ଏହି ଜୀବନର କଥା ଏଭଳି—ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ବି ଯଦି ବହୁତ ଚେଷ୍ଟା କରାଯାଏ, ତଥାପି ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସଂଗତି ଦୂରେଇ ରହିଯାଏ; କୌଣସି ସ୍ପଷ୍ଟ ପଥ ମିଳେ ନାହିଁ, ଏବଂ ସତ୍ୟ ଉଦିତ ହୁଏ ନାହିଁ। ମନ ଭିତରେ ବିଭ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ସୁଖ ଦୂରକୁ ଚାଲିଯାଏ; କୃପା ଉଦ୍ଭାସିତ ହୁଏ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ନିଚତା ଦୂରରୁ ଏସି ନିକଟକୁ ଆସେ। ସାହସ କେବେ ଦୁର୍ବଳତାକୁ ନେଇଯାଏ, ଲୋକମାନେ ନିଜ ପତନ ଓ ବିନାଶରେ ମନ ଲଗାନ୍ତି; ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ସଂଗତି ସହଜ, କିନ୍ତୁ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସଂଗତି ଦୁର୍ଲଭ। ଏହି ଜଗତର ଅବସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ଆସେ ଓ ଯାଏ, କଳ୍ପନା ମଣିଷକୁ ଏହି ଭବସାଗରରେ ବାନ୍ଧି ରଖେ; ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଅନନ୍ତ ଧାରା କେଉଁଠି ନ କେଉଁଠି ଚାଲିଛି, ସେ କେବେ ଥାମେ ନାହିଁ। ଦିଗଗୁଡ଼ିକ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ଭୂମିର ସମସ୍ତ ପ୍ରଭେଦ ହରାଇଯାଏ; ପାହାଡ଼ମାନେ ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିଯାଉଛନ୍ତି—ତେଣୁ ମୋ ପରି ଏକ ଲୋକ ପାଇଁ କଣ ଆଶା ଅଛି? ସାଗର ମଧ୍ୟ ଶୁଷ୍କ ହେଉଛି, ତାରାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଲୋପ ହେଉଛନ୍ତି; ସିଦ୍ଧମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ସିଦ୍ଧିକୁ ଧାରଣ କରିପାରୁନାହାନ୍ତି—ମୋ ପରି ଲୋକର କଣ ଆଶା ଅଛି? ଆକାଶ ମଧ୍ୟ ଅସତ୍ତାରେ ହଜିଯାଉଛି, ଏହି ବିଶ୍ୱ ଭାଙ୍ଗିଯାଉଛି; ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ଥିର ହେଉଛି—ମୋ ପରି ଲୋକ ପାଇଁ କଣ ଆଶା? ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ନାଷ୍ଟ ହେଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ନିତ୍ୟ ଥିବା ମଧ୍ୟ ଅନିତ୍ୟ ହୋଇଯାଏ; ଅମରମାନେ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁରେ ପଡ଼ନ୍ତି—ମୋ ପରି ଲୋକ ପାଇଁ କଣ ଆଶା? ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ, ଯମ ମଧ୍ୟ ବନ୍ଧିତ; ପବନ ମଧ୍ୟ ଚଳନ ବନ୍ଦ କରେ—ମୋ ପରି ଲୋକ ପାଇଁ କଣ ଆଶା? ଚନ୍ଦ୍ର ଆକାଶ ସଦୃଶ ହୋଇଯାଏ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ; ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଏ—ମୋ ପରି ଲୋକ ପାଇଁ କଣ ଆଶା? ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଅପମୃତ୍ୟୁରେ ପଡ଼ନ୍ତି, ଅଜନ୍ମା ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନେଇଯାନ୍ତି; ଶିବ ମଧ୍ୟ ଅସତ୍ତାରେ ଲୀନ—ମୋ ପରି ଲୋକ ପାଇଁ କଣ ଆଶା? କାଳ ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ, ଭାଗ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦୂରେଇଯାଏ; ଆକାଶ ଅନନ୍ତତାରେ ଲୟ—ମୋ ପରି ଲୋକ ପାଇଁ କଣ ଆଶା? ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏକ ଅଜଣା ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଉପହାସିତ, ଯାହାର ସ୍ୱରୂପ ଅଶ୍ରୁତ, ଅବିରୋଧ୍ୟ, ଅଦୃଶ୍ୟ ଓ ମୋହମୟ। ଏହି ଅହଂକାର ରୂପୀ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଆକାର ଧାରଣ କରି ସମସ୍ତଙ୍କ ଭିତରେ ବାସ କରେ, ଏବଂ ତିନି ଲୋକରେ କେହି ଏହାର ଭାରରୁ ମୁକ୍ତ ନୁହଁନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଥୀ ପାହାଡ଼, ପଥର ଓ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଅସହାୟ ଭାବେ ଉଲଟାଯାଏ, ସେପରି ମଣିଷ ମଧ୍ୟ ଏହି ଜଗତରେ ଅନ୍ତହୀନ ଭାବରେ ଚଞ୍ଚଳ ହୋଇଯାଏ। ଏହି ପୃଥିବୀ, ଯାହା ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଭରିଛନ୍ତି, ଆକାଶର ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧା, ଯେପରି ଏକ ପକ୍କ କଉଁ ଫଳ ତାହାର ଛିଲ୍କାରେ ବନ୍ଧା। ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ, ମଣିଷମାନେ ପୃଥିବୀରେ, ଦାନବ ଓ ସର୍ପମାନେ ପାତାଳରେ—ଏସବୁ କେବଳ ମଣିଷର କଳ୍ପନା, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଅବସାନକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି। ରାଜାମାନେ ଯେପରି ଜଗତରେ ଅଗ୍ନିରେ ଶକ୍ତି ଦେଇ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ତେଣୁ ତାହାରୁ ଆମାନ୍ତ୍ରଣ ପାଇ ଆସୁଥିବା ଆସକ୍ତି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପି ଯାଏ। ବସନ୍ତ ଋତୁ ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ପରି ଫୁଲର ବର୍ଷା ଓ ସୁଗନ୍ଧି ହାଢ଼ରେ ମନକୁ ତାରସାରା କରିଦିଏ। ବଡ଼ ତାର୍କିକ ବିବେକ ମଧ୍ୟ ମନକୁ ସଫା କରିପାରେ ନାହିଁ, ଯେତେବେଳେ ମନ ଏକ ପ୍ରେମିକା ନୟନର ଆକର୍ଷଣରେ ବନ୍ଧିଯାଏ। ମୋ ମତରେ, କେବଳ ସେଇ ସଜ୍ଜନମାନେ, ଯାହାଙ୍କର ମନ ନିଷ୍କାମତାରେ ଶୀତଳ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଭଳି ପାଇଁ କାମ କରନ୍ତି, ଦୁଃଖରେ ଦୟାଳୁ—ସେମାନେ ଏଠି ସତ୍ୟ ସୁଖୀ। କିଏ ଏହି ଜୀବନ ସାଗରର ତରଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଗଣନା କରିପାରିବ, ଯାହା ସମୟର ଅଗ୍ନିରେ ଉଠେ ଓ ଲୟ ହୋଇଯାଏ?