ଏହି ଶରୀର ଜଣେ ନାରୀ ପରି ଅନେକ ଭାବରେ ଶୋଭିତ। ହୃଦୟର ବଜାରରେ ଯେଉଁଠାରେ ଯାହା ପାଏ, ତାହାରେ ସେ ଅଳଙ୍କୃତ ହୁଏ। ତାଙ୍କର ଜୀବନର ସହର ନବଟି ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ନିରନ୍ତର ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ। ତାଙ୍କର ବଡ଼ ପ୍ରସ୍ତାର ମୁଁହ ମାନେ ଦାନ୍ତ ଓ ହାଡ଼ର ଖଣ୍ଡ ଦେଖାଏ; ମୁଁହ ଭିତରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ଜିହ୍ବା ଖାଦ୍ୟ ଚବାଏ ଓ ତାହାର ରସ ଉପଭୋଗ କରେ। କାନର ଉପକୂଳ ଘନ କେଶରେ ଢାକିଯାଇଛି; ପିଠି ଅଞ୍ଚଳ ଜଣେ ବନ୍ୟ ଜନ୍ଗଲ ପରି, କିନ୍ତୁ ତାହାର କଟିର ଶୃଙ୍ଖଳ ତାହାକୁ ଚିହ୍ନିତ କରେ। ତାଙ୍କର ମୂଦ୍ରା ଅପବିତ୍ରତାରେ ଅଟକିଛି, ଭିତରେ ଅନନ୍ତ ଦୁଷିତି ରହିଛି; ମନର ବାଗିଚାରେ ଆତ୍ମ-ପରାମର୍ଶର ବେଶ୍ୟା ଭ୍ରମଣ କରେ। ଏହି ଦେହର ସହର ଅତି ଆନନ୍ଦମୟ, ଏଠାରେ ଅଶାନ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ବନ୍ଦୀ ବାନ୍ଦର ପରି ଅନ୍ତଃକରଣର ମାଛ ଧରୁଥିବା ମଛିଆ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧି ରଖାଯାଇଛି; ମୁଁହର ଉଦ୍ୟାନରେ ହାସିର ଫୁଲ ଫୁଟି ରହିଛି। ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ଶରୀର ସହର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଶୋଭା ଓ ଭାଗ୍ୟର ଅବତାର, ଏହା କେବଳ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଅଛି, ଦୁଃଖ ପାଇଁ ନୁହେଁ; ଏହି ସର୍ବୋତ୍ତମ ଉପକାର ଦେଇଥାଏ। ଅଜ୍ଞାନୀ ପାଇଁ ଏହି ଦେହ ଅନେକ ଦୁଃଖର ରକ୍ଷକ ହେଉଛି, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ପାଇଁ ଏହି ଅନେକ ଆନନ୍ଦର ରକ୍ଷକ। ହେ ଶତ୍ରୁ ଜୟୀ, ଏହି ଦେହ ହରାଇଗଲେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନଙ୍କ କିଛି ହାରାଯାଏ ନାହିଁ; ଏହା ରହିଲେ ସବୁ କିଛି ରହିଯାଏ—ଏହିପରି ଏହା ପ୍ରଜ୍ଞାବାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ। ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ଏହି ଦେହର ରଥ ଚଢ଼ି ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଅନୁଭବ କରି ତାହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ସଂସାରେ ଚଳାଚଳ କରନ୍ତି, ଏହି ଦେହ 'ପ୍ରଜ୍ଞାବାନଙ୍କ ରଥ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ଦେହ ଦ୍ୱାରା ଧ୍ୱନି, ରୂପ, ରସ, ସ୍ପର୍ଶ, ଗନ୍ଧ, ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବ, ଧନ ଏବଂ ସମସ୍ତ କିଛି ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ଏହିପରି ଏହା ପ୍ରଜ୍ଞାବାନଙ୍କ ପାଇଁ ଲାଭଦାୟକ। ହେ ରାମ, ଯେତେବେଳେ ଏହି ଦେହ ଭୋଗ ଓ ଦୁଃଖର କାର୍ଯ୍ୟର ଜାଳ ବୋହିଥାଏ, ସେତେବେଳେ ଏହା ସମସ୍ତ କିଛି ବୋହିପାରିଥାଏ। ଏହି ଶରୀର ସହରରେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ, ମୋହରୁ ମୁକ୍ତ, ନିଜ ସାମ୍ରାଜ୍ୟକୁ ଅଶାନ୍ତି ବିନା ଶାସନ କରନ୍ତି, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜ ସହରରେ ରାଜ କରନ୍ତି। ସେ ମନର ମଦୋନ୍ମତ ଘୋଡ଼ାକୁ ଅନ୍ଧକାରର ଗହ୍ବରେ ପକାଇ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ, ନାହିଁ ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନକୁ ଲୋଭ ଓ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱର ହାତରେ ଦିଅନ୍ତି। ଅଜ୍ଞାନର ଅଞ୍ଚଳରେ କୌଣସି ଦୁର୍ବଳତା ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ; ଭିତରେ ସେ ଭୟଙ୍କର ସଂସାର ଶତ୍ରୁର ମୂଳକୁ କାଟିଦିଅନ୍ତି। ସେ ତୃଷ୍ଣାର ଚକ୍ରବ୍ୟୁହ, କାମନାର କୋଳାହଳ ଦୁର୍ଗ, ଓ ସୁଖ-ଦୁଃଖର ବନରେ ଡୁବିଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ। ସେ ବାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତଃଶୁଦ୍ଧି ନିମିତ୍ତେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ନଦୀସଙ୍ଗମରେ ମନର ଚେଷ୍ଟାଅନୁସାରେ ପଦେ ପଦେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ, ସହରର ଦୃଶ୍ୟରୁ ମୁହଁ ଫେରି ସେ ସଦା ଅନ୍ତଃକୋଷରେ ଧ୍ୟାନ ନାମକ ଗୃହରେ ଆନନ୍ଦରେ ବସିଥାନ୍ତି। ଯାହାଙ୍କ ହୃଦୟ ସଦା ଆନନ୍ଦମୟ, ସେମାନଙ୍କୁ ଏହି ସହର ସୁଖ ଦେଇଥାଏ; ଏହି ଦେହ ଦିବ୍ୟ, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ଦେଇଥାଏ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅମରାବତୀ ପରି। ଏହି ସହରରେ ଯେଉଁଠାରେ ସବୁ କିଛି ଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଥାଏ, ଏବଂ ଅସ୍ଥିର କିଛି ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ—ଏପରି ସହର ରାଜାଙ୍କୁ କିପରି ଆନନ୍ଦ ଦେଇପାରିବ ନାହିଁ? ପ୍ରଜ୍ଞାବାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦେହର ସହର ଭଞ୍ଗ ହେଲେ କିଛି ହାରାଯାଏ ନାହିଁ; ଯେପରି ଘଡ଼ି ଭଞ୍ଗିଗଲେ ଆକାଶ କମିଯାଏ ନାହିଁ। ବାୟୁ ଯେପରି ଉପସ୍ଥିତ ଘଡ଼ିକୁ ଛୁଏ, ନାହିଁ ଅନୁପସ୍ଥିତକୁ, ଏହିପରି ଦେହୀ ଏହି ସହର ସହିତ ସମ୍ପର୍କ ରଖେ। ଏଠି, ଏହି ପୁଣ୍ୟମୟ ଆତ୍ମା ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଲଗା ରହିଥାଏ; ନିଜ କଳ୍ପନା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ଅନୁଭବ କରି ନିଜ ସ୍ୱରୂପର ଦର୍ଶନ ପାଏ। କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ନ କରି, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରତି ଝୁକିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ କେବେ କେବେ ଫଳ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ସ୍ୱାଭାବିକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଧାରଣ କରେ। କେତେବେଳେ ହସିଖେଳି ସେ ଅସ୍ଥିର ମନର ଆକାଶୀୟ ରଥ ଚଢ଼ି ଚାରିପାଖରେ ଭ୍ରମଣ କରେ। ସେଠାରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ସେ ଶାଶ୍ୱତ ଶିତଳ ଅଙ୍ଗବତୀ ବିଶ୍ୱସୁନ୍ଦରୀ ସହିତ, ହୃଦୟରେ ସ୍ଥାୟୀ ମିତ୍ରତା ସହିତ ରାମଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରେ। ତାଙ୍କର ଦୁଇଜଣ ପ୍ରିୟା ଏକତ୍ୱରେ, ଦୁଇଟି ବିଶାଖା ତାରା ପରି ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ତାଙ୍କର ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଅଛନ୍ତି। ଏହିପରି ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ବସିବା ସ୍ଥାନରୁ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଦେଖନ୍ତି—ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଃଖର ଆରାରେ ଛେଦିତ—ଏକ ମଣିଷ ପରି ଜମିରେ ଜୀଉଁ ତୁଣ୍ଡି ଦେଖୁଥିବା, କିମ୍ବା ଉପରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେଖୁଥିବା ପରି। ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଶ୍ରୀରେ ଶୋଭିତ, ସେ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ, ଯାହାର ଅର୍ଦ୍ଧ ଆଉ କମିଯାଏ ନାହିଁ। ସେ ଯେତେବେଳେ ଅନେକ ଭୋଗରେ ଲିନ ହୁଅନ୍ତି, ତଥାପି କ୍ଲାନ୍ତି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ବରଂ କାଳକୂଟ ବିଷ ଗଳାରେ ପିନ୍ଧିଥିବା ପରି ତାହା ତାଙ୍କୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରେ। ଯେପରି ଚୋରକୁ ଚିହ୍ନି ଶାନ୍ତ କରିଦିଆଯାଏ, ସେ ଶତ୍ରୁ ନୁହେଁ ବନ୍ଧୁ ହୁଏ, ସେପରି ବୁଝିବା ସହିତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କଲେ ତାହା ଆତ୍ମସନ୍ତୋଷ ଦେଇଥାଏ। ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ଯେତେବେଳେ ଦଳେ ଦଳେ ବିବାଦ କରନ୍ତି, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ସେଠାରୁ ଦୂରେ ରହି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଯାତ୍ରୀ ପରି ଉପଭୋଗର ସମୃଦ୍ଧି ଦେଖନ୍ତି। ଯେପରି ଯାତ୍ରୀ ଅପେକ୍ଷା ଛାଡ଼ି ଗ୍ରାମର ଯାତ୍ରା ଦେଖନ୍ତି, ସେପରି ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ବ୍ୟବହାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଦୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ଯେପରି ଚକ୍ଷୁ ସ୍୵ାଭାବିକ ଭାବରେ ଚାରିପାଖରେ ବସ୍ତୁ ଦେଖେ, ସେପରି ପ୍ରଜ୍ଞାବାନଙ୍କର ମନ କାମରେ ଅସକ୍ତି ବିନା ପଡ଼ିଯାଏ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ କେବେ ଅପ୍ରାପ୍ତ ବସ୍ତୁକୁ ଧରିନଥାନ୍ତି, ନାହିଁ ପ୍ରାପ୍ତକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି; ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅଚଳ ରହନ୍ତି। ଅପ୍ରାପ୍ତ ବସ୍ତୁ ପାଇଁ ଅଶାନ୍ତି ଓ ପ୍ରାପ୍ତ ପ୍ରତି ଉଦାସୀନତା ପ୍ରଜ୍ଞାବାନଙ୍କ ମନକୁ ବିଚଳିତ କରେନାହିଁ, ଯେପରି ଚଞ୍ଚଳ ପଖୀର ପାଖ ଗିରିକୁ ହଲାଇପାରେନାହିଁ।