ବିଦ୍ୱାନ୍ମାନେ ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଓ ଦରିଦ୍ରତାରେ, "ଏହିଟି ମୋର, ଏହିଟି ମୋର" ବୋଲି ଲୋଭରେ ଝୁଲି ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ଶେଷରେ ଚାରିପାଖରେ କିଛି ରଖିପାରନ୍ତିନାହିଁ, ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଛାଇଁ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ମାନେ ଉଚ୍ଚ ଚିତ୍ତ ଓ ଜ୍ଞାନ ସହିତ ତିନି ଲୋକକୁ ତୁଳସୀ ଚେନା ଭଳି ଅମୂଲ୍ୟ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଏପରି ଛାଡ଼ି ଯାଏ, ଯେପରି ଗାଈ ପୁରୁଣା ଘାସକୁ ଛାଡ଼ି ଦିଏ। ଯାହା ମନରେ ଶୁଦ୍ଧ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ଚମତ୍କାର ଅନୁଭୂତି ଅଛି, ଯାହାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳ ଏକ ଅଖଣ୍ଡ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଭଳି ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିରାପଦ। ଯେଉଁଠି ଭୟଙ୍କର ଅପଦ୍ରବ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଆସିଥାଏ, ତଥାପି ଅଧର୍ମରେ ଲିପ୍ତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ରାହୁ ଅନ୍ୟାୟଭାବେ ଅମୃତ ପିଇଲେ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲେ। ସୂର୍ୟ ପ୍ରଭା ଭଳି ଯେଉଁମାନେ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ସଦ୍ଜନଙ୍କ ସଙ୍ଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୂଢ଼ତାର ଅନ୍ଧକାରକୁ ପୁଣି ଆସିବେ ନାହାନ୍ତି। ଦୁଃଖ ଆସିଯାଏ, ଚାଲିଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଗୁଣ ଖ୍ୟାତି ଦେଇଥାଏ, ସେମାନଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ମିଳେ। ଯେଉଁମାନେ ନିଜର ଗୁଣରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନୁହନ୍ତି, ଶିକ୍ଷାରେ ଆସକ୍ତ ନୁହନ୍ତି, ଏବଂ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁରୁଷ; ଅନ୍ୟମାନେ ପଶୁ ସମାନ। ଯେଉଁମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ଆକାଶ ଖ୍ୟାତିର ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତ, ସେମାନଙ୍କ ଦେହରେ ହରି କ୍ଷୀରସାଗରେ ବସିଥିବା ଭଳି ବସିଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ଭୋଗ୍ୟ ବସ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଉପଭୋଗ ହୋଇଯାଇଛି, ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଇଛି—ପୁନଃପୁନଃ ଭୋଗ ପ୍ରତି ଲୋଭ ଛାଡ଼ିବାଠାରୁ ବନ୍ଧନ ଭାଙ୍ଗିବା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଦରକାର ନାହିଁ। ଏହି ଜଗତର ନିୟମ, ଶାସ୍ତ୍ର, ଆଚରଣ ଓ ପରିସ୍ଥିତି ଅନୁଯାୟୀ ରୁହିବା ଉଚିତ୍; ଭୋଗ ପ୍ରତି ମନୋବୃତ୍ତି ଅସତ୍ୟ ଏବଂ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ି ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରିବା ଉଚିତ୍। ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଥିବା ଉଚ୍ଚ ଗୁଣରେ ପ୍ରଶଂସା ଦିଅ, କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ମୃତ୍ୟୁରେ ଧରାପଡ଼ିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଭୋଗ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଧାର ହେବେ ନାହାନ୍ତି। ଯେଉଁମାନଙ୍କ ଖ୍ୟାତି ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ସମାନ, ସେମାନେ ଦେବାଙ୍ଗନାମାନଙ୍କ ଗୀତରେ ଅମର ରହନ୍ତି; ପୃଥିବୀରୁ ଚାଲିଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସେମାନେ ଜୀବନ୍ତ ଅଛନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପ୍ରୟାସରେ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସରଣ କରି, ଅସ୍ଥିର ନ ହୋଇ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ପାଆନ୍ତି। ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍, ଦ୍ରୁତ ଫଳ ଲାଗି ଅତି ଆଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଦୀର୍ଘ ସମୟରେ ପକା ଫଳ ବେଶି ମିଳେ। ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ନିର୍ବିକାର ଓ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କର, ଦୁଃଖ, ଭୟ, କ୍ଲାନ୍ତି, ଲୋଭ ଏବଂ ବାଧ୍ୟତାକୁ ଦୂରେ ରଖ, ଏହାକୁ ଅପଚୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି ଆତ୍ମା, ଅନେକ ଜନ୍ମ ଗହ୍ୱର ଗଭୀର ଅନ୍ଧକାରରେ ହରାଇଯାଇଛି; ଏବେ ଏହାକୁ ଏହି ଅନେକ ଧ୍ୱଂସ ମଧ୍ୟରୁ ଉଦ୍ଧାର କର। ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରୁ ଆଉ କେବେ ତଳକୁ ଝରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଶସ୍ତ୍ର ଭଳି ଦୃଢ଼ କର। ଯୁଦ୍ଧ ମଞ୍ଚରେ ଯେଉଁଠି ହାତୀ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଚିରିଯାଉଛି ଓ ପ୍ରାଣ ନାଶ ହେଉଛି, ସେଠାରେ ଧନର କଣ ଉପକାର? ସଜ୍ଜନମାନେ ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି। ବିଚାର କର, କଣ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଏବଂ କଣ ସତ୍ୟ; ଅନ୍ୟଙ୍କ ପଛରେ ଗାଈ ଭଳି ଚାଲିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଅନ୍ୟାୟ ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼, ଯେଉଁଥିରେ ଦୁଃଖ ଓ ଅଶୁଭ ଅଛି; ଗଢ଼ ଏବଂ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରି ଜାଗ୍ରତ ହେଉ। ନିଦ୍ରାରେ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ପୁରୁଣା କୁମିର ଭଳି ଧୀରେ ଧୀରେ ଉଠିବା ଦ୍ୱାରା ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଦୂର କର। ଉପଭୋଗ ପାଇଁ ସଂଚୟ କରିବା ସଂସାର ରୋଗ ଆଣିଦିଏ; ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରେ ନିର୍ଲିପ୍ତ ଥିଲେ ତାହା ଜୟ ହୁଏ। ଯେଉଁମାନେ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ, ସେମାନେ ଜଗତ ଚଳନ ଅନୁଯାୟୀ ଚାଲିଲେ, ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଆଚାର ବିରୋଧୀ କାର୍ଯ୍ୟ ନ କଲେ, ସେମାନେ ସଫଳ ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ଆଚରଣ, ଏକାକୀ ଜୀବନ ଓ ଲୋଭ ନଥିବା, ସେମାନେ କଷ୍ଟ ଓ ସୁଖ ମଧ୍ୟରେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଖ୍ୟାତି, ଗୁଣ ଓ ଶ୍ରୀରେ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି, ଯେପରି ମଲ୍ଲିକା ଲତା ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଫଳତା ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ, ତେଣୁ ସମସ୍ତ କିଛି ସଦା ସମ୍ଭବ; ତେଣୁ ନିଜ ଶୁଭ ପ୍ରୟାସ କେବେ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବମାନେ ଦ୍ୱାରା ବିଜିତ ହୋଇଥାନ୍ତି, ଯେପରି ହାତୀ ନିର୍ମଳ ପଦ୍ମସରୋବର ଦ୍ୱାରା ଅବରୋଧିତ ହୁଏ। ମହାରାଜା ମାରୁତ୍ତଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ, ମହାମୁନି ସମ୍ବର୍ତ୍ତ ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମା ଭଳି ଦେବ-ଦାନବ ସହିତ ଅନ୍ୟ ଏକ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାମୁନି ଅସାଧାରଣ ପ୍ରୟାସ ଓ କଠିନ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦୁର୍ଲଭ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲେ। ଉପମନ୍ୟୁ ଦୁଃଖରେ ମୂଢ଼ ହୋଇ ମାଉଁ ଓ ପାଣିର ମିଶ୍ର ଅମୃତ ସ୍ୱାଦ ଭଳି ଦୁର୍ଲଭ କ୍ଷୀରସାଗର ଲାଭ କରିଥିଲେ। କାଳ ବିଶେଷ ଯୁକ୍ତିରେ ତିନି ଲୋକର ବଳବାନ୍ ଦେବତାମାନେ, ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଘାସ ଭଳି ଦୃଢ଼ ହୋଇ ବିଜିତ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଶ୍ୱେତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଜିତ ହେଲେ। ସବିତ୍ରୀ ଏକାଗ୍ର ପ୍ରେମ ଦ୍ୱାରା ଯମଙ୍କୁ ବଶ କରି, ତାଙ୍କ ଶବ୍ଦ ପାଳନ କରାଇ, ସ୍ୱାମୀ ସତ୍ୟବାନ୍ଙ୍କୁ ପୁନଃ ଫେରାଇ ଆଣିଥିଲେ। ଏହି ଜଗତର ଏମିତି କୌଣସି ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ନାହିଁ ଯାହାର ଫଳ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେନାହିଁ; ଯାହା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ତାହାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନୀ ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ୍। ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖର ମୂଳ; ତେଣୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକ ଏହାକୁ ଅବଶ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଯେଉଁମାନେ ରୂପ ଓ ଦୃଶ୍ୟରେ ଆସକ୍ତ, ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କିଛି ମିଳେନାହିଁ। ଚଞ୍ଚଳତା ଉଚ୍ଚତମ ବ୍ରହ୍ମ, ଶାନ୍ତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥା; ତଥାପି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାନ୍ତି ଶୁଭ ଜାଣି। ଅହଂକାର ଛାଡ଼ି ଶାଶ୍ୱତ ଶାନ୍ତି ଗ୍ରହଣ କରି, ବିବେକ ସହିତ ସଦ୍ଜନଙ୍କ ସେବା ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଚରଣ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର।