ଏଠାରେ, ଏହି ଜଟିଳ ଆନନ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅନ୍ୟ ରତ୍ନ ଦେଖାଯାଏ; ଏହାକୁ ସଂସାର ନିଜେ 'ଭାଗ୍ୟ' ଓ 'କାଳ' ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ କରେ, ଏବଂ ଏହାକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଭାବରେ ନିର୍ବାଚିତ କରେ। କର୍ମ ଏକ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ କ୍ରିୟା ଭିତିକି ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ଦେଖାଯାଏନାହିଁ; ଏହାର ନିଜ ଅନ୍ତର୍ଗତ କ୍ରିୟା ଏକ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଭଙ୍ଗି ଅଟୁଟ, ଯେଉଁଥିରେ କୌଣସି ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ରୂପ ମିଳିନାହିଁ। ଏହି ଭାଗ୍ୟ ଓ କର୍ମର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଗତିରେ, ସମସ୍ତ ଜୀବ ଶୃଙ୍ଖଳା ସଦା ଦୁର୍ବଳ ରହିଛି; ଏହି ଦୁଃଖ ଏବଂ ଦୁଃସ୍ଥିତିରେ ତାହା ଏକ ତୁଷାର ବର୍ଫ ପରି ଉଷ୍ଣତାରେ ଗଳିଯାଏ। ଏଠାରେ ଯାହା ଦେଖାଯାଏ—ଏହି ସଂସାରର ଭୋଗ ତଳ—ସେହି ଅନ୍ତର୍ଗତ ନାଟମଣ୍ଡପ; ଏଠାରେ ସେ ନୃତ୍ୟ କରିଥାଏ। ତୃତୀୟ, ଦୁର୍ଦ୍ଦମ 'ମୃତ୍ୟୁ' ନାମ ଧାରଣ କରି, ଖପର ଧାରଣ କରିଥିବା ଦେହରେ, ମଦିରା ମତ୍ତ ଭାଗ୍ୟ ସଂସାରରେ ନୃତ୍ୟ କରେ। ମୃତ୍ୟୁ ସଦା ନିରନ୍ତର ନୃତ୍ୟ କରିଥାଏ, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା 'ଭାଗ୍ୟ' ସହିତ, ଏହି ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରେମିକା ସହିତ, ଓ ମୁନି, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉତ୍ସାହରେ ନୃତ୍ୟ କରେ। ଅନ୍ୟ ଦୁଇ, ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ପରି ପବିତ୍ର ଓ ଗଙ୍ଗାଧର, ଏହି ଦୁଇ, ଏହି ତିନି ରୂପରେ ସଂସାରର ଛାତିରେ ଉପବିତ ପରି ଚମକେ, ଉପବିତ ଓ ଉପବିତହୀନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଗ୍ରହ, ହାତର ତଳରେ ସୁନା ଚୁଡ଼ି, ହାତରେ ଖେଳୁଥିବା ପଦ୍ମ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଦିବ୍ୟ ପଦ୍ମ-ହୃଦୟ—ଏଠି ଶୋଭା ପାଇଛି। ତାରା ଓ ତିନି, ପଦ୍ମର କମ୍ପିଥିବା ମଣ୍ଡଳ, ଏକ ଏକା ମହାସାଗରର ଜଳରେ ଧୋଇଯାଇଛି—ଏହି ଏକ ଆକାଶ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆକାଶ। ଏପରି ଦେହରେ, ଭାଗ୍ୟ ସଦା ଆଶାକ୍ତ ଭାବରେ, ଅନ୍ତହୀନ ଉତ୍ସାହରେ, ଅନ୍ତହୀନ ଆରମ୍ଭରେ ନୃତ୍ୟ କରେ। ସଂସାରର ମଣ୍ଡପ ମଧ୍ୟରେ, ଏହି ନୃତ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଥିବା, ତାଙ୍କର ରୂପ ଅଟୁଟ କମ୍ପନ, ସଦା ଆସିଯିବା ଏବଂ ଯାଇଯିବା ଘଟଣାରେ ଚମକିଯାଏ। ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗର ଶୋଭା ବିଭିନ୍ନ ଲୋକର ମାଳା; ତାଙ୍କର ଦୀର୍ଘ କେଶ ଆକାଶରୁ ପାତାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲଟକି ରହିଛି। ପାତାଳର ଝାଙ୍କା ଚୁଡ଼ା, ଅପରାଧ କର୍ମର ତନ୍ତୁରେ ଗଠିତ, ତାଙ୍କର ପାତାଳ ଚରଣରେ ରହି ଝଣ୍ଡା ଶବ୍ଦ କରେ। ତାଙ୍କର ଭୂମିକା ମଧ୍ୟରେ, ମୁଖରେ ଅଙ୍କିତ କସ୍ତୁରୀ ଚିହ୍ନ, ଏହି କର୍ମର ମିତ୍ର ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ରାତିରେ ତାଙ୍କର ଫୋରହେଡ୍ରେ ଅଙ୍କିତ କରେ। କାଳୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଯୁଗ ଶେଷରେ ଉତ୍ସାହରେ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ନୃତ୍ୟ କରେ, ତାଙ୍କର ତୀବ୍ର ଚିତ୍କାର ପାହାଡ଼ ଶିରୋପରି ଉନ୍ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ତାଙ୍କର ପଛରେ, ଉତ୍ସାହିତ ଚାରିଅଟ୍ରେ, ମୟୂର ପାଖ ଶୋଭିତ; ତିନି ଚକ୍ଷୁ ତୀବ୍ର ଦୃଷ୍ଟିରେ, ଭୟଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଚମକିଯାଏ। ତାଙ୍କର କେଶ ଶରତ ପ୍ରଭା ପରି ବିକିରିତ, ମାଣ୍ଡାର ଫୁଲ ଓ ଗୌରୀର ଚମର ଚମକୁଥିବା। ଭୈରବର ଉଦର ଆକୃତି ଢୋଲରେ ନୃତ୍ୟର ଶବ୍ଦ, ଇନ୍ଦ୍ରର ଦେହରୁ ନିଆ ଖପର ବାଟି, ଏକ ହଜାର ଗାଡ଼ିରେ ଝଣ୍ଡା ଶବ୍ଦ କରେ। ଆକାଶ ଶବ୍ଦରେ ଶବ ଓ ଗଦାର ଭଙ୍ଗା ଖଣ୍ଡ ଭରିଯାଏ; ସେ ନିଜେ ନିଜେ ଗଭୀର ମେଘ ପରି କଳା ଦେଖାଯାଏ। ପଦ୍ମ ଫୁଲ ଓ ସମସ୍ତ ଜୀବ ମୁଣ୍ଡରେ ଚକ୍ର ମାଳାରେ ଶୋଭା ପାଇ, ମହାଯୁଗରେ ନୃତ୍ୟ କରି ଦୀପ୍ତିମାନ। ଢୋଲ ରବ ଓ ପଦ୍ମ ପୋଖରୀର ଘୁରିବା ଶବ୍ଦରେ, ଯୁଗ ଶେଷରେ ଟୁମ୍ବୁରୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଭୟରେ ଦୌଡ଼ିଯାନ୍ତି। ଶେଷରେ, ମୃତ୍ୟୁ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କର ତଳୱାର ଚନ୍ଦ୍ର ଚକ୍ର ପରି ଚମକୁଥିବା, ତାଙ୍କର କେଶ ତାରା ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଆଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଆକାଶର ପାଖ ମୁକୁଟ ଧାରଣ କରିଛି। ଏକ କାନର ଲୋପରେ ଦୀର୍ଘ ହିମବତ୍ ପାହାଡ଼ ରିଙ୍ଗ ଭାବେ, ଅନ୍ୟ କାନରେ ମେରୁ ପାହାଡ଼ ସୁନା ଅଳଙ୍କାର ଭାବେ। ଏଠାରେ, ଝୁଲୁଥିବା କଣ ଅଳଙ୍କାରରେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗାଲରେ ଚମକେ; ଲୋକାଲୋକ ପାହାଡ଼ର ଶୃଙ୍ଖଳା ତାଙ୍କର କମର ଚେନ୍ରେ ଶୋଭା ପାଇଛି। ଏଠାରେ ଏଠାରେ ଘୁଡ଼ିବା ଆଲୋକରେ, ଏକ ଅସ୍ତିର ତଡ଼ିତ ଏକ ଅଳଙ୍କାର ଭାବେ, ପବନରେ ଝୁଲୁଥିବା, ମେଘ ଶୁଭ୍ର ପଟା ପରି ଚମକୁଥିବା। ଗଦା, ବଣ, ତ୍ରିଶୂଳ, ଶୁଳ, ଲାଞ୍ଚ, ମୁଷଳ—ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ଏକସାଥିରେ ଏହି ଜଗତର ଜରା ଦଳକୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ଦୂତ ପରି ଚମକେ। ସଂସାରର ଦୀର୍ଘ ଫାନ୍ଦରେ, କାଳରେ ତିଆରି, ମହା ସର୍ପ ଶେଷ ମାଳା ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ଶୋଭା ପାଇଛି। ଜୀବନର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରତ୍ନ-ପୋକର ତାର, ସାତ ମହାସାଗରର ଚୁଡ଼ି ତାଙ୍କର ହାତର ଅଳଙ୍କାର। ସଂସାରର ମହା ଭୂମିକା, ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖର ଶୃଙ୍ଖଳା, ଧୂଳି ଓ ରାତି ପରି ଅନ୍ଧାର—ଏହି ତାଙ୍କର କେଶ ରେଖାରେ ଚମକେ। ଏପରି, ଯୁଗ ଶେଷରେ, ଭୟଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ନୃତ୍ୟ କରି, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଖେଳକୁ ସର୍ବେଶ୍ୱର ସହିତ ଉପସାରଣ କରେ। ପୁନଃ, ହସ ଓ ନୃତ୍ୟର ଖେଳ କରି, ପୁରାତନ ବୟସ, ଦୁଃଖ ଓ ବିପଦର ଭଙ୍ଗି ଧାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ରୂପ ନେଇଥାଏ। ପୁନଃ, ସେ ଜଗତ, ଅଟଳ, ଅନ୍ୟ ଲୋକ, ଲୋକମାନେ, ଏବଂ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ଜୀବମାନଙ୍କର ନିତି ତିଆରି କରେ, ଏକ ଶିଶୁ ମାଟିରେ ଖେଳ କରିବା ପରି। ଏହି କାଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଚକ୍ରରେ, ମହା ମୁନି, ଏଠାରେ ସଂସାରରେ ମୋ ପରି ଲୋକମାନେ କେଉଁ ନିଶ୍ଚୟ ରଖିପାରିବେ? ଏହି ଭାଗ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଆମେ ବିକ୍ରୟ ହୋଇଛୁ, ସଂସାରର ଚତୁର କୌଶଳରେ ଭ୍ରମିତ ଜଙ୍ଗଲ ଜନ୍ତୁ ପରି ମୁହଁ ହୋଇଛୁ। ଏହି କାଳ, ନିମ୍ନ ଚରିତ୍ର ଓ ସଦା ଭୋକା, ନିରନ୍ତର ଜଗତକୁ ବିପଦର ସାଗରରେ ଝୁଁଟି ଦେଇଥାଏ। ଶେଷରେ, ଭାଗ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ମିଥ୍ୟା ଆଶାରେ ଜଗତକୁ ଜଳାଇଯାଏ, ଅଗ୍ନି ତୀବ୍ର ଫୁଲ ଶିଖାରେ ପଡ଼ିବା ପରି। ଭାଗ୍ୟ, ଚଞ୍ଚଳ ଓ ରୂପ ପ୍ରିୟ, ଏକ ଦୁଃଖରେ ନିଶ୍ଚୟ ଭଙ୍ଗ କରେ, ସଦା ନିଜ ଅନ୍ତର୍ଗତ ନିୟମ ଲାଗୁ କରେ, ଜନାନୀର ନିଜ ଗତି ପରି। ମୃତ୍ୟୁ, କଠୋର ଚରିତ୍ରରେ, ଅନ୍ତର୍ଗତ ଜୀବମାନେକୁ ନିରନ୍ତର ଭକ୍ଷଣ କରେ, ସର୍ପ ପରି ପବନ ଗିଲିବା, ସଂସାରର ଦେହକୁ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଆଣି। ଯମ, ନିର୍ଦୟ ରାଜା, ଦୁଃଖୀ ଲୋକମାନେ ପ୍ରତି କୌଣସି ଦୟା ଦେଖାଏନାହିଁ; ସମସ୍ତ ଦୟାବାନ ଲୋକମାନେ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। ମୁନି, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେ ଅତି କମ୍ ଧନ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ସେମାନେ ଅନନ୍ତ, ଦୁଃଖ ଏବଂ କଠୋର ଦୁଃଖର ଉତ୍ସ, ଲୋଭରେ ଶିକ୍ରା।