ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାସ୍ତ୍ରବାଣୀ ଆମକୁ ଏକ ଗଭୀର ଜୀବନ ଉପଦେଶ ଦେଇଥାଏ। ଉଚ୍ଚ ଗୁଣ ଏବଂ ପବିତ୍ରତାରେ ଅର୍ପିତ ହୋଇଥିବା ସ୍ତୁତି ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଯାଏ, କିନ୍ତୁ ମୃତ୍ୟୁ ଗ୍ରସ୍ତ ହେବାବେଳେ କେବଳ ଭୋଗବିଲାସ କେହିଠାରେ ରକ୍ଷା କରିପାରେ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଖ୍ୟାତି ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେବକନ୍ୟାମାନେ ଗୀତରେ ଗାଇଥାନ୍ତି; ଏହି ପୃଥିବୀରୁ ବିଦାୟ ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ସ୍ଵର୍ଗରେ ଗୀତ ମାଧ୍ୟମରେ ଅମର ହୋଇ ରହନ୍ତି। ଯିଏ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମାନବୀୟ ପ୍ରୟାସ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ସହିତ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସରଣ କରେ, ଶାନ୍ତ ମନେ ଏବଂ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ କର୍ମ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଶୁଭ ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ସଫଳତା ଲାଭ କରେ। ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ କର୍ମ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ସଫଳତା ପଛରେ ଦୌଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଦୀର୍ଘ ସମୟରେ ପକିଥିବା ସଫଳତା ଅଧିକ ଫଳଦାୟୀ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ। ଏହି କର୍ମ ଶୋକ, ଭୟ, କ୍ଲାନ୍ତି, ଲୋଭ ଓ ବାଧ୍ୟତା ରହିତ ଭାବେ କରାଯିବା ଉଚିତ, ଏହା କ୍ଷୟ ହେବା ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଏହି ଜୀବନରେ ଆମ ଆତ୍ମା ଅନେକ ଜନ୍ମର ଅନ୍ଧକୁପରେ ହରାଇଯାଇଛି, ଏବେ ଏହି ଅନେକ ଅବଶେଷ ଅନ୍ଧକୁପରୁ ଆମ ଆତ୍ମାକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ଦାୟିତ୍ଵ ନେଉ। ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରୁ ଆମେ ଆଉ କୌଣସି ତଳସ୍ଥିତିକୁ ପଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ଦୁଃଖର ଅସ୍ତ୍ର ଭାବରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଅନୁସ୍ଥାପିତ କରିବା ଦରକାର। ଯେତେବେଳେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହାତୀମାନେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଅନ୍ତଃକଳ୍ପିତ ହେଉଛନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରାଣ ଅସୁରକ୍ଷିତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ କେବଳ ଧନର କଣ ଉପକାର? ଏହି ସମୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ। ସବୁ କଥାକୁ ବିଚାର କର; "ଏହା ପ୍ରତିବିମ୍ବ, ଏହା ବାସ୍ତବତା"—ଏହି ଭାବନା ସହିତ ଚଳିବା ଦରକାର, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଅନୁସୃତିରେ ଗାଈର ଭଳି ଚାଲି ନ ଯିବ। ଅନ୍ଧଧୁନା ଚିନ୍ତାକୁ ତ୍ୟାଗ କର, ଯାହା ଅଶୁଭ ଏବଂ ଦୁଃଖର କାରଣ; ଗଢ଼ା, ଦୀର୍ଘ ନିଦ୍ରାକୁ ଛାଡ଼ି, ସଚେତନ ହେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର। ନିଦ୍ରାରେ ରୁହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ବୃଦ୍ଧ ଏବଂ ଧୀର କଛୁଆ ପରି ଆସ୍ତେ ଆସ୍ତେ ଉଠିବା ଦ୍ୱାରା ଜୀବନର ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଶେଷ ହୁଏ। ଭୋଗବିଲାସ ପାଇଁ ସଂପତ୍ତି ସଞ୍ଚୟ କରିବା ସଂସାର ରୋଗକୁ ବଢ଼ାଏ; ବିପଦରେ ଯେଉଁଠି ଦୃଢ଼ ଅନାସକ୍ତି ଥାଏ, ସେଠାରେ ସଫଳତା ଆସେ। କର୍ମରେ ନିପୁଣ ଲୋକ ଲୋକପ୍ରଥା ଅନୁଯାୟୀ ଚରିତ୍ର, ବିବେକ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ କର୍ମ କଲେ ଆନନ୍ଦ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ଲୋକ ଶୁଭ ଆଚରଣ, ଏକାକୀ ଜୀବନ ଓ ଲୋଭରହିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଆୟୁ, ଖ୍ୟାତି, ଗୁଣ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ମଲ୍ଲିକା ଲତାର ଫୁଲ ପରି ଫୁଟେ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଫଳତା ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଏହିପରି ସ୍ଥିତିରେ ସବୁ କିଛି ସମ୍ଭବ; ତେଣୁ ନିଜ ଶୁଭ ପ୍ରୟାସ କଦାପି ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ କେତେବେଳେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସୁରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଜିତ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଯେପରି ହାତୀମାନେ ମାନ୍ଦାର ଝିଲିକୁ ଦେଖି ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି। ରାଜା ମରୁତ୍ତଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ ମହାର୍ଷି ସଂବର୍ତ୍ତେ ଏକ ନୂତନ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ଥିଲେ, ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାର୍ଷି ଅସାଧାରଣ ପ୍ରୟାସ ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦୁର୍ଲଭ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଲାଭ କରିଥିଲେ। ଉପମନ୍ୟୁ ଦୁଃଖ ସହିତ ମୂଢ଼ି ଓ ପାଣିର ନିର୍ମିତ ଅମୃତ ଭୋଗ କରି, ଦୁର୍ଲଭ କ୍ଷୀରସାଗର ଲାଭ କରିଥିଲେ। କାଳା ନିଜର ଅସାଧାରଣ ବୁଦ୍ଧିବଳରେ ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ତିନି ଲୋକର ବିରାଟ୍ ସୂରମାମାନେକୁ ଘାସ ପରି ଅବହେଳା କରି ଜୟ କରିଥିଲେ, ଶ୍ଵେତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହୋଇଥିଲେ। ସାବିତ୍ରୀ ନିଜ ପ୍ରେମ ଦ୍ୱାରା ଯମକୁ ଜୟ କରିଥିଲେ, ସତ୍ୟବାନ୍କୁ ପୁନଃ ପ୍ରାଣ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ଲୋକରେ ଯେଉଁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ଅଛି, ତାହାର ସ୍ପଷ୍ଟ ଫଳ ନ ମିଳିବା ନାହିଁ; ଯାହା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ତାହାକୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଲୋକ ଅବଶ୍ୟ ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ। ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ହୁଏ ସମସ୍ତ ଶୁଭାଶୁଭ ଅବସ୍ଥାର ମୂଳ କାରଣ; ତେଣୁ ଯେଉଁଠାରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ଅଛି, ସେଠି ଏହାକୁ ଉନ୍ନତ କରିବା ଦରକାର। ଯେଉଁ ଲୋକ ଅନେକ ବିଷୟ ଓ ତ୍ରୁଟିପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ, ସେମାନେ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ପାଇନାହାନ୍ତି। ଅଶାନ୍ତି ହେଉଛି ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ଶାନ୍ତି ହେଉଛି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥା; ଏହିପରି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପରମ ଶାନ୍ତିକୁ ଶୁଭ ମନିବା ଦରକାର। ଅହଂକାରକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଚିରଶାନ୍ତିକୁ ଅଙ୍ଗୀକାର କର, ବିବେକ ସହିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକଙ୍କ ସେବା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଉନ୍ନତ କର। ତପସ୍ୟା, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା, କିମ୍ବା ଶାସ୍ତ୍ର ତୁମକୁ ସଂସାର ସାଗରରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରିବ ନାହିଁ, ଯେପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ସେବା କରିପାରେ। ଯେଉଁଙ୍କ ଲୋଭ, ମୋହ ଓ କ୍ରୋଧ ଦିନକୁ ଦିନ କମିଯାଏ, ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଧର୍ମିକ। ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୃଶ୍ୟ ଅନୁପସ୍ଥିତି ଅନୁଭବ କରାଯାଏ। ଦୃଶ୍ୟ ଯେତେବେଳେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନୁପସ୍ଥିତ, ସେଠି କେବଳ ପରମ ଅବସ୍ଥା ଅଛି; ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ନଥିଲେ, ଜୀବ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ସେଉଁଠି ଏକତ୍ୱ ଲାଭ କରେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ କେବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ, ନ ଅତୀତରେ ଥିଲା, ନ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଥିବ; ବର୍ତ୍ତମାନ ମଧ୍ୟ ଏହା ନାହିଁ—କେବଳ ଅଜ୍ଞେୟ ପରମ ଅବସ୍ଥା ଅଛି। ଏହା ହଜାର ଯୁକ୍ତି ସହିତ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି, ଏହାକୁ ସମସ୍ତ ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି, ଏବେ ମୁଁ ଏହାକୁ ଖୋଲିବି। ଯେପରି ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତ ଚେତନା ତିନି ଲୋକ, ଏହି ହେଉଛି ବାସ୍ତବତା; ଏଠାରେ ଅବାସ୍ତବ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି କିପରି ଥାଇପାରିବ? ଚେତନା ନିଜରେ ଅଦ୍ଭୁତ, ତାହା ଚଳନ ଓ ନିଶ୍ଚଳତାରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରେ; ଏହି ଚେତନା ଦ୍ୱାରା ଏହି ସଂସାର ଏପରି ଦେଖାଯାଏ। ତିନି ଲୋକର ଅନୁଭୂତି ହେଉଛି ଚେତନା ସୂର୍ଯ୍ୟର ଚକ୍ର ପରି; ମୋତେ କୁହ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାହାର କିରଣରେ କେଉଁ ଭିନ୍ନତା ଅଛି?