ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନରେ, ମହାନ ଋଷି ଜ୍ଞାନର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେହ ଓ ଆତ୍ମାର ସଠିକ୍ ସ୍ୱରୂପକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତି। ସେ କହନ୍ତି, ଏହି ଦେହ ମୃଷା ଭ୍ରମର ଭାରରୁ ଉପଜିଥିବା ଦୁଃଖର ଉତ୍ସ; ଯେଉଁଠାରେ ଯିଏ ଏହାକୁ ଆତ୍ମା ବୋଲି ଭାବେ ଦେଖେ ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ସତ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଅଛି। ଯେଉଁଠାରେ ଭ୍ରମ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ, ଶରୀରର ଉପଭୋଗ ଓ ବେଦନାକୁ ଯାହା ସ୍ଥାନ ଓ ସମୟ ଅନୁସାରେ ଉପଜିଥାଏ, ସେଉଁଠି ତାହାକୁ ନିଜ ନୁହେଁ ବୋଲି ଦେଖିଥିବା ଲୋକ ସତ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଅନୁଭବ କରେ। ଯିଏ ଆତ୍ମା ଓ ସମସ୍ତକୁ ଅଭିନ୍ନ ଚେତନାର ଆଲୋକରେ ଦେଖେ, ସେ ଏକତ୍ୱ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସମସ୍ତକୁ ଦେଖିଥାଏ। ଅଗନ୍ତୁକ ଆକାଶ, ଦିଗ, କାଳ, କ୍ରିୟା ଓ ସମସ୍ତରେ "ମୁଁ ଏକା" ବୋଲି ଯିଏ ଅନୁଭବ କରେ, ସେ ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ସତ୍ୟକୁ ଦେଖେ। ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ "ମୁଁ" ରୂପକୁ ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ, ଏକ କେଶର ଟିପ ଭିତରେ ମଧ୍ୟ ବିକାଶିତ ବୋଲି ଦେଖାଯାଏ, ସେଉଁଠି ସତ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଅଛି। ଯିଏ ନିଜ ଭିତରେ ଅସୀମ, ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ, ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଚେତନାକୁ ଦେଖେ, ସେଉଁଠି ସତ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଅଛି। କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଦୁଃଖ, ଭୟ, ଦୁଃଖଦାୟକ ଅବସ୍ଥା, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଜନ୍ମରେ ଦେହକୁ "ମୁଁ" ବୋଲି ଭାବେ ଦେଖେ, ସେ ଜ୍ଞାନ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅନ୍ଧ। ଯିଏ ମୋ ମହିମାକୁ ଉପର, ତଳ, ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ବୋଲି ଜାଣେ, ଏବଂ ମୋ ପରି ଦ୍ୱିତୀୟ କିଛି ନାହିଁ ବୋଲି ଅନୁଭବ କରେ, ସେଉଁଠି ସତ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଅଛି। ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ମୋ ଉପରେ ମଣିମାଳା ପରି ପିରୋଇ ଅଛି ଓ ମୁଁ ଅନ୍ତଃଚେତନା, ଏହି ଜ୍ଞାନ ଯିଏ ରଖେ, ସେଉଁଠି ସତ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଅଛି। ଏଠାରେ ମୁଁ ବା କିଛି ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ, କେବଳ ବ୍ରହ୍ମ ଅଛି, ଅସ୍ତି-ନାସ୍ତି ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ ସତ୍ୟକୁ ଦେଖେ, ସେଉଁଠି ସତ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଅଛି। ତିନି ଲୋକରେ ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁ ନାମ ବା ବସ୍ତୁ ଅଛି, ସେ ମୋ ଏକ ଅଂଶ ମାତ୍ର, ସାଗରରେ ତରଙ୍ଗ ପରି; ଏହି ଜ୍ଞାନ ଯିଏ ଭିତରେ ଧାରଣ କରେ, ସେ ନିଜକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ଚିନିପାରେ। ଯେଉଁ ମହାନ ଆତ୍ମାର ମନସିକ ଗଢ଼ନ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି, ତାଙ୍କର "ମୋ" ଓ "ତୋ" ଭାବ ବିଲିନ୍; ସେଉଁଠି ସ୍ପଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟି ଅଛି। ଏହି ବିଶ୍ୱକୁ ଦୟା, ରକ୍ଷା ଓ ନିଜ ବୋଲି ଦେଖିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଠି ତିନି ଲୋକକୁ ଅସ୍ଥିର ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ସେଉଁଠି ସତ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଅଛି। ଯିଏ ଦେହକୁ ଅବସ୍ଥିତିହୀନ, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ଭୟ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ, ବିଶ୍ୱର ଜାଲରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୋଲି ଦେଖେ, ସେଉଁଠି ତଥ୍ୟ ଅଛି। ସୁଖ, ଦୁଃଖ, ଅସ୍ତି, ନାସ୍ତି, ବିଚାର ଭେଦ; ଯିଏ "ମୁଁ ଏହା ନୁହେଁ" ବା "ମୁଁ ଏହା" ବୋଲି ଦେଖେ, ସେ କେବେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏନାହିଁ। ଏହି ବିଶ୍ୱ ନିଜ ଭାବରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ, ଯିଏ ଦେଖେ—"କଣ ତ୍ୟାଗିବି, କଣ ଗ୍ରହଣ କରିବି?"—ସେ ଜ୍ଞାନୀ। ଯାହା ପାଇଁ ଏହା କେବଳ ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତା, ଯାହା ଯୁକ୍ତି ଓ ଦୃଶ୍ୟ ଉପରେ ନୁହେଁ, ଯାହାର ତ୍ୟାଗ-ଗ୍ରହଣ ଭାବ ଶେଷ, ସେଉଁଠି ମୁଁ ଶିର ନମାଏ। ଯିଏ ଆକାଶ ପରି ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଏକ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଅବସ୍ଥାରେ ରଙ୍ଗିତ ହୁଏନାହିଁ, ସେ ମହାନ ଆତ୍ମା ପରମେଶ୍ୱର। ଅନ୍ଧକାର ଓ ଆଲୋକର ଭାବନାରୁ ମୁକ୍ତ, ସମୟର ସାର ଉପଲବ୍ଧ କରି, ସ୍ଥିର ଓ ସ୍ୱସ୍ଥ ଅବସ୍ଥା ଯାହା ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି, ସେଉଁଠି ମୁଁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଜଣାଏ। ଯାହାର ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତ, ବିଭିନ୍ନ ଓ ଦୃଶ୍ୟମାନ ରୂପରେ ବିଶ୍ୱ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର କ୍ରିୟା ସମତୁଳିତ ଓ ଅସୀମ, ସେ ପରମ ଜ୍ଞାନୀ ଶିବଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ଏହି ଦେହ ଏକ ମହାନ ନଗର ପରି, ଉପଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଏକ ଉଦ୍ୟାନ ସମ, ଏହା