ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି ଦେୟତାମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ମଞ୍ଚରେ କିପରି ଭୟାନକ ଭାବେ ବିନଶ୍ଟ ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କର କଠିନ ବକ୍ଷପଟିକୁ ଶିମୁଲ ଗଛର ତୀକ୍ଷ୍ଣ କାଟାରେ ବେଧିଦିଆଯାଇଥିଲା, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଶତଧା ଭାଗରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା ଏବଂ ପାଷାଣ ଶିଳା ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଆଘାତ ଲାଗିଥିଲା। ସମସ୍ତ ଦାନବ ନାୟକମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ନିଜେ ନିଜେ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଥିଲେ, ପଡ଼ିବା ସହିତ ସହିତ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ତାଙ୍କ ଧୂଳି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ହରାଇଗଲା, ଯେପରି ଜଳ ସମୁଦ୍ରରେ ଲୟ ହୋଇଯାଏ। ଏହି ସମୟରେ ଶମ୍ଭର ତାପରେ ଦହିଯାଉଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଲିନ ହୋଇ, ଦାମବ୍ୟାଳକଟ ଦାନବମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଆକ୍ରୋଶ ଦେଖାଇଲେ। ଶମ୍ଭରଙ୍କ ଭୟରେ, ଦାମବ୍ୟାଳକଟ ଦାନବମାନେ ଦାନବ ସେନାକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ ଓ ସପ୍ତମ ପାତାଳରେ ପଳାଇ ଗଲେ, ସେଉଁଠି ରହିଲେ। ସେଉଁଠି ଯମଙ୍କର ସେବକମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଭୂତମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ କରିପାରନ୍ତି, 'କୁକୁହା' ନାମରେ ପରିଚିତ, ନରକ ସମୁଦ୍ରର ପାଳକ ଭାବେ ରହନ୍ତି। ଏହି ଦାନବମାନେ ମେଘପରି ଚିନ୍ତାର ଆକାର ଧାରଣ କରି, ନିଜ ଝିଅମାନେ ଦେଇଦେଲେ। ସେଉଁଠି ଯମଦୂତମାନେ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଅପରାଧୀ ଚିନ୍ତା ଓ ଅନର୍ଥ ଭାବନାରେ ଦିନ କଟାଇଲେ। ଏଠି, “ଏହି ସୁନ୍ଦରୀ ମୋର, ସେ ମୋତେ ଅନୁସରଣ କରେ, ମୁଁ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ”—ଏପରି ମିଥ୍ୟା ମମତା ଓ ଅଭିମାନରେ ବନ୍ଧି, ସମୟ କଟିଯାଉଥିଲା। ପରେ କିଛି ସମୟ ପରେ, ଧର୍ମର ଶ୍ୱାମୀ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଏକାକ୍ଷଣିକ ଭାବେ ଆସିଲେ, ମହାନରକ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବାକୁ। ସେଠାରେ ଥିବା ତିନି ଅସୁର ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସମ୍ମାନ ଦେଲେ ନାହିଁ, ସାଧାରଣ ଦାସ ବୋଲି ଭାବିଲେ, ଏହିଭଳି ଅବିବେକ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ନାଶ ଆଣିଲେ। ତାପରେ, ବୈବସ୍ୱତଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ପକାଯିବା ଭୂମିରେ ରଖାଯାଇଲା, ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଦୃଢ଼ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଅଭିମୁଖ ହୋଇଥିଲା। ସେଠାରେ ନିଜ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ, ପତ୍ନୀ ଓ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କ ସହିତ ଦୁଃଖରେ ବିଳାପ କରୁଥିଲେ, ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଯାଉଥିବା ଗଛ ପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦହିଯାଉଥିଲେ। ନିଜ କ୍ରୂର ପ୍ରବୃତ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପୁନି ପୁନି ଏହିପରି ଦୁଷ୍ଟ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ଯମଦୂତ, ବେଣ୍ଟାଳିଆ, ରାଜସେବକ ଭାବେ। ଏହି ଜନ୍ମକୁ ଛାଡ଼ି ସେମାନେ ସୁହ୍ମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କାଉ ହେଲେ, ପରେ ଗୃଧ୍ର ଓ ପରେ ଭଗୁଳା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ତାଙ୍କ ମନ ତେଢ଼ା ଥିବାରୁ ସେମାନେ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶବ, ବର୍ବରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଛାଗ ଓ ମଗଧମାନେ ମଧ୍ୟରେ କୀଟ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏଠି ଜନ୍ମର ଏମିତି ଭ୍ରମ ଚକ୍ର ଚାଲିଚାଲି ରହିଛି, ରାମ, ଆଜି କାଶ୍ମୀରର ଜଳାଶୟ ଓ ଅଟବୀରେ କିଛି ମାଛ ଭାବେ ରହିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ଦହି ଚାଲିଥିବା