ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଦୁର୍ଦାନ୍ତ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରର ଦାନ୍ଦାରେ ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକୁ ଭୂମିରୁ ଉଠାଇ ଆକାଶକୁ ଝାରିଦିଆଯାଇଥିଲା, ବିଶାଳ ସାଗର ରକ୍ତରେ ପୂରଣ ହୋଇ ଥିଲା। ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଦେବ-ଦାନବ ପର୍ବତର ଶିରା ଉପରେ ତାଲ ଗଛର ଅରଣ୍ୟ ଉପଜାଇଥିଲେ, ଏହି ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ଆକାଶକୁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ ଦେଇଥିଲା। ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର—ଯଥା ବଣ, ବାଣ, ଶୁଳ, ଗଦା, ତଳୱାର, ଚକ୍ର—ପାହାଡ଼ମାନେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ରୋଷରେ ଆକାଶକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇଥିଲେ। ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଓ ନଖର ଦ୍ୱନିରେ ଭୂମିରେ ସଂଖ୍ୟା ଅନେକ ସିଂହ ଝାରି ପଡ଼ିଥିଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟର ଅଗ୍ନିମୟ ଦୃଷ୍ଟି, ବିଷ ଜ୍ୱାଳା ଓ ତୀବ୍ର ଉଷ୍ମାରେ ଯୁଦ୍ଧର ଶେଷ ଅବସ୍ଥାରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ୍ବାସୀ ଜଳିଉଠିଥିଲା। ନାଗମାନେ ମଦିରା ତରଙ୍ଗ ଭଳି ଭୂମି ଓ ପାହାଡ଼ରେ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇଥିଲେ। ମକର ଓ ତୀବ୍ର ତରଙ୍ଗର ଦ୍ୱନି, ପାହାଡ଼ମାନେ ଦେଇ ଆକାଶ-ସାଗରକୁ ଘେରି ଦେଇଥିଲେ, ଏହି ଦୁନିଆକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆତଙ୍କ ଓ ଅସୁବିଧାରେ ପୂରଣ କରିଥିଲା, ଅସ୍ତ୍ର-ନଦୀର ତରଙ୍ଗ ଏଠାଁ ଉଠିଯାଉଥିଲା। ଆକାଶରେ ପାହାଡ଼, ଅସ୍ତ୍ର, ଗରୁଡ଼-ଶିଖର ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଦେବ-ଦାନବ ଓ ମହାନାଗମାନେ ଏଠାଁ ଭରି ଥିଲେ। ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଆକାଶ ମେଘରେ ଭରିଗଲା, ପରେ ଅଗ୍ନି, ପରେ ତୀବ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକ, ଏବଂ ଅନ୍ତେ ଅନ୍ଧକାର। ବିଶ୍ୱ ଅସହ୍ୟ ହୋଇଗଲା, ଯୁଗର ଅଗ୍ନିରେ ଦିଗ୍ବାସୀ ଜଳିଉଠିଲା। ଗରୁଡ଼ର ଦ୍ୱନି ଆକାଶରେ ଗଞ୍ଜି ଉଠିଲା, ଅସ୍ତ୍ର ଓ ପାହାଡ଼ର ତରଙ୍ଗ ଦେବତାମାନେ ଓ ଦିଗ୍ବାସୀ ଉପଭୋଗକୁ ଜଳି ଦେଇଥିଲା। ଦାନବମାନେ ପାହାଡ଼ରୁ ଖଗପତି ଭଳି ଉଡ଼ି ଆକାଶକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଦେବତାମାନେ ଭୟରେ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଗଲେ, ପାହାଡ଼ରୁ ଛାଡ଼ି ଯାଇଥିଲେ। ଅସ୍ତ୍ର-ବନରେ ଜଳିଉଠିଥିବା ଅଗ୍ନିରେ ଦେବ-ଦାନବ ଦେହ ଜଳିଉଠିଲା, ସେମାନେ ଆକାଶରେ ଉଠିଗଲେ, ଯୁଗର ପବନରେ ପାହାଡ଼ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଆକାଶରେ ଦେବ-ଦାନବ ଓ ପାହାଡ଼-ପତିମାନେ ରୁକ୍ତ ଝରାରେ ଭରିଯାଇଥିଲା, ଏହା ଉଦୟ ଗଙ୍ଗାର ରୁକ୍ତ ଭଳି ଆକାଶ ଓ ସାଗରକୁ ଘେରି ଦେଇଥିଲା। ପାହାଡ଼, ପାଣି, ଅସ୍ତ୍ର, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶିଳା, ଅଗ୍ନିର ଝରା ଏକାଏକି ଭୂମିରେ ଝାରି ପଡ଼ିଲା। ଯୁଦ୍ଧର କଳା କୁଶଳୀମାନେ ପାହାଡ଼ମାନେ ଭାଙ୍ଗି, ଦିଗ୍ବାସୀର ଶାଖାରେ ଫୁଲର ଝରା ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ଦେବ-ଦାନବମାନେ ଯୁଦ୍ଧର ଉତ୍ସାହରେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି ଏକାଏକି ଆକାଶରେ ଦେହରୁ ରୁକ୍ତ ଝରାଇ ଘୁମେଇଥିଲେ, ଏବଂ ମହାସିଂହାସନରେ ବସି ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ। ଏ ସମୟରେ ଦୁନିଆର ଗଭୀର ଭାଗ ଛିନ୍ନ ମୁଣ୍ଡ, ହାତ, ଭୁଜା, ଜଘା, ମେଘ ଭଳି ଆକାଶରେ ଘୁମେଇଥିଲା, ଏବଂ ପାହାଡ଼ର ଦିଗ୍ବାସୀ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ଧାର ହୋଇଗଲା। ବିଶ୍ୱ ଯୁଗାନ୍ତର ଦୃଶ୍ୟରେ ପରିଣତ ହୋଇଗଲା—ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ପବନ, ତୀବ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅରଣ୍ୟ ଭଙ୍ଗ, ଦେବ-ଦାନବର ଦଳ ନଷ୍ଟ, କିନ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ପ୍ରାଚୀର ଅଭିଞ୍ଜ। ବିଶ୍ୱ ତାଳବିଗ୍ନ ହୋଇଗଲା, ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଅସ୍ତ୍ରରେ ଭାଙ୍ଗି ଦିଗ୍ବାସୀ ଉଲଟିଗଲା, ଗୁହାବାସୀ ପଶୁମାନଙ୍କର ଦ୍ୱନି ଏବଂ ମେଘର ତଳେ ସିଂହର ଦ୍ୱନି ଚାପିଗଲା। ଆକାଶ ମାୟାର ନଦୀ-ସାଗର, ଅଗ୍ନି ଓ ଧୂଆଁର ମେଘ, ଗଛ, ଦେବ-ଦାନବର ଶବ, ପାହାଡ଼, ଶିଳା ଝରାରେ ଭରିଯାଇଥିଲା; ମୁଣ୍ଡ, ବାଣ, ଶୁଳ, ଗଦା, ଅସ୍ତ୍ର ଏକାଏକି ଆକାଶରେ ବାତାସରେ ଉଡ଼ୁଥିଲା। ହାତର ଘା ଦେଇ, ପାହାଡ଼ର ପକ୍ଷ ଆସି-ଯାଇ ଭଳି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନଗର ନଷ୍ଟ ହେଇ, ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଝାରି ପଡ଼ି, ସାଗର ଭଳି ଜଳ ଏକାଏକି ଆସିଗଲା। ଆକାଶରେ ଗମ୍ଭୀର ଦ୍ୱନି ଭରିଗଲା, ପାହାଡ଼ର ମଧ୍ୟରେ ରୁକ୍ତ ଧୋଇ ଆସିଲା, ବିଶ୍ୱ ଗୁହା ଏକ ରୁକ୍ତ ତଳା ଭଳି ଆନ୍ଦୋଳିତ ହୋଇଉଠିଲା। ଏହି ଯୁଦ୍ଧର ଉତ୍ସାହ ଦେବ-ଦାନବର ଦଳରେ ଏକାଏକି ଦିଗ୍ବାସୀରେ ବ୍ୟାପିଗଲା, ଏହା ମିଶ୍ର ଦୁଃଖ-ସୁଖ, ସୃଷ୍ଟି-ପ୍ରଳୟ ଦେଇ, ସଂସାର ଚକ୍ର ଭଳି ହୋଇଉଠିଲା। ତାପରେ, ମାୟା, ବିବାଦ, ମିଳନ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ, ପଳାୟନ, ଧୃଢତା, ଚତୁର୍ୟ ଚାଳ ଦ୍ୱାରା— ସ୍ୱ-ଦୟା, ଅସ୍ତ୍ର-ଯୁଦ୍ଧ, ପୁନଃପୁନ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା—ଏସମସ୍ତ ଉପାୟରେ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ୩୫ ବର୍ଷ ଚାଲିଥିଲା। ବର୍ଷ, ଦିନ, ମାସ—ଦଶ, ଆଠ, ପାଞ୍ଚ, ସାତ—ଗଛ, ଅଗ୍ନି, ଅସ୍ତ୍ର, ଜଳ, ଖାଦ୍ୟ, ପାହାଡ଼ ପାଇଁ ଅତିତ ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ, ଦୀର୍ଘ ଅଭ୍ୟାସରେ, ବନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମନରେ 'ମୁଁ' ଭାବକୁ ଦୃଢ ଭାବେ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଅତ୍ୟଧିକ ନିକଟତାରେ, ଦେଖାଯାଉଥିବା ଦୂର୍ବିନ୍ଦୁ ଭଳି, ପୁନଃପୁନ ଅଭ୍ୟାସରେ ଏହି 'ଅହଂ' ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ଏକ ଦୂର ବସ୍ତୁ ଦୂର୍ବିନ୍ଦୁରେ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ, ତେଣୁ ପୁନଃପୁନ ଅଭ୍ୟାସ ନ ହେଲେ ମନରେ ବସ୍ତୁର ଭାବ ଉପଜେନାହିଁ। ବନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆକାଂକ୍ଷା ଉପଜିଲା, ଅହଂ-ଭାବ ଉପଜିଲା, ତାପରେ 'ମୋ ଜୀବନ, ମୋ ଧନ' ଭାବ ଆସି ଦୁଃଖ ଆସିଲା। ଭୟର ଅଭିନିବେଶରେ, ମୋହର ଆକାଂକ୍ଷାରେ, ଆଶାର ଶୃଙ୍ଖଳରେ ବନ୍ଧି, ସେମାନେ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଗଲେ। 'ମୋର' ଭାବ ଅହଂ ନଥିବା ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା କଳ୍ପିତ, ରଶିରେ ସାପ ଭାବ ଭଳି, ରଶି-ସାପର ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା। 'ମୋର ଦେହ ମୁଣ୍ଡୁଠୁ ପାଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୃଢ ରହିବ'—ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶାରେ ସେମାନେ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଗଲେ। 'ମୋ ଦେହ ଦୃଢ ରହୁ, ମୋ ଧନ ମୋ ସୁଖ ପାଇଁ'—ଏଭଳି ଭାବ ମନକୁ ବନ୍ଧି ଦେଇଥିଲା, ଏବଂ ସେମାନେ ଆତ୍ମବଳ ହରାଇଗଲେ। ଦେହରେ ଗଭୀର ଭାବ ନଥିବାରୁ ଏବଂ ଦେବ-ଶତ୍ରୁମାନେ ଦୃଢ ନଥିବାରୁ, ତାଙ୍କର ହିଂସା ପ୍ରବୃତି ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା। 'କିପରି ଏହି ଦୁନିଆରେ ନିରାପଦ ରହିପାରିବି?' ଭାବରେ ସେମାନେ ଉତ୍ତାପରେ ପଡ଼ି, ଜଳବିହୀନ ପଦ୍ମ ଭଳି ଦୁଃଖରେ ଲିନ ହୋଇଗଲେ। ସେମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ଅହଂ-ଭାବରେ ଆବଦ୍ଧ ଲୋକମାନେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରି, ସଂସାର ଚକ୍ରରେ ଅବଦ୍ଧ ରହିଗଲେ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ, ଭୟରେ, ସେମାନେ ଅନ୍ୟମାନେ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି, ଅନ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ଥିବା ମଦିରା ହାତୀର ମାନ୍ୟ ଭଳି ହୋଇଗଲେ।