କେବଳ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଅଛି, ଦୁଃଖ ପାଇଁ ନୁହେଁ। ମହାମୁନି ପଚାରନ୍ତି, "ଦେହ କିପରି ଏକ ନଗର?" ଓ "ଏହି ନଗରରେ ଯୋଗୀ କିପରି ସ୍ୱାଧୀନ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରେ?" ଏହି ଦେହ ଏକ ଆନନ୍ଦମୟ ନଗର, ଯେଉଁଠି ଜ୍ଞାନୀ ଅନେକ ଲୀଳା ଓ ନିଜ ଆଲୋକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ଚକ୍ଷୁର ଜନାଲା ଝଲମଲାଏ, ଭିତର ଦିଗ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ହାତ ରାସ୍ତା ହୋଇ ଚାଲିଯାଏ, ପାଦ ସୀମାନ୍ତରେ ପହଞ୍ଚେ। ଚୁଲର ଶୃଙ୍ଖଳା ଲତା ଓ ଗୁଛା ପରି ଶୋଭାୟମାନ, ଚର୍ମ ଦେଉଳଢାଲା, ଟାଙ୍କ ଓ ଜଂଘା ଦେଉଳର ଖୁଟି। ପାଦ ତଳ ରେଖା ଓ ପଥରରେ ଶୋଭା ପାଏ, ସୀମାନ୍ତ ଚର୍ମ, ମର୍ମ, ନସା ଓ ସନ୍ଧିରେ ଚିତ୍ରିତ। ଦୁଇ ଜଂଘା ଟିପରେ ଦ୍ୱାର, ଯେଉଁଠାରେ ଯୌନେନ୍ଦ୍ରିୟ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଚର୍ମ ଓ ଚୁଲରେ ଢାକା, ମାଂସପିଣ୍ଡ ପତ୍ରରେ ଲୁଚିଥିବା। ମୁହଁ କ୍ଷୁମା ଭୃକୁଟି, ଲାଳାଟ ଓ ମୁଁହର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଶୋଭିତ, ଚଉଡ଼ା ଗାଲ ମହାନ ମାଟି, ଦୃଷ୍ଟିର କମଳ ଛିଟିଯାଇଛି। ଛାତି ଏକ ହ୍ରଦ, ଯେଉଁଠି ସ୍ତନକୁଡ଼ି ନଳିନୀ କୁଡ଼ି ପରି, କନ୍ଧ ଖେଳୁଥିବା ପାହାଡ଼, ଘନ ଚୁଲରେ ଲୁଚିଥିବା। ପେଟ ଏକ ଗହ୍ୱର, ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛିତ ଖାଦ୍ୟ ପକାଯାଏ, କଣ୍ଠର ଗଭୀର ଚ୍ୟାନେଲରେ ବାୟୁ ଚଞ୍ଚଳ ଶବ୍ଦ କରେ। ହୃଦୟର ବଜାରରୁ ଯାହା କିଛି ମିଳେ, ତାହିଁ ସେ ଅଲଙ୍କୃତ, ଜୀବନବାୟୁର ନଗର ନବ ଦ୍ୱାରରେ ଚଳିତ। ମୁଁହ ଖୋଲିଲେ ଦାନ୍ତ ଓ ହାଡ଼ ଦେଖାଯାଏ, ଜିଭ ଭିତରେ ଘୁରେ, ଖାଦ୍ୟ ଚବାଏ ଓ ଚାଖେ। କାନର କୁଆଁ ଚୁଲ ଜଙ୍ଗଲରେ ଢାକା, ପିଠ ଏକ ଜଙ୍ଗଲ, କମର ଶୃଙ୍ଖଳା ଧାରାରେ ଚିହ୍ନିତ। ମଳଦ୍ୱାର ମଳରେ ଅବରୁଦ୍ଧ, ଭିତରେ ଅନନ୍ତ କାଦ, ମନର ଉଦ୍ୟାନରେ ଆତ୍ମ-ଚିନ୍ତନର ବେଶ୍ୟା ଘୁରେ। ଦେହର ନଗର ଆନନ୍ଦମୟ, ଚଞ୍ଚଳ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ମାଙ୍କଡ଼ି ପରି, ବୁଦ୍ଧି ମାଛ ଧରିବା ଜାଲରେ ବନ୍ଧା, ମୁଁହ ଉଦ୍ୟାନରେ ହସର ମୁଞ୍ଚା ଫୁଟିଛି। ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଦେହର ନଗର ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଓ ଶୁଭ, ଏହା କେବଳ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଅଛି, କଦାଚିତ୍ ଦୁଃଖ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପକାରୀ। ଅଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଅନେକ ଦୁଃଖର ରକ୍ଷକ, କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଅନେକ ଆନନ୍ଦର ରକ୍ଷକ। ହେ ଶତ୍ରୁଜୟୀ, ଏହି ଦେହ ହରାଇଲେ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ହରାଯାଏ ନାହିଁ; ଏହା ରହିଲେ ସମସ୍ତ ରହିଥାଏ—ଏହିପରି ଏହା ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦିଏ।