ଏହି ମହାସଂଗ୍ରାମର ମଝିରେ, ଶୁଭ ଗ୍ରହ ଓ ବଡ଼ ବଡ଼ ଧୁମକେତୁମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହିଥିଲେ। ଯୁଦ୍ଧର ଭୟାନକ ଧ୍ୱନି ଓ ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତମାନେ ଚମକୁଥିଲେ। ଏହି ଦୁର୍ଦାନ୍ତ ଶତ୍ରୁତାରେ, ପୃଥିବୀ ସହିତ ପାହାଡ଼, ସମୁଦ୍ର ଓ ଆକାଶ ରକ୍ତଧାରାରେ ବିପ୍ଳବିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ମନେ ହେଉଥିଲା ଏକ ପ୍ରସ୍ଫୁଟିତ କିମ୍ଶୁକ ଜଙ୍ଗଲ ଭଳି ଲାଗୁଛି। ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଏତେ ଶବରେ ଭରିଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁମାନେ ପାହାଡ଼ ସମାନ ବଡ଼ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଗଛର ଡାଳି ଓ ତଣ୍ଡ ଉପରେ ଝୁଲି ଝୁଲି ହେଉଥିଲେ। ବାୟୁର ଝଟିକାରେ ଉଡ଼ିଯାଉଥିବା ଦୀର୍ଘ ତାଳଗଛ, ତାଙ୍କର ପତ୍ର, ଫୁଲ ଓ ଫଳ ସହିତ ଆକାଶକୁ ଭରିଦେଇଥିଲେ। ତିନିଏ ଦିଗରେ ଶବମାନଙ୍କର ଦେହ ହାତ ସମାନ ଦୀର୍ଘ ହୋଇ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲା, ଦେବାଙ୍ଗନା ଓ ତାରାମାନେ ତାଙ୍କର ଆକାଶରଥରୁ ଖସି ପଡ଼ି ଜଳରେ ବିଲୀନ ହେଉଥିଲେ। ପାହାଡ଼ମାନେ ତୀର, ବାଣ, ଗଦା, ଶୁଳ ଓ ତଳୱାରରେ ଭେଦିତ ହୋଇଯାଉଥିଲେ, ଆକାଶ ସପ୍ତଲୋକର ଭଙ୍ଗ ଦେବାଲୟର ଟୁକୁଡ଼ାରେ ଭରିଯାଇଥିଲା। ଯୁଦ୍ଧ ଢୋଳର ଅବିରତ, ମଦମାତା, ଗଜଗମ୍ଭୀର ଧ୍ୱନି ଘନ ମେଘର ଭଳି ଗଞ୍ଜି ଉଠିଥିଲା, ମନେ ହେଉଥିଲା ତଳାତଳ ଗଜମାନେ କମ୍ପିତ ହେଉଛନ୍ତି। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବମାନେ ବିନାୟକ ଭଳି ପାହାଡ଼ ଉଠାଇ ଝାଣ୍ଡି ଦେଉଥିଲେ, ଅନ୍ୟପଟେ ସିଦ୍ଧ ଓ ବାୟୁଦେବମାନେ ନିର୍ବିକଳ ହୋଇ ଦାନବମାନେ ଦେଖୁଥିଲେ। ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର, ଦେବତା ଓ ଦେବଋଷିମାନେ ଭୟରେ ସବୁ ଦିଗକୁ ପଳାଇଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ନାୟକମାନେ ଆହତ ଓ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ଚିତ୍ତ ହୋଇଯାଉଥିଲେ। ଦାନବ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନେ କେବଳ ଅଳ୍ପ ସଫଳତା ପାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ପ୍ରାୟ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଉଥିଲେ; ଦେବସେନା ଭାଙ୍ଗିଯାଉଥିଲା, ଇନ୍ଦ୍ର ଏକାକୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତିତ ଥିଲେ। ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଲାଲ ଅସ୍ତ୍ରର ଆଲୋକରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ଚମକୁଥିଲା, ତାହାର ଭୟାନକ ଶିଖା ଅନ୍ଧକାରକୁ ହଟାଉଥିଲା। ବ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇଥିବା ବାୟୁ, ବଡ଼ ସର୍ପ ଭଳି ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନା କରୁଥିଲା, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ରେ, ରୁଣ୍ଡ ଓ ରାଇପାହାଡ଼ ଟୁକୁଡ଼ା ଚାରିପାଖରେ ଉଡ଼ୁଥିଲା—ଏହା ଦେବମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରଳୟର ଅଭିସୂଚନା ଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ, ରକ୍ତ ଧାରା ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ବନ୍ୟା ଭଳି ଆକାଶରୁ ଝରିଯାଉଥିଲା; ଦେବସେନା, ରଜୁ, ସର୍ପ ଓ ବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧା, ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଗର୍ଜନା କରୁଥିଲେ। ଏକ ସର୍ପ ନିଜ ହାତରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ନିବାସକୁ ଦଳି ଧରିଥିଲା, ତାଙ୍କର କଟି ଉପରେ ଯୁଦ୍ଧର କଠୋର ଧ୍ୱନିରେ କମଳକୁ ଲୁଚାଇ ଦେଇଥିଲା। ଏଇରାବତ, ତାଙ୍କର ଅଭିମାନ ଦମିତ ହୋଇ, ପଳାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ଦାନବସେନା ତାଙ୍କୁ ଘେରି ଧରିଥିଲା, ଯେପରି ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ମେଘ ଘେରି ରଖିଥାଏ। ଦେବସେନା, ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଅଙ୍ଗ ଖସିଯାଇ, ରକ୍ତ ଝରିଯାଉଥିଲା, ଭାଙ୍ଗି ଯାଇଥିବା ଅଣ୍ଡର ଜଳ ଭଳି ପଳାଇଯାଉଥିଲେ। ସେଇ ରଜୁ, ସର୍ପ ଓ ବନ୍ଧନ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଲୁଚିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏବେ ତୀବ୍ର ଧ୍ୱନିରେ ଦେବତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଗଲେ, ଯେପରି ଅଗ୍ନି ଇନ୍ଧନ ପଛରେ ଧାଉଥାଏ। ଦାନବମାନେ ଅନେକ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ଖୋଜିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ସିଂହ ଘନ ମେଘର ଝାଡ଼ରେ ପଳାଇଥିବା ହରିଣକୁ ଖୋଜିପାରିନଥାଏ। ଦେବତାମାନେ ଲୁଚିଯିବା ପରେ, ସେଇ ରଜୁ, ସର୍ପ ଓ ବନ୍ଧନ ଆନନ୍ଦରେ ତଳାତଳର ଧନର ଖଜାନାରେ ବସିଥିବା ନିଜ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏହାପରେ, ଦୁଃଖିତ ଦେବମାନେ, କିଛି ସ୍ଥିର ହୋଇ, ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ବିଜୟ ପାଇଁ ଉପାୟ ନିମିତ୍ତେ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁହଁ ତାପରେ ବିକାଶିତ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଭଳି ଲାଲ ଆଭାରେ ଚମକୁଥିଲା। ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଶମ୍ଭର କଥା ଓ ଦାମ, ବ୍ୟାଳ, କଟ ସେନାର ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ ଦେଲେ। ସବୁ କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରହ୍ମା ବିଚାର କରି, ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ କହିଲେ, “ହେ ଅମରନାୟକ, ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ ଶମ୍ଭରଙ୍କୁ ହରି ବଧ କରିବେ; ତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କର। ଆଜି ତୁମେ ଦାମ, ବ୍ୟାଳ, କଟ ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କର, ତାପରେ ମାୟାବୀ ଦାନବମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି ଦିଅ। ଏହି ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯୁଦ୍ଧର ଅଭ୍ୟାସରେ ନିରନ୍ତର ଲିନ ଥିବା ଦ୍ୱାରା, ତାଙ୍କର ଅଭିମାନ ଦର୍ପଣର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଭଳି ତାଙ୍କର ଅହଂକାରରୁ ଉପଜିଥାଏ। କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ଏହି ଦାମ, ବ୍ୟାଳ, କଟ ତାତ୍ତ୍ୱିକ ବୃତ୍ତି ଅର୍ଜନ କରିବେ, ସେମାନେ ତୁମେ ପାଇଁ ଜାଳରେ ପଡ଼ିଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ଭଳି ସହଜରେ ଦଳିତ ହେବେ। କିନ୍ତୁ ଆଜି ସେମାନେ ଏମିତି ତାତ୍ତ୍ୱିକ ବୃତ୍ତିରେ ନାହାନ୍ତି, ସୁଖ ଦୁଃଖରେ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ; ତେଣୁ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଧୃଡ଼ତାରେ ପ୍ରହାର କରି, ତୁମେ ଅଜୟ ହୋଇଛ। ଯେଉଁମାନେ ତାତ୍ତ୍ୱିକ ବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧି ଇଚ୍ଛାରେ ଦମିତ, ସେମାନେ ପ୍ରପଞ୍ଚରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଭଳି ବନ୍ଧିତ ହୋଇଯାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଜଣ ତାତ୍ତ୍ୱିକ ବୃତ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ, ସମସ୍ତଠାରେ ଅନାସକ୍ତ, ସେ କେବେ ଖୁସି କିମ୍ବା କ୍ରୋଧିତ ହୁଏ ନାହିଁ; ଏମିତି ମହାବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ। ଯାହାର ଅନ୍ତଃକରଣ ତାତ୍ତ୍ୱିକ ବନ୍ଧନରେ ଗଠିତ, ସେ ମହାନ୍ ଓ ଶିକ୍ଷିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଶିଶୁ ଦ୍ୱାରା ହରାଯିପାରିବ। ଯେଉଁଠାରେ ମନେ ହୁଏ 'ମୁଁ ଏହି, ଏହା ମୋର, ସେ ତା,' ସେ ଦୁଃଖର ପାତ୍ର ହୁଏ, ଯେପରି ସମୁଦ୍ର ଜଳର ପାତ୍ର। ଯେଉଁଠାରେ ନିଜକୁ ଏହା ଅଟୁଟ ଭାବି, ସେ ସବୁ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସର୍ବଦା ଅତି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଯାଏ। ଅନନ୍ତ ଓ ଅପାର ସ୍ଵରୂପରେ ଯେଉଁଠାରେ ସୀମା ରୂପେ ଭାବିବାଯାଏ, ସେଉଁଠାରେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଵଭାବ ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମା ଦମିତ ହୋଇଯାଏ। ତିନି ଲୋକରେ ଯାହା କିଛି ଆତ୍ମା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ ଭାବିବାଯାଏ, ସେ ଧାରଣା ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧନ ହୁଏ। ସେମାନେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ ମାତ୍ର ଆସକ୍ତି ଅନେକ ଦୁଃଖର କାରଣ, ଏବଂ ସମସ୍ତଠାରେ ଅନାସକ୍ତି ହିଁ ସୁଖର କାରଣ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନ୍ତଃସ୍ଥିତିକୁ ଅନାଦର କରାଯାଏ, ଇଚ୍ଛାର ବନ୍ଧନ କେବେ ତୁଟିପାରିବ ନାହିଁ, ଯେପରି ବାୟୁ କେବେ ମାଛିକୁ ଅଧିନ କରିପାରେ ନାହିଁ।