ଜଙ୍ଗଲରେ, କାଦୁଁ ଏବଂ ଅଳ୍ପ ଜଳରେ ଅଟକି, ନ ମରନ୍ତି ନ ଜିଉନ୍ତି, ପଚି ଯାଉଥିବା ଶୈବଳ ପରି ଅସ୍ଥିର ଓ ଦୁଃଖିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି। ଏଭଳି ନିଜ ପ୍ରବୃତ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପୁନିପୁନି ବିଭିନ୍ନ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରି ଉଠନ୍ତି ଓ ଲୟ ହୋଇଯାନ୍ତି, ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗ ପରି। ଏହି ପ୍ରବୃତ୍ତି ରୂପୀ ବାତାସରେ ବହି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ସେମାନେ ଭବସାଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଦେହ ତୃଣ ତରଙ୍ଗ ପରି ଉଠିଉଠି ଲୟ ହେଉଛି; ଏଯାଁ ଅପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ଶାନ୍ତି ପାଇନାହାନ୍ତି—ଏହି ପ୍ରବୃତ୍ତିର ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି କେତେ ଅତିଭୟଙ୍କର ତୁମେ ବୁଝ। ଏହି ସବୁ ଦୁଃଖ ଓ ଭ୍ରମ ଅବିବେକ ଅନୁସରଣ ଦ୍ୱାରା ମନ ନିଜ ଖେଳରେ ଏପରି ଦୁର୍ଗତିରେ ପଡ଼ିଯାଏ, ଯାହାର ଫଳ ଅନନ୍ତ ଦୁଃଖ। ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ଦେବଦାନବ ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଇଥିଲା, ଏବେ ସେଇ ଜୀବନ କେଉଁଠି, ଏବଂ ଏହି ଦୁଃଖିତ, ଅଗ୍ନି ଓ ମଳରେ ଅସ୍ଥିର ମାଛ ଭାବେ ଅବସ୍ଥା କେଉଁଠି? ଏଉଁ ଶୂରତା, ଯାହା ଦେବସେନାକୁ ଭୟଭୀତ କରିଥିଲା, ଏବେ ଏହି ନିମ୍ନ ଦାସ, ଜାତିପ୍ରଧାନ ବା କ୍ଷୁଦ୍ର ରାଜା ଅବସ୍ଥା କେଉଁଠି? ଏହି ଅହଂକାର ଶୂନ୍ୟ ଚେତନାର ଧୃଢ଼ତା କେଉଁଠି, ଏବଂ ମିଥ୍ୟା ଅହଂକାର ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଭ୍ରମ କେଉଁଠି? ଏହି ସଂସାର ରୂପୀ ଘନ ଲତା ଅହଂକାର ଅଙ୍କୁରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇଯାଏ। ଏହିଠାରୁ ରାମ, ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅହଂକାରକୁ ଦୂର କର; 'ମୁଁ କିଏ' ଏହି ଭାବନାକୁ ମିଟାଇ ଶୁଭ ଓ ସଂତୁଷ୍ଟ ହେଉ। ସତ୍ୟ ରୂପ ଚନ୍ଦ୍ରବଦଳ ଶିତଳ ଓ ଅମୃତମୟ, ଅହଂକାର ମେଘରେ ଢାଙ୍କାଯାଇ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ। ଲୋଭ, କ୍ରୋଧ, ମୋହ—ଏହି ତିନି ଦାନବ, ଅହଂକାର ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରସିତ, ଯଥାପି ସତ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି, ମାୟା ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସତ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାଏ। କାଶ୍ମୀରର ମହାପଦ୍ମ ସରୋବରର କାଦୁଁ ତଟରେ ଆଜି ମାଛମାନେ ଜଳବିହାର କରୁଛନ୍ତି, ତରୁଣ ଜଳବିଲ୍ବଳିକାର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି। ଅସତ୍ୟର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ, ସତ୍ୟ କଦାଚିତ୍ ଅସତ୍ୟ ହୁଏନାହିଁ; ତେଣୁ ଯେଉଁଠି ଅସତ୍ୟ, ସେଉଁଠି ସତ୍ୟ କିପରି ହେବ? ଏହି ଉଦାହରଣ ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ମୁଁ ବୁଝାଇବି। ସତ୍ୟ ସଦା ସତ୍ୟ ରହିଥାଏ, ଆମେ ସେ ଏକାଧିକାରୀ; କିନ୍ତୁ ରସି ଓ ଏହା ସହ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ, ଅସତ୍ୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ଏଠି ସତ୍ୟ ପରି ଦେଖ। ଯେପରି ମରୁଭୂମିରେ ଜଳ ମିଥ୍ୟା ଦେଖାଯାଏ, ଏଭଳି ଏହି ଜଗତ, ଦେବ, ଦାନବ, ଆମେ—ସମସ୍ତେ ମାୟାମୟ ଅସତ୍ୟ ଅବସ୍ଥା ମାତ୍ର। ତୁମର 'ମୁଁ' ଭାବନା କଳ୍ପିତ, ମୋର 'ମୁଁ' ମଧ୍ୟ କଳ୍ପିତ; ଏହି ଅନୁଭୂତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ମିଥ୍ୟା, ସ୍ୱପ୍ନରେ ମୃତ୍ୟୁ ପରି। ଯେପରି ସ୍ୱପ୍ନରେ ବନ୍ଧୁ ମରିଗଲେ, ଅନୁଭୂତି ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଅସତ୍ୟ; 'ସେ ମରିଗଲା' ଭାବନା ଉପଜିଥାଏ—ଏଭଳି ଏହି ସଂସାର। ଏପରି କଥା କେବଳ ମୂଢ଼ମନା ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହୁଏ; ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଦୂର ହୁଏ—ସକ୍ଷାତ୍କାରକୁ କେହି ଅସ୍ୱୀକାର କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ଜଗତରେ ଯେଉଁ ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ଅଭ୍ୟାସ ବିନା ମନରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇଯାଏ, ସେ କେବେ ନଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ।