ଏକ ଦିନ, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଶରୀର ମୁହଁ ଓ ଅଙ୍ଗ ଶୁଷ୍କ ଓ ଫିକା ହୋଇଯାଇଥିଲା, ସେ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହେବାରୁ ଦୃତ ଭାବେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ—ଏକ ମୂଳ କଟା ଲତା ପରି। ଏହି ସମୟରେ, ମହାମୁନି ତାଙ୍କର ପୁଅଙ୍କ ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ମନ୍ତ୍ର ଓ କମଣ୍ଡଳୁର ଜଳ ଦ୍ୱାରା ପୁନଃଜୀବନର ଉପଚାର କଲେ। ତାପରେ, ସେଇ କ୍ଷୀଣ ଶରୀରର ସମସ୍ତ ନାଡ଼ୀ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଲା, ବର୍ଷା ଋତୁରେ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଦୀ ଖାଳି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେ ନାରୀ ଏବେ ବର୍ଷା ରୁତୁର ପଦ୍ମ ପରି, କିମ୍ବା ବସନ୍ତର ନୂତନ ଲତା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ଯେତେବେଳେ ସେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଶକ୍ତି ଫୁଲିଉଠିଲା। ଏହିବେଳେ, ଶୁକ୍ର ଧାତୁ ଚଳିତ ପ୍ରାଣ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଭିତ ହେଲା, ଏକ ମେଘ ଯେପରି ସାର ଓ ବାୟୁର ସଂଯୋଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ସେ, ଶୁଦ୍ଧ ଶରୀର ଧାରଣ କରି, ନୂତନ ଜାଗ୍ରତ ମେଘ ପରି ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ବିନମ୍ର ଭାବେ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ଏହା ପରେ, ପିତା ତାଙ୍କର ପୂର୍ବତନ ଶରୀରକୁ ସ୍ନେହରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ପାହାଡ଼ ଅଞ୍ଚଳକୁ ବର୍ଷା ମେଘ ଯେପରି ଆଲିଙ୍ଗନ କରେ। ଭୃଗୁ, ତାଙ୍କ ଝିଅର ପୂର୍ବତନ ଶରୀରକୁ ଦୟାର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲେ; "ଏହି ମୋ ଉତ୍ପନ୍ନ," ଏହି ଭାବନା ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆବେଶ କରେ। ଏହି ସମୟରେ, "ଏହା ମୋ ପୁଅ" ଭାବନା ଭୃଗୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆବେଶ କଲା; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେହ ଅବସ୍ଥିତ, "ମୋର" ଭାବ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ। ଏପରି, ସେମାନେ ପିତା-ପୁଅ ହେଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଅନ୍ୟର ଉଜ୍ଵଳତା ବଢ଼ାଇଲେ, ରାତି ସେଷରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ପଦ୍ମସର ଯେପରି ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ। ସେମାନେ ଦୀର୍ଘ ବିରାହ ପରେ ଚକ୍ର ଯୁଗଳ ପରି, କିମ୍ବା ବର୍ଷା ମେଘ ଓ ମୟୂର ପରି ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। କିଛି ସମୟ ସେଠାରେ ରହି, ସେଇ ଦୀର୍ଘ ଆକାଂକ୍ଷା ଭରା ଘଟଣା ପରେ, ଜ୍ଞାନୀ ଉଠିବାକୁ ତୟାରି ହେଲେ। ଏହିଠାରେ, ସେମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ, ସେଇ ଦ୍ୱିଜ ଶରୀରକୁ ଅଗ୍ନିରେ ଦାହ କଲେ; କାରଣ, ଏହି ସଂସାରରେ କିଏ ସଦାଚାର କୁ ଛାଡ଼ିପାରେ? ଏପରି ଭାବେ, ସେଇ ଶୁଦ୍ଧ ବନରେ ଭୃଗୁ ଓ ଭାର୍ଗବ ଦୁଇଁଜଣ ତପସ୍ୟାର ଉଜ୍ଵଳତାରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଆକାଶରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି। ସେମାନେ, ଯାହା ଜାଣିବା ଉଚିତ, ତାହା ଜାଣି, ଜୀବନ ଥିବାବେଳେ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସଂସାରର ଶିକ୍ଷକ ହୋଇ, ସ୍ଥାନ, କାଳ ଓ ପରିସ୍ଥିତିର ତରଙ୍ଗରେ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାକୁ ସହଜ ଓ ଦୃଢ଼ ରଖି ଚାଲିଥିଲେ। କାଳ କ୍ରମେ, ଶୁକ୍ର ଅସୁରମାନ୍ୟଙ୍କ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ହେବାର ସ୍ଥାନ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ଓ ଭୃଗୁ ତାଙ୍କର ନିଜ ନିର୍ମଳ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଲେ। ଶୁକ୍ର, ସେଇ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାରୁ ପ୍ରଥମେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏବଂ ନିଜର ଅସ୍ମୃତି ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ଅନ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଆରମ୍ଭରେ, ଭାର୍ଗବଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧ ମନ ବ୍ରହ୍ମାନ୍ଦ ଅବସ୍ଥାରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଜନ୍ମର ଦୌଷରେ ଅଚ୍ଛନ୍ନ ନଥିଲା। ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଶାନ୍ତ ହୁଏ ଓ ମନ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ, ସେଠି ସତ୍ତ୍ୱ ଅବସ୍ଥା ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ; ଏହାକୁ ନିର୍ମଳ ଚେତନା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯେଉଁଠି ମନ ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱ ରୂପୀ, ଯାହା ଚିନ୍ତା କରେ, ତାହା ଶୀଘ୍ର ଘଟିଯାଏ, ସାଗରରେ ଚକ୍ରବାତ ପରି। ଯେପରି ଏହି ଭ୍ରମ ଭୃଗୁପୁତ୍ରଙ୍କର ଅନୁଭବରେ ଅପେକ୍ଷାରହିତ ଭାବେ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା, ସେପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବରେ ଏହି ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଲାଗୁ ହୁଏ। ଏକ ମନ୍ଦା ମୂଳରୁ ଯେପରି ନିଜ ସଂତାନ, ପତ୍ର ପ୍ରଭୃତି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ସେପରି ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେ ଭ୍ରମର ଗୁଛ ଉପଜାନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଏହି ବିଶ୍ୱ ଦେଖାଯାଏ, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଏପରି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରକଟି ମିଥ୍ୟା ଉଦ୍ଭବ ଓ ମିଥ୍ୟା ନାଶ ପାଏ। ଏହି ସଂସାର କାହାପାଇଁ ଉଦୟ ବା ଅସ୍ତ ହୁଏନି; ଏହା ମାତ୍ର ଭ୍ରମ, ମାୟାର ଖେଳ, ଅବ୍ୟର୍ଥ ଭାବେ ବିସ୍ତାରିତ। ଯେପରି ଏହି ଜଗତ୍ ଅଣ୍ଡ ଆମ ଅନୁଭୂତିରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଅନେକ ଅଦୃଶ୍ୟ ଜଗତ୍ ଅନ୍ୟମାନେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ସ୍ୱପ୍ନ ନଗର ଓ କଳ୍ପିତ ନଗରର କାର୍ଯ୍ୟ ଏକାପର ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଏନି, ସେପରି ଏହି ସଂସାର ଭ୍ରମର ଚକ୍ର ଅଲଗା ଅଲଗା। ଏପରି ଆକାଶରେ କଳ୍ପନାର ନଗର ଥାଏ—ସେଗୁଡ଼ିକ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନ ଦୃଷ୍ଟି ବ୍ୟତୀତ ଦେଖାଯାଏନି। ଏହିପରି, ପ୍ରେତ, ଯକ୍ଷ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏପରି—ସେମାନେ ଚିନ୍ତା ମାତ୍ରର ଦେହ, ସୁଖ ଦୁଃଖ ମିଶ୍ରିତ। ଏହିପରି, ରଘୁବଂଶ ଶିରୋମଣି, ଆମେ ଓ ଏହି ସମସ୍ତ ଜନ୍ତୁ ନିଜ ନିଜ କଳ୍ପନାର ଉତ୍ପନ୍ନ, ମିଥ୍ୟା ଓ ସତ୍ୟ ଦୁହିଁର ଗୁଣ ଧାରଣ କରିଛୁ। ଏପରି ଭାବେ, ସୃଷ୍ଟିର ଚକ୍ର ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଏହା ନିଜରେ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ଅସତ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହିପରି, ସଂସାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବ ପାଇଁ ଭ୍ରମ ଭାବରେ ଉପଜେ, ବସନ୍ତ ଋତୁର ସାର ନୂତନ ପଳା ରୂପେ ଦେଖାଯାଏ। ନିଜ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ପ୍ରଥମ କଳ୍ପନା ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ବିସ୍ଥାରିତ ହୁଏ, ଯେପରି ଗାଢ଼ ବିଶ୍ୱାସରେ କିଛି ସର୍ବୋତ୍ତମ ସତ୍ୟ ଭାବି ନିଆଯାଏ। ମନ, ନିଜେ ଉପଜି, ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ରହିଥାଏ; ଏହି ବିଶ୍ୱକୁ ଏହି ଓ ସେହି ଭାବରେ ଦେଖି, ଶେଷରେ ନଶ୍ୱର ହୁଏ। ଦୃଶ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ, ବସ୍ତୁ ଅଛି ବା ନାହିଁ, ଏହା ଅନୁଭୂତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ; ଏହି ସଂସାର ମନ ହାତୀକୁ ବାନ୍ଧି ଦୀର୍ଘ ସ୍ୱପ୍ନ ପରି ଅଛି। ନିଶ୍ଚୟ, ଚେତନା ହେଉଛି ବିଶ୍ୱର ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ଓ ବିଶ୍ୱର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ହେଉଛି ଚେତନାର ଆକୃତି; ଯଦି ଏକ ନଥାଏ, ଦୁଇଁଟି ମଧ୍ୟ ନାସ୍ତ; ଏହା ସତ୍ୟ ଅନ୍ୱେଷଣ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରମାଣିତ। ଯେପରି ନିର୍ମଳ ଚେତନାରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖାଯାଏ, ଏହା ସତ୍ୟ; ଯେପରି କୁସୁମ୍ବା ରଙ୍ଗ କେବଳ ଅନଗ୍ରସ୍ତ ବସ୍ତ୍ରରେ ଲାଗେ। ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ବସ୍ତୁ ଅନ୍ୟେ ଆଣି ଦେଉନାହାନ୍ତି, ନିଶ୍ଚିତ ଭିନ୍ନ ଗୁଣ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ; ଯେତେବେଳେ ଚେତନା ଚିନ୍ତାରେ ଧରାଯାଏନି, ତାହାର ନିଜ ଜ୍ଞାନ ଉନ୍ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଯେପରି ସୁଆଁ ଜାମାରେ ସୁନା ଲାଗେନି, ସେପରି ଦୂଷିତ ମନରେ ଏକାଗ୍ର ଦୃଷ୍ଟି ଅଟୁଟ ରହେନି। ଏକ ମଣିକ୍ୟାକୁ ମଜେଇବା ବା ତମ୍ବା କୁ ଉପୟୁକ୍ତ ଉପାୟରେ ଶୁଧ କଲେ, ସେପରି ଦୀର୍ଘ ଓ ଦୃଢ଼ ଅଭ୍ୟାସରେ ମନ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।