ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦାନବ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଦାମ। ସେ ଏକ ରାଜମହଳର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ଥମ୍ଭର ଫାଟରେ ମୃଦୁ ଧ୍ୱନି କରୁଥିବା ଏକ ମଛର ଆକାର ଧରି ଥିଲେ। ସେଇ ଭୟଙ୍କର ନଗରୀ ଅଧିଷ୍ଠାନରେ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବିହାର ଥିଲା—ରତ୍ନାବଳୀ ବିହାର। ସେଠାରେ ରାଜାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ ନରସିଂହ, ଯିଏ ବନ୍ଧନ ଓ ମୋକ୍ଷକୁ ତଳହାତରେ ଆମଳକୀ ଫଳ ଯେପରି ଦେଖିପାରିଥିଲେ—ଏତେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ସୁବୋଧ। ନରସିଂହଙ୍କ ଘରରେ ଏକ କଫା ଥିଲା, ତାହା ହେଉଛି ଏକ ମାୟାବୀ ଦାନବୀୟ ପକ୍ଷୀ, ଯାହାକୁ ଚେଉଳି କଠର ଖଚ୍ଚରେ ଖେଳନା ଭାବେ ରଖାଯାଇଥିଲା। ଏହି ମନ୍ତ୍ରୀ ନରସିଂହ ଦାମ, ବ୍ୟାଳ, କଫା ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ କଥା ନିୟମିତ କବିତାରେ କହିଥିଲେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି ଘରରେ ଥିବା କଫା ପକ୍ଷୀ ନିଜ ପ୍ରକୃତିକୁ ମନେପକାଇ, ତାହାର ଅସତ୍ୟ ଆତ୍ମବୁଦ୍ଧି ଶାନ୍ତ ହୋଇ, ଅନ୍ତରେ ପରମ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରିଥିଲା। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ପର୍ବତର ଶିଖର ନିକଟରେ ବସୁଥିବା କଳବିଙ୍କ ପକ୍ଷୀ ମଧ୍ୟ ଏହି କଥା ଶୁଣି ନିଜ ଅସତ୍ୟ ଆତ୍ମବୁଦ୍ଧିକୁ ଛାଡ଼ି, ପରମ ମୋକ୍ଷକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା। ଏହିପରି ରାଜମହଳର କାଠର ଘାଉରେ ଥିବା ମଛ ମଧ୍ୟ ଏହି କଥା ଅଚାନକ ଶୁଣି ସନ୍ତି ଓ ଶାନ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲା। ଏଭଳି ରାଘବ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ପର୍ବତର ଚଡ଼ାରୁ ଆସିଥିବା ଚଉଁଚ, ରାଜମହଳର ମଛ ଓ ଉଦ୍ୟାନର ଝିଙ୍କି ମଧ୍ୟ ମୋକ୍ଷ ପାଇଥିଲେ। ଏହି ଦାମ, ବ୍ୟାଳ, ଓ ଲଠିର ଉପମା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଘଟଣା କୁହାଯାଇଛି—ଏହି ସଂସାର ମାୟାମୟ, ଶୂନ୍ୟ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ। ଯେତେବେଳେ ଏହାର ତତ୍ତ୍ୱ ବୁଝାଯାଏ ନାହିଁ, ଏହା ମାୟା ମରୁଭୂମିର ନିର୍ମଳ ଜଳ ଭଳି ଜନମୃତ୍ୟୁରେ ଘୁରେଇ ଦେଇଥାଏ; ଯେତେବେଳେ ବୁଝାଯାଏ, ଏହି ମାୟା ମରୁଭୂମିର ଭଳି ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ। ଏହିପରି, ରାମ, ଅବିବେକ ଓ ମୋହରେ ଅନ୍ଧ ଲୋକେ ବଡ଼ ଉଚ୍ଚତାରୁ ମଧ୍ୟ ତଳକୁ ଢଳି ପଡ଼ନ୍ତି—ଏହି ଦାମ, ବ୍ୟାଳ ଓ ଲଠିର ଉପମା ଭଳି। ଏକ ଭୃକୁଟି ଭଙ୍ଗି ମେରୁ, ମନ୍ଦର, ସାହ୍ୟ ପର୍ବତ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେବା ଓ ଏକ ରାଜମହଳର କାଠର ଘାଉରେ ମଛ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତି—ଏହି ଦୁଇଟି ଅବସ୍ଥାର କେଉଁ ମିଳନ?