ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଶାସ୍ତ୍ର ବାଣୀରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି ଯେ, ଯେଉଁଠାରୁ କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେଟି ନିଜେ ନିଜରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—ଏଠି ଅଗ୍ନିରୁ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବା ପରି। "ଉତ୍ପାଦିତ" ଓ "ଉତ୍ପାଦକ" ବୋଲି ଯେଉଁ ଭିନ୍ନତା ଆମେ ଭାବୁ, ସେମାନେ କେବଳ କଳ୍ପନା ମାତ୍ର। "ଏହା ଏଠାରୁ ହେଲା" ବୋଲି ଯେଉଁ ଧାରଣା, ସେଇ ସମ୍ସାର ଚଳାଚଳ କ୍ରିୟାଶକ୍ତିର ପ୍ରଭାବରୁ ଉଦ୍ଭବିତ; ବାସ୍ତବରେ, ଉତ୍ପାଦିତ ଓ ଉତ୍ପାଦକ ଏକାଟି ଅଟୁଟ ଏକତା। ଶବ୍ଦ ଓ ତାହାର ଅର୍ଥର ଭିନ୍ନତା—"ଏହା ଭିନ୍ନ, ସେଉଁଠା ଭିନ୍ନ"—କେବଳ ଭାଷାରେ ଅଛି, ଯଥାର୍ଥରେ କିଛି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ, କାରଣ ଦିବ୍ୟତା ଅଖଣ୍ଡ ଏବଂ ଅଦ୍ୱିତୀୟ। ସେଇ ମନର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅହଂବୋଧ ଉଦ୍ଭବିତ ହୁଏ; ଏହି ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ଦ୍ୱାରା ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ମିଳିଥାଏ। ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଏକ ଅଗ୍ନିଶିଖା ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଗ୍ନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ବୋଲି କୁହୁ, ସେଠାରେ କେବଳ ଭାଷାର ବିଶେଷତା ଅଛି, ଯଥାର୍ଥରେ ଏହାର କିଛି ସତ୍ୟ ନାହିଁ। ଏହି "ଉତ୍ପାଦିତ" ଓ "ଉତ୍ପାଦକ" ବୋଲି ଭାବନା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ପ୍ରତି ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏନାହିଁ; ଯେଉଁଥିରେ କେବଳ ଏକ ଅଛି, ଅନନ୍ତ ଅଛି, ସେଠି କିପରି କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ? ଭାଷାର ଗୁଣ ଏହି ଯେ, ଯେଉଁଠି ଭିନ୍ନତା, ସଂଖ୍ୟା ବା ବିରୋଧ ଅଛି, ସେଠି ଏହା ଉପଯୁକ୍ତ। ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ତରଙ୍ଗ ଯେମିତି ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟରେ ଶବ୍ଦ ଓ ଅର୍ଥର ଆକୃତି ଦେଖାଯାଏ—ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଏହାକୁ ବ୍ରହ୍ମ ମାନନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମ ହେଉଛି ଚେତନା, ବ୍ରହ୍ମ ହେଉଛି ମନ, ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନ, ବ୍ରହ୍ମ ହେଉଛି ବସ୍ତୁ, ଶବ୍ଦ, ଦିଗ୍ ଓ ପଞ୍ଚଭୂତ। "ଏହା ଏକ, ସେଉଁଠା ଅନ୍ୟ, ଏହା ଅଂଶ"—ଏହି ପ୍ରଭେଦ ଆତ୍ମା ଓ ପରରେ କେବଳ ଭ୍ରାନ୍ତିର କଳ୍ପନା; ଏପରି କଥାରେ କେଉଁସି ସତ୍ୟ ନାହିଁ। ଅଗ୍ନିରୁ ନିକ୍ଷିପ୍ତ ଶିଖା ଭିନ୍ନ ବୋଲି ଧାରଣା କେବଳ ଅଶାନ୍ତ ମନର ଅଭିମତ; ଯଥାର୍ଥରେ ଏପରି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ। ଏହି ଭିନ୍ନତା ଦାବି କେବଳ ଅସତ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ଭ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ସତ୍ୟ ବୋଲି ଭାବାଯାଏ, ଯେପରି ଦୁଇଟି ଚନ୍ଦ୍ର ଦେଖିବା ଭ୍ରାନ୍ତି ହୁଏ। ବ୍ରହ୍ମ, ଯେଉଁଠି ସବୁ ଅଛି, ସବୁଠି ଅଛି, ଅନନ୍ତ ଅଛି—ସେଠି ଅନ୍ୟ କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ; ଯେଉଁଠି ଯାହା କୁହାଯାଏ, ସେଇ ସେଇ। ବ୍ରହ୍ମ ଛଡ଼ା କିଛି ନାହିଁ; ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ବ୍ରହ୍ମ ମାତ୍ର—ଏହା ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସତ୍ୟ। ଏହିପରି, ହେ ବିଦ୍ୱାନ୍, ତୁମେ ଏହି ନିଷ୍କର୍ଷକୁ ପହଞ୍ଚିବ; ଏଠି ମୁଁ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱର ସାର କଥା କହେଉଛି। ଏଠି କେବଳ ଅଜ୍ଞାନ ଆଦି ଅବସ୍ଥା ଅଛି; ଅନ୍ୟ କୌଣସି କ୍ରମ ନାହିଁ; ଅଜ୍ଞାନ ନଶ୍ଟ ହେଲେ ସମସ୍ତ ତୁମେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜାଣିପାରିବ। ଯେତେବେଳେ ଅସତ୍ୟ ଗଳିଯିବ, ସତ୍ୟ ନିଜ ରୂପରେ ଅଭିଭାସିତ ହେବ; ଯେପରି ରାତିର ଅନ୍ଧାର ଦୂର ହେଲେ, ଜଗତ ଯଥାର୍ଥରେ ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ଭ୍ରାନ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବିସ୍ତୃତ ଜଗତ, ହେ ରାମ, ତୁମର ମନ ଶାନ୍ତ ହେଲେ ଓ ସୁଦ୍ଧ ଦୃଷ୍ଟି ଆସିଲେ, ତୁମର ଅଚଳ ଓ ସତ୍ୟଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଯଥାର୍ଥ ଦେଖିପାରିବ—ଏହି ନେଇ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତାପରେ ରାମ କହିଲେ: "ତୁମ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଗଭୀର ଶବ୍ଦମାଳା ଦୁଧ ସମୁଦ୍ରର ଶିତଳ ଓ ସୁଦ୍ଧ ଜଳ ପରି ଚାରିପଟେ ମୋତେ ଘେରି ନେଉଛି। କେବେ ମୁଁ ଅନ୍ଧକାରରେ ପଡ଼ୁଛି, କେବେ ଆଲୋକରେ ଆସୁଛି—ଏକ ଦିନ ଯେପରି ବର୍ଷା ମଘରେ ଶିତଳ ହୁଏ। କିପରି ଏହି ଅନନ୍ତ, ଅପାର, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଏବଂ କଦାଚିତ୍ ଅକ୍ଷୟ ତତ୍ତ୍ୱରେ ସୀମା ଆସିଲା?" ତାହାର ପ୍ରତି ଉତ୍ତର ଦିଆଯାଏ: "ମୋ ସମସ୍ତ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଯଥାର୍ଥ ଅର୍ଥକୁ ବ୍ୟକ୍ତ କରେ; ସେଗୁଡ଼ିକି ନ ଅଶକ୍ତ, ନ ବିକୃତ, ନ ଆତ୍ମବିରୋଧୀ। ଯେତେବେଳେ ଜ୍ଞାନ ଦୃଷ୍ଟି ସ୍ପଷ୍ଟ ହେବ, ଜାଗୃତି ଦୃଢ଼ ହେବ, ତୁମେ ନିଜ ଶାନ୍ତିରେ ଏହି ମୋ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ବୁଝିପାରିବ—ଏଠି ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ। ଏହି ଶବ୍ଦ, ଅର୍ଥ ଓ ବାକ୍ୟର ଗଠନ କିଛି ଖ୍ଷଣ ପାଇଁ ଭ୍ରମ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ, ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅର୍ଥ ବୁଝିବା ପାଇଁ। ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ସେଇ ସତ୍ୟ ଓ ପବିତ୍ରତମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିବ, ତେବେ ଶବ୍ଦ ଓ ଅର୍ଥ, କଥିତ ଓ ତାହାର ଅର୍ଥର ଭିନ୍ନତା ବୁଝିପାରିବ। ଏହି ବିଭିନ୍ନତା ଉତ୍ପନ୍ନ କରୁଥିବା ଶବ୍ଦର ଖେଳ ଅବିଦ୍ୟାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତିଆରି; ବିଦ୍ୱାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହାର କୌଣସି ଯଥାର୍ଥ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଗଣନା, ଇଚ୍ଛା ଓ ପ୍ରୟାସ ଆତ୍ମାରେ ନାହିଁ; ବ୍ରହ୍ମ ରାଗ ଓ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ରହିତ—ଏହି ଏକମାତ୍ର ଯଥାର୍ଥ ଯେଉଁଠି ଜଗତ ଅଛି। ଏହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ପୁନିପୁନି, ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ, ବିଭିନ୍ନ ଶବ୍ଦରେ, ଏବଂ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବା ଦରକାର, ହେ ନିର୍ମଳ ଚିତ୍ତ, ଶେଷ ଉପଦେଶ ପାଇଁ ସମୟ ଆସିଲେ। ଶବ୍ଦ ରହିବା ବିନା ଏହି ଅପୂର୍ବ ଅନ୍ଧକାର ଅଜ୍ଞାନ ଭଙ୍ଗ କରିହେବ ନାହିଁ; ଏହି ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟକୁ ଜ୍ଞାନ ଦେବା ପ୍ରୟାସ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ହେ ରାମ, ଏହି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଅଜ୍ଞାନ, ଯାହା ନିଜକୁ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ପ୍ରେରିତ କରେ, ତାହା ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ଉପଲବ୍ଧ ହୁଏ—ଏହି ଜ୍ଞାନ ସମସ୍ତ ଦୋଷ ଦୂର କରେ। ଏକ ଅସ୍ତ୍ର ଅନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିବୃତ୍ତି ମିଳେ, ଅପବିତ୍ରତା ଅପବିତ୍ରତା ଦ୍ୱାରା ଧୋଇଯାଏ, ବିଷ ବିଷ ଦ୍ୱାରା ନିବାରଣ ହୁଏ, ଶତ୍ରୁ ଶତ୍ରୁ ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହୁଏ। ଏହି ଭୂତିକ ମାୟା ଏପରି: ନିଜ ନଶ୍ୱରତା ଦ୍ୱାରା ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ; ଏହାର ସ୍ୱରୂପ ଧରାଯାଏ ନାହିଁ, ଦେଖିଲେ ଏହା ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ। ଏହା ସମସ୍ତ ବିବେକକୁ ଢାକିଦିଏ ଓ ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ, ତଥାପି ଏହାକୁ କେହି ଚିହ୍ନିପାରେନାହିଁ—ଦେଖ, କେତେ ଅଦ୍ଭୁତ ଏହି ମାୟା! ଏହି ଅଦୃଶ୍ୟ ମାୟା ଚଳିଥାଏ, ଦେଖିଲେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ। ଏହି ମାୟା ଯାହାର ସ୍ୱରୂପ କେବେ ବୁଝିହେବ ନାହିଁ, ନୃତ୍ୟ କରିଥାଏ। କେତେ ଅଦ୍ଭୁତ ଏହି ମାୟା—ଏହା ସଂସାରରେ ବାନ୍ଧି ରଖେ! ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସତ୍ୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅତି ସତ୍ୟ ପରି ଦେଖାଏ, ବିଦ୍ୱାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବିପଦ ଦେଇଥାଏ।