ଏଉଁଠି ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଲୀଳା ଚାଲିଛି—ସେ ଜଗନ୍ମାତା, ପୁନଃପୁନଃ ହସ ଓ ନୃତ୍ୟ ର ଅଭିନୟ କରି, ଜରା, ଦୁଃଖ ଓ ବିପଦ ର ଭାବ ରେ ନିଜକୁ ଶୂଭିତ କରି, ସମସ୍ତ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଲୀଳା କରୁଛନ୍ତି। ସେ ପୁନି ଏକ ନିରନ୍ତର ଲୀଳାରେ ନୂତନ ଜଗତ, ଅନେକ ଅଞ୍ଚଳ, ଅନ୍ୟ ଲୋକ ଓ ଲୋକମାନେ ର ଜାଳ ତିଆରି କରି, ଚଳନ ଓ ଅଚଳନ ପ୍ରାଣୀ ମାନଙ୍କର ନାନା ଆଚରଣ ର ଗଠନ କରୁଛନ୍ତି; ଏହା ଏକ ଶିଶୁ ମାଟି ଦେଇ ନିରନ୍ତର ନିର୍ମାଣ କରିଥିବା ପରି। ଏ ନିରନ୍ତର ସମୟ ଚକ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱରେ, ମହାମୁନି, ଆମେ ଏଠାରେ ସଂସାରରେ କଣ ଏକାଗ୍ରତା ରଖିପାରିବା? ଆମେ ଭାଗ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏକ ପରିଚାଳିତ ଦାସ ଭଳି ଦୃଢ଼ ହୋଇଛୁ; ଏହି ଜଗତର ଚତୁର ଚାଳ ଦ୍ୱାରା ଠକାଯାଇ, ଅସ୍ଥିର ଜଙ୍ଗଲ ଜନ୍ତୁ ଭଳି ଅନ୍ୟମନା ହୋଇଛୁ। ସମୟ ଏହି ଅସତ କ୍ରିୟା ଓ ଅନ୍ତ୍ରାତ୍ମା ର ଭୋକ ଦ୍ୱାରା ଜଗତକୁ ନିରନ୍ତର ବିପଦ ର ସାଗରରେ ଛାଡ଼ି ଦେଉଛି। ଶେଷରେ, ଭାଗ୍ୟ ଦୟାହୀନ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ମିଥ୍ୟା ଆଶା ଦ୍ୱାରା ଜଗତକୁ ଦହି ଦେଉଛି, ଅଗ୍ନି ର ଫୁଲ ଭଳି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଶିଖାରେ ପରି। ଭାଗ୍ୟ, ଅସ୍ଥିର ଓ ରୂପ ର ଆସକ୍ତ, ଏକ ଦୁଃଖ ଦ୍ୱାରା ଦୃଢ଼ତାକୁ ଭଙ୍ଗ କରେ; ସେ ସ୍ୱଭାବରେ ନିଜ କ୍ରମ ଲାଗି ରହିଥାଏ, ଏକ ନାରୀ ଭଳି। ମୃତ୍ୟୁ, କଠୋର ଆଚରଣ ରେ, ଅନେକ ପ୍ରାଣୀକୁ ପ୍ରତିକ୍ଷିପ୍ତ କରି, ସର୍ପ ଭଳି ପବନକୁ ଗିଲିଯାଏ, ଶରୀରକୁ ଜରାରେ ନେଇଯାଏ। ଯମ, ଦୟାହୀନ ରାଜା, ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କିଛି ଦୟା ଦେଉନାହାଁନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଉପକାରୀ ଲୋକ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। ମହାମୁନି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଅତି ଅଳ୍ପ ଧନ ରଖିଛନ୍ତି; ସେମାନେ ଅନନ୍ତ ବିପଦ ର ଉତ୍ସ, ଲୋଭ ରେ ଶିକ୍ତ। ଏହି ଜୀବନ ଅତି ଅସ୍ଥିର, ମୃତ୍ୟୁ ମାତ୍ର ନିରନ୍ତର; ଯୁବାବସ୍ଥା ଅତି ଅସ୍ଥିର, ଶିଶୁବୟସ ଅନ୍ଧକାର ରେ ହରାଇଯାଏ। ଏହି ଜଗତ ଦୋଷ ରେ ଦୂଷିତ, ଆତ୍ମୀୟ ଲୋକ ସଂସାର ରେ ପାଶ, ଭୋଗ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ର ମହା ରୋଗ, ଆଶା ମୃଗମାରିଚିକା ଭଳି। ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଜେ ଶତ୍ରୁ, ସତ୍ୟ ଅସତ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି; ଆତ୍ମା ନିଜକୁ ଆଘାତ କରେ, ମନ ନିଜର ଶତ୍ରୁ। ଅହଂକାର ଦୋଷ, ବୁଦ୍ଧି ଅସ୍ଥିର, କାର୍ଯ୍ୟ ଦୁଃଫଳ, ଆସକ୍ତି ନାରୀ ଉପରେ ଏକାଗ୍ର। ଇଚ୍ଛା ବସ୍ତୁ ସହିତ ଆସକ୍ତ, ଯଦିଓ ସେ ମନୋହର; ନାରୀ ଦୋଷ ର ଧ୍ୱଜ, ଭୋଗ ରସହୀନ। ଏହି ଯଥାର୍ଥକୁ ଅଯଥାର୍ଥ ଭାବିଯାଏ, ମନ ଅହଂକାର ରେ ଲିନ; ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଅନ୍ୟ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ବାଧା, ମୁକ୍ତି ନ ମିଳେ। ମହାନ, ମନ ଭିତରେ ଅସ୍ଥିର ଓ ଉତ୍ତପ୍ତ, ରାଗ ର ରଙ୍ଗ ଚମକେ, ବିରାଗ ଅପ୍ରାପ୍ତ। ରାଜସ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଧାରଣା ତମସ ରେ ବୃଦ୍ଧି, ସତ୍ତ୍ୱ ଅତି ଦୂର ରେ ଅପ୍ରାପ୍ତ। ସ୍ଥିରତା ଅସ୍ଥିରତା ରେ ପରିଣତ, ମୃତ୍ୟୁ ସଦା ଆସୁଛି; ଦୃଢ଼ତା ଭ୍ରମ ରେ ପରିଣତ, ଆସକ୍ତି ଅସତ୍ୟ ଉପରେ। ମନ ଅଲସ ଦ୍ୱାରା ଦୂଷିତ, ଶରୀର କ୍ଷୟ ଉପରେ ଏକାଗ୍ର, ଜରା ଶରୀର ରେ ଦହୁଛି, ଅନ୍ୟାୟ ଉତ୍ତପ୍ତ। ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଉଦ୍ୟମ କରି ମଧ୍ୟ, ସଜନ ଦୁର୍ଲଭ; କୌଣସି ସ୍ପଷ୍ଟ ପଥ ନାହିଁ, ସତ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ନାହିଁ। ମନ ଭିତରେ ଅନ୍ୟମନା, ସୁଖ ଦୂର, ଦୟା ଚମକେନାହିଁ, ଦୂର ରୁ ଅଧମ ଆସିଯାଏ। ସାହସ କୁ ଭୟ ରେ ବଦଳାଯାଏ, ଲୋକ ନିଜର ନିମ୍ନ ଓ ବିପଦ ଉପରେ ଏକାଗ୍ର; ଦୁଷ୍ଟ ର ସାଙ୍ଗ ହେବା ସହଜ, ସଜନ ଦୁର୍ଲଭ। ଅନେକ ଦଶା ଆସିଯାଏ ଓ ଯାଏ, କଳ୍ପନା ଏକାଗ୍ର କରେ; ପ୍ରାଣୀ ର ଅନନ୍ତ ଧାରା କେଉଁଠି ନିରନ୍ତର ଚାଲିଯାଏ। ଦିଗ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ଭୂମି ରେ ବିଭେଦ ନାହିଁ; ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟ ଭଙ୍ଗିଯାଏ—ମୋ ପାଇଁ କଣ ଆଶା? ସମୁଦ୍ର ଶୁଖିଯାଏ, ତାରା ଫିକିଯାଏ; ସିଦ୍ଧ ମାନେ ମଧ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ରେ ଅଟୁ ନାହିଁ—ମୋ ପାଇଁ କଣ ଆଶା? ଆକାଶ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଉପସ୍ଥାପିତ, ଜଗତ ଭଙ୍ଗିଯାଏ; ଭୂମି ଅସ୍ଥିର—ମୋ ପାଇଁ କଣ ଆଶା? ଦାନବ ନଶ୍ଟ, ନିତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ଥିର; ଅମର ମୃତ୍ୟୁ ଭୋଗି—ମୋ ପାଇଁ କଣ ଆଶା? ଇନ୍ଦ୍ର ଅନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଧିକୃତ, ଯମ ନିୟମିତ; ପବନ ଚଳନ ହରାଇଯାଏ—ମୋ ପାଇଁ କଣ ଆଶା? ଚନ୍ଦ୍ର ଆକାଶ ଭଳି, ସୂର୍ୟ ଭଙ୍ଗିଯାଏ; ଅଗ୍ନି ଦୁର୍ବଳ—ମୋ ପାଇଁ କଣ ଆଶା? ବ୍ରହ୍ମା ଦୁଃଖ ରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ, ଅଜ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁକୁ ନେଇଯାଏ; ଶିବ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ହରାଇଯାଏ—ମୋ ପାଇଁ କଣ ଆଶା? ସମୟ ଚୁର୍ଣ୍ଣିତ, ଭାଗ୍ୟ ନେଇଯାଏ; ଆକାଶ ଅନନ୍ତ ରେ ଲିନ—ମୋ ପାଇଁ କଣ ଆଶା? ସମସ୍ତ ଜଗତ କିଛି ଅଜଣା ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଉପହାସିତ, ଯାହା ଅଶ୍ରୁତ, ଅବିବରଣୀୟ, ଅଦୃଶ୍ୟ ଓ ଭ୍ରମ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ଅହଂକାର ର ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତିନି ଜଗତ ରେ ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ମାନଙ୍କ ଭିତରେ ବସିଛି; କେହି ଏହାର ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ନାହିଁ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ର ରଥୀ ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ର ଖଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଅସ୍ଥିର ଭଳି କମ୍ପିତ, ଏଭଳି ଏକ ଅନ୍ତହୀନ ଦୁଃଖରେ ମନୁଷ୍ୟ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଏ। ଏହି ପୃଥିବୀ ଗୋଲା, ଯେଉଁଠି ଦେବତା ଓ ଦାନବ ଅନେକ ରହିଛନ୍ତି, ଆକାଶ ର ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏକ ବୃତ୍ତ ଭଳି ଆବୃତ; ଏକ ପକ୍କ ବେଲ ଭଳି ତାର ଚମ୍ବର ରେ ଲିନ। ସ୍ୱର୍ଗ ର ଦେବ, ପୃଥିବୀ ର ମନୁଷ୍ୟ, ପାତାଳ ର ଦାନବ ଓ ନାଗ—ସମସ୍ତ ଏକ କଳ୍ପନା ଦ୍ୱାରା ଉପସ୍ଥିତ, ଏବଂ ଅନ୍ତେ ଅବସାନ ରେ ଲିନ। ଇଚ୍ଛା, ଏହି ଜଗତ ର ଶାସକ ମାନଙ୍କର ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତି ଅର୍ଜନ କରି, ଅନ୍ୟମନା ଭାବରେ ଚାଲି, ଜଗତକୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଥାଏ। ବସନ୍ତ, ମଦ ହାତୀ ଭଳି, ଫୁଲ ର ଝରଣା ଓ ସୁଗନ୍ଧ ହାଲୁକା ପବନ ଦ୍ୱାରା, ମନକୁ ନିଜ ଶିଖାରୁ ବାଙ୍କା କରିଦେଇଥାଏ। ଏହି ମନ, ଏକ ପ୍ରେମିକା ର ଚାହିଁ ଦ୍ୱାରା ଆକର୍ଷିତ ହେଲେ, ମହା ବିବେକ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିପାରେନାହିଁ। ଏଭଳି ଏ ଜଗତ ର ଅସ୍ଥିରତା, ଦୁଃଖ, ଭ୍ରମ ଓ ଅନନ୍ତ ଚକ୍ର ମଧ୍ୟରେ, ମନୁଷ୍ୟ ନିଜର ଆଶା ଓ ଏକାଗ୍ରତା ହରାଇ, ଏକ ଅଜଣା ଶକ୍ତି ରେ ଲିନ ହୋଇ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଦୁଃଖରେ ତୀବ୍ର ଭାବେ ଉତ୍ତପ୍ତ ହୋଇଯାଏ।