ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଏକ ଦାହ୍ୟ ଅଗ୍ନି, ଲାଲ ଅସ୍ତ୍ରର ଚାୟାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ତାର ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ନିତ୍ୟ ଦୀପ୍ତିମାନ ଶିଖା ଚମକି, ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରୁଥିଲା। ବଡ଼ ସର୍ପ ଭଳି ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ବାୟୁ ଚାରିପାଖରେ ବେଗରେ ବହି, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ପଥର ଖଣ୍ଡ ଓ ମାରାଯାଇଥିବା ଦେହକୁ ବିକ୍ଷିପ୍ତ କରୁଥିଲା—ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶ୍ୱ ବିନାଶର ଚିହ୍ନ ହେଇ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ଖୁନ ଝରି ବାହୁଡି ଗଙ୍ଗାର ପ୍ରବଳ ବନ୍ୟାର ଭଳି ଆକାଶରୁ ଝରିବାରେ, ଦେବତାମାନେ ଜଣା ଚେନ୍ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧାଯାଇ, ତାର ମୁକ୍ତ ତ୍ରାସର ଗର୍ଜନରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ। ସର୍ପଟି ନିଜ ହାତରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାର ନିବାସକୁ ଆକ୍ରମଣ କରି ଚିପାଇଦେଲା, ଯୁଦ୍ଧର ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ ତାର କମଳକୁ ତାର କମରେ ଲୁଚାଇଦେଲା। ଏଇରାବତ ତାର ଅଭିମାନ ହରାଇ, ପଳାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲା, ଦାନବ ସେନାରେ ପରାଜିତ ହେଉଥିଲା, ଏହା ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅନେକ ମେଘରେ ଆବୃତ ହେବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଦେବସେନା, ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଅଙ୍ଗ ଖସିଯାଇ, ରକ୍ତ ଝରିବାରେ, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ବନ୍ଧରୁ ଚୁଟିଯାଇଥିବା ଜଳର ଭଳି ପଳାଇଯାଉଥିଲେ। ସେଇ ଚେନ୍, ସର୍ପ ଓ ବେଲ୍ଟ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଲୁଚି ରହିଥିଲେ, ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦରେ ପଛକୁ ଚଲିଥିଲେ, ଅଗ୍ନି ଶିଖା ଜଳା ଦ୍ରବ୍ୟ ପଛକୁ ଚାଲିଥିବା ପରି। ଦାନବମାନେ ଅନ୍ୱେଷଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଦେବତାମାନେ ମିଳିଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ସିଂହ ଘନ ମେଘର ଜଙ୍ଗଲରେ ଲୁଚିଥିବା ହରିଣକୁ ମିଳିପାରିନାହିଁ। ଦେବତାମାନେ ଦୃଶ୍ୟରେ ନ ଆସିବା ପରେ, ସେଇ ବନ୍ଧ, ସର୍ପ ଓ ବେଲ୍ଟ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ, ଯିଏ ପାତାଳର ଧନଭଣ୍ଡାରରେ ବସିଛନ୍ତି, ଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଦେବତାମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଇ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପରେ ନିଜେ ନିଜେ ହିଁ ସ୍ଥିର ହୋଇ, ଅପାର ଦୀପ୍ତିର ମାଳିକ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଲେ, ବିଜୟର ଉପାୟ ଚାହିଲେ। ତାଙ୍କ ସମ୍ନାତିରେ ବ୍ରହ୍ମା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଲାଲ ଚାୟାରେ ଚମକୁଥିଲା, ସାନ୍ଧ୍ୟା ଚନ୍ଦ୍ର ଲାଲ ଶାଗର ଉପରେ ଉଦୟ ହେବା ପରି। ଦେବତାମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଶମ୍ବର ଉକ୍ତ ଘଟଣା ଏବଂ ଦାମ, ବ୍ୟାଳ, କଟା ସେନାର କ୍ରମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ବିବେଚନା କରି କହିଲେ। ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା, ତାଙ୍କର ବିବେକର ସହିତ, ଦେବତାମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ ଶାନ୍ତି ଦେଇ କହିଲେ—ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ଶମ୍ବର ଅନିବାର୍ୟ ଭାବେ ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଧ୍ୱଂସ ହେବେ; ସେଯାଁତା ଅପେକ୍ଷା କର, ଅମୃତ ଲୋକର ପ୍ରଭୁ। ଆଜି, ଅମୃତ ଲୋକର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦାମ, ବ୍ୟାଳ, କଟା ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କର, ପରେ ମାୟା ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଦାନବ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ରୁ ନିବୃତ୍ତ ହେଉ। ତାଙ୍କର ନିତ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ବୀରମାନେ ଅଭିମାନରୁ ଏକ ଦୃଶ୍ୟ ପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବେ। ଯେତେବେଳେ ଦାମ, ବ୍ୟାଳ, କଟା ବୀରମାନେ ଅଭିନିବେଶ ଅର୍ଜନ କରିବେ, ସେମାନେ ତୁମେ ଦେବତାମାନେ ସହଜରେ ଜାଲରେ ଧରା ପକ୍ଷୀ ପରି ବିଜୟ କରିପାରିବେ। ଆଜି ସେମାନେ ଏପରି ଅଭିନିବେଶ ନାହିଁ, ଏବଂ ଉନ୍ମୁକ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଦୁଃଖରେ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ; ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ନିଷ୍ଠାପୂର୍ବକ ଦଳନ କରି, ଦେବତାମାନେ ଅଜୟ ହୋଇଛନ୍ତି। ଯେମାନେ ଅଭିନିବେଶର ବନ୍ଧନ ଓ ଇଚ୍ଛାର ବନ୍ଧନରେ ବାନ୍ଧାଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଜଗତରେ ଦଳିତ, ଚେନ୍ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧା ପକ୍ଷୀ ପରି। କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ଅଭିନିବେଶ ମୁକ୍ତ, ମନ ଏକାଠି ଅନାସକ୍ତ, ସେମାନେ ନ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି, ନ କ୍ରୋଧିତ ହୁଅନ୍ତି; ଏପରି ବିବେକୀ ଜନମାନେ ଅଜୟ ହୋଇଥାନ୍ତି। ଯାହାର ଅନ୍ତର ଅଭିନିବେଶର ବନ୍ଧନରେ ଉଲ୍ଲିଖିତ, ତାଙ୍କୁ ଏକ ଶିଶୁ ମଧ୍ୟ ପରାଜିତ କରିପାରିବେ, ତାଙ୍କ ମହାନ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ। ଯିଏ ସର୍ବଦା ଚିନ୍ତା କରେ—‘ମୁଁ ଏହି, ଏହା ମୋର, ସେ ତାହା’—ସେ ଦୁଃଖର ପାତ୍ର ହୋଇଯାଉଥାଏ, ସାଗର ଜଳ ପାଇଁ ପାତ୍ର ଭଳି। ଯିଏ ନିଜକୁ ଏହି ଅଳ୍ପ ଭାବି, ସାର୍ବଜନୀନ ଜ୍ଞାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସର୍ବଦା ଉଚ୍ଚ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଯାଉଥାଏ। ଯେଉଁ ଜଣେ ଅନନ୍ତ ଅପାର ଆତ୍ମାରେ ସୀମା ଦେଖିଥାଏ, ସେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଆତ୍ମାକୁ ଦଳିଥାଏ। ଏହି ତିନି ଲୋକରେ ଆତ୍ମା ଛଡ଼ି ଯାହା ଅଛି, ଯଦି ଅଧିଗମ୍ୟ ଭାବି ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ, ସେଇ ଧାରଣା ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ସେମାନେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ ଆସକ୍ତି ଅନେକ ଦୁଃଖର କାରଣ, ଏବଂ ବିରକ୍ତି ସର୍ବଦା ଆନନ୍ଦର କାରଣ। ଯେପରି ଅନ୍ତର ଅବସ୍ଥା ଉପେକ୍ଷା କରାଯାଏ, ଇଚ୍ଛାର ବନ୍ଧନ ଦଳିପାରିବେ ନାହିଁ, ବାୟୁ ମଛକୁ ଦଳିପାରିବା ନାହିଁ। ଜୀବ ଅଭିନିବେଶରେ ଦଳିତ ଏବଂ ଦୁର୍ବଳତାରେ ନିୟମିତ, ସେ ପରାଜିତ; ନହେଲେ ଏକ ମଛ ମଧ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କର ଅଚଳ ପାହାଡ଼ ପରି ହେବା। ଯେଉଁଠି ଅଭିନିବେଶ ଅଛି, ଏଠି ଦୁର୍ବଳତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଗୁଣ ଓ ଦୋଷ ସତ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଏ, ଅସତ୍ୟରେ ନୁହେଁ। ଅନ୍ତରେ ନିଜ ଅଭିନିବେଶରେ ବସି, ‘ମୁଁ ଏହି, ଏହା ମୋର’ ଭାବିଥାଏ; ଯେପରି ବନ୍ଧନ ମନକୁ ଗଢ଼େ, ମହାଇନ୍ଦ୍ର, ତେଣୁ ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କର। ଯେଉଁଠି ଦୁଃଖ ଓ ଅବସ୍ଥା, ଏବଂ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାସ୍ତିତ୍ୱ ଜଣେ ମଣିଷ ପାଇଁ ଆସେ, ସେମାନେ ଆସକ୍ତିର ଦାଳର ତିତି ଓ ମିଠା ଫୁଲ। ଏହି ଜଗତ ଅଭିନିବେଶର ତାନ୍ତରେ ବାନ୍ଧା, ଏହି ତାନ୍ତ ବଢ଼ିଲେ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଆଣେ, ନଷ୍ଟ ହେଲେ ଆନନ୍ଦ ଆଣେ। ଜ୍ଞାନୀ, ପଣ୍ଡିତ, ଉଚ୍ଚ ଜନ୍ମ, ବଡ଼ ମଣିଷ ମଧ୍ୟ ଆସକ୍ତିରେ ବାନ୍ଧା, ସିଂହ ଚେନ୍ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧା ପରି। ଶରୀରର ଗଛରେ ବସି, ହୃଦୟର ନିବାସରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିବା ଜଣେ, ମନ ଯାଉଥିବା ପଥରେ ଆସକ୍ତିର ଜାଲ ବିଛାଯାଇଛି। ଏହି ଜଗତ ଅଭିନିବେଶରେ ପୀଡ଼ିତ, ନିର୍ଦ୍ଦୟ ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଟାଣି ନିଯାଏ, ଏକ ଶିଶୁ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧା ପକ୍ଷୀ ପରି ନିର୍ବଳ ହେଇ ସ୍ୱାସ୍ତ୍ୟ ନିଯାଏ। ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଯୁଦ୍ଧର ଭାର ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ; ବିବେକ ଦ୍ୱାରା ଅଭିନିବେଶ ଓ ତାର ବିକୃତିକୁ ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ କରି ମୁକାବିଲା କର। ଅନ୍ତର ନିଶ୍ଚଳତା ବିଗଡ଼ିଲେ, ଶତ୍ରୁ ଅମୃତ ଲୋକର ନାୟକମାନେ—ନ ଅସ୍ତ୍ର, ନ ଶାସ୍ତ୍ର, ନ ଅସ୍ତ୍ର—ତୁମକୁ ଦଳିପାରିବେ ନାହିଁ।