ହେ ରାମ, ଏହି ସଂସାର ଅବୁଝିଲେ, ଏହା ଏକ ମୃଗମାୟା ସମୁଦ୍ରର ପରି ମନକୁ ଘୁରାଇ ଦେଇଥାଏ; କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ ଏହି ଭାବରେ ବୁଝିଲେ, ଏହା ଏହି ମୃଗମାୟା ସମୁଦ୍ରର ପରି ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ। ଅବିବେକ ଓ ଭ୍ରମରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଲୋକମାନେ ଉଚ୍ଚତାରୁ ତଳକୁ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି, ଯେପରି ରସି, ସାପ ଓ ଲଠିର ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଦେଖାଯାଏ। ଏଠାରେ କେଉଁ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଅଛି—ମେରୁ, ମନ୍ଦାରା ଓ ସାହ୍ୟ ପାହାଡ଼କୁ ଏକ ଭୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଇ ପିଟିଦେବା, କିମ୍ବା ରାଜପ୍ରାସାଦର ଦାଉଡ଼ିଆ ମଧ୍ୟରେ ଘାରେ ଥିବା ଏକ ମାଛିର ଅବସ୍ଥା? ଚନ୍ଦ୍ରମାଣ୍ଡଳକୁ ଏକ ଥପ୍ପଡ଼ରେ ଫେଲିଦେବା ଏବଂ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ପାହାଡ଼ରେ ଘର ଦେୱାଳର ଘାରେ ଏକ ପକ୍ଷୀର ଅବସ୍ଥା—ଏହି ଦୁଇ ଅବସ୍ଥାରେ କେଉଁ ସମ୍ପର୍କ ଅଛି? ଏକ ହାତରେ ମେରୁପାହାଡ଼କୁ ଫୁଲର ପରି ଉଠାଇ ଖେଳ କରିବା ଏବଂ ଏକ ଶୁନା ପାହାଡ଼ ଉପରେ ନିଆଁର ଘରରେ ସିଁହର ଘରେ ଅସ୍ଥିର ପାରା ଦେଖିବା—ଏହି ଦୁଇ ଅବସ୍ଥାରେ କେଉଁ ସମ୍ପର୍କ ଅଛି? ଚେତନାର ଆକାଶ, ଯାହା ରାଗର ରଙ୍ଗରେ ରଙ୍ଗିତ, ଏହି ମିଥ୍ୟା; ଏହା ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ କେବେ ଛାଡ଼ିନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ଦୃଶ୍ୟର ପରି ପ୍ରକାଶ ପାଏ। ନିଜର ଅବିବେକ ଓ ସଂସ୍କାରରେ, ଅସତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏକ ସତ୍ୟର ପରି ଦେଖାଯାଏ; ଯେପରି ମୃଗମାୟାକୁ ଜଳ ଭାବି ଜୀବ ନିଜକୁ ଭିତରେ ଆଣି ନେଇଥାଏ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟମାନ ସଂସାରକୁ ଅସତ୍ୟ ଭାବି, ଶିକ୍ଷାର ମାଧ୍ୟମରେ ନିଜର ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟିର ଧାରାରେ ସଂସାର ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ସଂସ୍କାରରୁ ମୁକ୍ତ। ଯେଉଁମାନେ ତର୍କ ଓ ଶୁଷ୍କ ବିବେଚନାର ରଣକୁ ଭିତରେ ଆଣି, ମନକୁ ଅସ୍ଥିର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦ୍ରୁତ ଭ୍ରମର ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇଯାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଅନାର୍ତ୍ଥକୁ ନିଶ୍ଚିନ୍ନ କରିପାରିନାହିଁ। ଏହି ଅନୁଭୂତିର ମାର୍ଗ ନ ହେଲେ, କେବଳ ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ନାହିଁ—ଯେପରି ଯାଉଥିବା ବା ପଡ଼ୁଥିବା ଲୋକମାନେ ମୁକ୍ତି ନାହିଁ। 'ଏହି ମୋର ହେଉ, ଏହି ମୋର ହେଉ' ଭାବନା, ବିବେକୀ ଲୋକଙ୍କ ନିଜ ଦୁଃଖ ଓ ଦରିଦ୍ରତାରେ, ଆଖିରେ ଖଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ରଖିନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ବିବେକୀ ଚିତ୍ତରେ ଏହି ତିନି ଲୋକକୁ ତୃଣ ଭାବି ଜାଣନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଅନାର୍ତ୍ଥ ସେମାନେ ଛାଡ଼ି ଦେଇଥାଏ, ଯେପରି ଗାଁ ଜରା ପାଳି ଛାଡ଼ି ଦେଇଥାଏ। ଯାହା ଭିତରେ ଶୁଦ୍ଧ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦୀପ୍ତି ଅନୁସ୍ଥାନ କରେ, ଯାହାକୁ ଲୋକପାଳମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପରେ ସୁରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଯେପରି ଅଖଣ୍ଡ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଅଣ୍ଡର ସୁରକ୍ଷା ଅଛି। ବିପଦର ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଅଧର୍ମରେ ଲିପ୍ତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ରାହୁ ଅନ୍ୟାୟରେ ଅମୃତ ପିଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା। ଯେଉଁମାନେ ତତ୍ତ୍ୱ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଚାହନ୍ତି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ସେମାନେ ଭ୍ରମର ଅନ୍ଧକାରରେ ପୁଣି ପଡ଼ିନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଆସି ଯାଏ, ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଉଦୟ ହୁଏ, ଯେଉଁମାନେ ଗୁଣରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଆଣନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ନିଜର ଗୁଣରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ଶିକ୍ଷାରେ ଆଶକ୍ତ ନୁହେଁ, ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ—ସେମାନେ ମନୁଷ୍ୟ; ଅନ୍ୟମାନେ ମାତ୍ର ପଶୁ। ଯେଉଁମାନେ ମନର ଆକାଶକୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧିର ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ରୂପରେ ନିଜ ଶରୀରରେ ହରି ଅବସ୍ଥିତ, ଯେପରି କ୍ଷୀରସାଗରରେ। ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଭୋଗି ହୋଇଯାଇଛି, ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ହୋଇଯାଇଛି; ପୁଣିପୁଣି ଭୋଗ ଲାଗି ଲୋଭ ଛାଡ଼ି ଦେଇବା ଛଡ଼ା, ବନ୍ଧନ ଭଙ୍ଗ କରିବା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ। ନିଜ ଅନୁସାରେ, ଶାସ୍ତ୍ର, ଆଚରଣ ଓ ପରିସ୍ଥିତିରେ ରହିବା ଉଚିତ; ଅସତ୍ୟ ଭୋଗ ଉପରେ ମନର ଆଶକ୍ତିକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇ ମୁକ୍ତି ପାଉ। ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଥିବା ସ୍ତୁତି କର; ଭୋଗ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜପ୍ଟି ରଖିଥିବା ଜନକୁ କେବେ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରିନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ରଖିଥିବା, ସେମାନେ ଦେବଙ୍ଗନାମାନେ ଗୀତରେ ଗାଇଥାନ୍ତି; ଏହି ଜଗତରେ ମୃତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଗୀତରେ ଜୀବନ୍ତ। ଉତ୍ତମ ମାନବୀୟ ପ୍ରୟାସ ନେଇ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସରଣ କରି, ଅସ୍ଥିରତା ବିନା ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଆଚରଣରେ ଲାଗି ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ସଫଳତା ପାଇଁ ଅସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, ସଫଳତା ପାଇଁ ତଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଦୀର୍ଘ ସମୟରେ ପକେଇଥିବା ସଫଳତା ଅଧିକ ଫଳଦାୟକ ହୁଏ। ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ ଦୁଃଖ, ଭୟ, କ୍ଳାନ୍ତି, ଲୋଭ ଓ ବାଧା ବିନା କରିବା ଉଚିତ—ଏହାକୁ କେବେ ହରାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହି ଆତ୍ମା, ପୁନଃପୁନ ଜନ୍ମର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅନ୍ଧକୁପରେ ହରାଇଯାଇଛି; ଏବେ ଏହି ଅନେକ ଅବଶେଷ ଅନ୍ତରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରୁ ଆଉ ତଳକୁ କେବେ ନ ପଡ଼; ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ବିପଦର ଅସ୍ତ୍ର ଭାବେ ଦୃଢ଼ କର। ଯୁଦ୍ଧରେ, ହାତୀମାନେ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଚିରିଯାଉଛନ୍ତି ଏବଂ ଜୀବନ ଅପାୟରେ, ସେଠି ଧନର କଣ ଉପଯୋଗ? ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ଦେଖନ୍ତି। ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ବିବେକରେ ବିଚାର କର—'ଏହା ପ୍ରତିବିମ୍ବ, ଏହା ସତ୍ୟ'; ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଅନୁସରଣ କରି ଜାନିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଗାଁ ପରି ନୁହେଁ। ଅନ୍ୟାୟ ଚିନ୍ତାକୁ ଛାଡ଼ି ଦେ, ଯାହା ଦୁଃଖ ଆଣେ, ଦୟନୀୟ ଓ ନିର୍ମାଙ୍ଗଳ; ଦୀର୍ଘ ଗଢ଼ା ଗଭୀର ନିଦ୍ରାକୁ ଛାଡ଼ି ଜାଗିଉ। ନିଦ୍ରାରେ ରୁହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ପୁରୁଣା ଧୀର ଅଉ ବିଳମ୍ବିତ କୁମିର ପରି ଦୀରେ ଦୀରେ ଉଠିଉ—ବୃଦ୍ଧା ଓ ମୃତ୍ୟୁର ନିବାରଣ ପାଇଁ ଜାଗରଣ ଅଙ୍ଗୀକାର କର। ଭୋଗ ପାଇଁ ସଂପତ୍ତି ଜମା କରିବା ଏହି ସଂସାର ରୋଗ ଆଣେ; ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଉନ୍ନତି ଉପେକ୍ଷାରେ ଲାଭ ହୁଏ। କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ଲୋକ ମାନେ ଜଗତର ଆଚରଣ ଅନୁଯାୟୀ ଏବଂ ବିବେକ ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ପ୍ରଚଳିତ ନୀତିକୁ ବିରୋଧ କରିନାହିଁ, ସେମାନେ ସୁଖ ପାଉ।