ପକ୍କ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି। କିଛି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ମୁକ୍ତି ପାଇବେ, ଯଦିଓ ଚତୁର୍ ଅଛନ୍ତି; କିଛି ଦୁଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମସ୍ଥିତିକୁ ଉପେକ୍ଷା କରନ୍ତି। କିଛି ଏହି ଜଗତରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, କିଛି ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ବସିଛନ୍ତି; କିଛି ନ ଏଠି, ନ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ, କେବଳ ପରମ ଅବସ୍ଥାରେ ବସିଛନ୍ତି। କିଛି ମହେନ୍ଦ୍ର, ମଲୟ, ସାହ୍ୟ, ମନ୍ଦର, ମେରୁ ପରି ମହାପାହାଡ଼; କିଛି ଲବଣ, ଦୁଧ, ଘିଅ, ଇଖ, ଓ ଜଳ ସମୁଦ୍ର। କିଛି ବିଶାଳ ଦିଗ, କିଛି ମହାନଦୀ; କିଛି ଆକର୍ଷକ ନାରୀ, କିଛି ଭୟଙ୍କର ନପୁଂସକ। କିଛି ଜାଗୃତ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, କିଛି ମନ୍ଦମତି; କିଛି ଜ୍ଞାନ ଶିକ୍ଷକ, କିଛି ସମାଧିରେ ଲୀନ। ସମସ୍ତ ଜୀବ ନିଜ ଦୃଢ଼ ସଂସ୍କାରରେ ଅନ୍ଧ, ଅନେକ ଅବସ୍ଥାରେ ନିଜ ଧାରଣାରେ ବନ୍ଧି ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଏହି ସଂସାର ଭଣ୍ଡାରରେ ଘୁରୁଥିବା ବଲ୍ଲ ପରି ଉଠନ୍ତି, ପଡ଼ନ୍ତି, ମୃତ୍ୟୁର ଆଘାତରେ ଅବିରତ ଚଳିଥାନ୍ତି। ଶତଶଃ ଅଭିଲାଷା ଓ ସଂସ୍କାର ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧି, ଗଛରୁ ଗଛକୁ ଉଡୁଥିବା ପକ୍ଷୀ ପରି ଦେହରୁ ଦେହକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଅନେକ ବିଚିତ୍ର ଚିନ୍ତା ଓ କଳ୍ପନା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଏହି ବିଶ୍ୱକୁ ମାୟାପରି ବୁନି ତିଆରି କରନ୍ତି। ସେମାନେ ସଂସାର ସାଗରରେ ଚଞ୍ଚଳ ତରଙ୍ଗ ପରି ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି, ମୂଢ଼ତାରେ ନିଜ ନିର୍ମଳ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖି ଅସତ୍ୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କ୍ରମେ ପରମ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚି ଏଠି ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି। ହଜାର ହଜାର ଜନ୍ମ ଅନୁଭବ କରି, କେହି ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ତପସ୍ୱାରା ପରମ ନିର୍ମାତାର ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। କିଛି ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥିତି ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜକୁ ଚୁଆଁ ମନି, ପୁଣି ପଶୁ ଜନ୍ମକୁ ଫେରନ୍ତି, ଏବଂ ପଶୁ ରୂପରୁ ମନୁଷ୍ୟ ଜନ୍ମକୁ ମଧ୍ୟ ଆସନ୍ତି। କିଛି ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବ୍ରହ୍ମାଅବସ୍ଥାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ, ସେଇ ଏକ ଜନ୍ମରେ ସେଠାରେ ଏକାତ୍ମ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଅନ୍ୟମାନେ ବିଭିନ୍ନ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ପଦ୍ମଜ କିମ୍ବା ହରି ଅବସ୍ଥା ପାଇଥାନ୍ତି; ଏଭଳି ଏହି ଜୀବମାନେ ତାଙ୍କ ତାଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ ଚାଲନ୍ତି। କିଛି ପଶୁ ଅବସ୍ଥାକୁ, କିଛି ଦେବତା ଅବସ୍ଥାକୁ ଯାନ୍ତି; କିଛି କୌଣସି ଅବସ୍ଥାକୁ ଯାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ହେ ରାମ, ଏଠି ଯେପରି, ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ସେପରି। ଏହି ବିଶ୍ୱ ଯେପରି ବିଶାଳ, ସେପରି ଅନେକ ଅନ୍ୟ ବିଶ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଅଛି; ଅନେକ ବିଲୁପ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି, ଅନେକ ଆସିବେ। ବିଭିନ୍ନ କାରଣ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ, ଅନେକ ଅଦ୍ଭୁତ ସୃଷ୍ଟି ଏମିତି ଉଦ୍ଭବ ଓ ଲୟ ପାଉଛି। କିଛି ଗନ୍ଧର୍ବ ଅବସ୍ଥାକୁ, କିଛି ଯକ୍ଷ ଅବସ୍ଥାକୁ, କିଛି ଦେବକନ୍ୟା ଅବସ୍ଥାକୁ, କିଛି ଦାନବ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।