ଓ ରାମ, ଶୁକ୍ରର ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ଜୀବନ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଇ, କ୍ରିୟାର ରୂପ ଧାରଣ କରି ଭୃଗୁଙ୍କୁ ଭାର୍ଗବ ସ୍ୱଭାବରେ ଉଦ୍ଭୂତ ହେଲା। ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରଥମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥା ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେଇ, ତତ୍ତ୍ୱ ଆକାଶ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା; ପବନ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପ୍ରେରିତ ହେଇ, ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରାଣ ଓ ଅପାନର ଭାବରେ ଭୃଗୁଙ୍କ ହୃଦୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲା। ଦୀରେ-ଦୀରେ ଏହା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଇ ଉଶନାସ୍ (ଶୁକ୍ର) ର ଶରୀର ହେଲା। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ, ଶେଷରେ ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଉତ୍ପନ୍ନ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ହେଲା; ଏବଂ ସମୟ ଅନୁସାରେ ଶୁଷ୍କ ଅସ୍ଥି ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା। ଯେତେବେଳେ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶରୀର ପ୍ରଥମେ ବିଦାୟ ନେଲା, ଶୁକ୍ର ସେତିବେଳେ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଶୋକ କଲେ। ଯଦିଓ ସେ ରାଗ ଓ ଇଚ୍ଛାରୁ ମୁକ୍ତ ଥିଲେ, ଶାନ୍ତ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବରେ ଥିଲେ, ଶୁକ୍ର ତାଙ୍କ ନିଜ ଶରୀର ପାଇଁ ଶୋକ କଲେ, କାରଣ ଏହି ଦେହଧାରୀଙ୍କ ନିଜ ଗୁଣ। ଏହି ଶୋକ ଦ୍ୱାରା, ଶୁକ୍ର ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ଦେହ ଓ ଦେହଧାରୀର ତାତ୍ତ୍ୱିକ ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଇଲେ, ବିରକ୍ତିର ସ୍ଥାପନା ପାଇଁ। ଏହି ଦେହର ଗତି ଏଭଳି, ଜ୍ଞାନୀ କିମ୍ବା ଅଜ୍ଞାନୀ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ ରହିଛି; ଯେପରି ଜଗତରେ କ୍ଷମତା କିମ୍ବା ଅକ୍ଷମତା ଅନୁସାରେ ଚାଳ ଚାଲିଥାଏ। ଯେଉଁମାନେ ବସ୍ତୁର ସ୍ୱଭାବ ଜାଣିଛନ୍ତି, ଓ ଯେଉଁମାନେ ଅଜ୍ଞାନୀ ଓ ପଶୁ ସମାନ ଚଳନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଲୋଟସ ଫୁଲ ମାନେ ଜାଲରେ ଅଟକିଥିବା ପରି, ସମ୍ସାରରେ ରହନ୍ତି। ଅଜ୍ଞାନୀ ଯେପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ଜ୍ଞାନୀ ମଧ୍ୟ ସେପରି କରେ; ଏଠାରେ କେବଳ ଗୁଣରେ ତରତମ୍ୟ ବନ୍ଧନ କିମ୍ବା ମୁକ୍ତିର କାରଣ। ଦେହ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଛି, ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ ହୁଏ, ସୁଖରେ ସୁଖ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଅସଙ୍ଗ ମନ ରଖି, ଅଜାଗୃତ ପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି। ସୁଖରେ ସେମାନେ ସଦା ଖୁସି ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ, ମହାତ୍ମାମାନେ ଭିତରେ ଶୀତଳ ଓ ଅପ୍ରଭାବିତ ରହନ୍ତି। ଯେପରି ଥମ୍ଭରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଉତ୍ପାତିତ ହେଉଥିବା ବେଳେ ଥମ୍ଭ ନିଜରେ ଶାନ୍ତ ରହିଥାଏ, ଏହିପରି ଜ୍ଞାନୀଙ୍କର କ୍ରିୟା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉତ୍ପାତିତ ହେଉଥିବା ବେଳେ ମନ ଅଚଳ ରହିଥାଏ। ଏହି ଜ୍ଞାନ ରଖି, ସେ ସମ୍ସାରର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ ରହନ୍ତି, ଚଳିତ କିମ୍ବା ଅଚଳ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଜଳରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ହେଇ ଦେଖାଯାଏ। ଯଦି ଜଣେ ଲୋକ ସମ୍ସାରୀ କାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡି ଦେଇଛି, କିନ୍ତୁ ମନ ଜାଗୃତ ନୁହେଁ, ସେ ବନ୍ଧିତ; ଯଦି ଜଣେ ମନ ଜାଗୃତ ରଖିଛି, ଦେଖା ଦେଲା ଭ୍ରମ ରଖିଛି, ସେ ମୁକ୍ତ। ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କର ମନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ମୁକ୍ତ, ସେ କାର୍ଯ୍ୟ ବନ୍ଧିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ; ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କର ମନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବନ୍ଧିତ, ସେ କାର୍ଯ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବନ୍ଧିତ। ଏହି ଜଗତରେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନ ହେଉଛି ସୁଖ-ଦୁଃଖ, ବନ୍ଧନ-ମୁକ୍ତିର କାରଣ; ଯେପରି ଆଲୋକ ଜ୍ଞାନର କାରଣ। ବାହ୍ୟରେ ଜଗତର ଚାଳ ଅନୁସରଣ କର, କିନ୍ତୁ ଭିତରେ ସମସ୍ତ ଚାଳରୁ ମୁକ୍ତ ରହ; ଅସଙ୍ଗ ଭାବରେ ଦୃଢ଼ ରହ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଶାନ୍ତ କର। ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଛାଡି, ଯାହା କରିବା ଉଚିତ ତାହା କର; ଏହି ହେଉଛି ସମତାର ଅବସ୍ଥା। ଏହି ଗଭୀର ଅତ୍ୟଧିକ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଆଶ୍ରୟର ତଳେ ପଡିନି, ଏହି ସମ୍ସାରର ମହା ତୁଳି ଦୁଃଖ ଓ ରୋଗର ଚକ୍ରରେ, ଉତ୍ତମ ଲାଭ ଚାହୁଁଥିବା ଜିଜ୍ଞାସୁ। ତୁମେ ବସ୍ତୁରେ ନୁହଁ, ବସ୍ତୁ ତୁମେ ଭିତରେ ନୁହଁ, ଓ କମଳନୟନ; ତୁମର ସ୍ୱଭାବ ଶୁଦ୍ଧ, ଜାଗୃତ, ଆତ୍ମାରେ ବିନ୍ନ, ଦୃଢ଼ ରହ। ଯଦି ତୁମେ ଏହି ନିର୍ମଳ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା, ଯେଉଁଠାରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ଅନ୍ଧକାର ଦୂର ହେଉଛି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଶାନ୍ତ ହେଉଛି, ମନ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଛି—ତେବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ, ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଉତ୍ତମ। ଏହିପରି ଭାର୍ଗବ, ଏକ ରାଜା ଏକ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେପରି ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ତପ୍ତ ଶରୀର ଛାଡି, ଆମେ ଏହି ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା; ଉତ୍ତମ ଜନ। ଉଚିତ ସମୟରେ, ପୂର୍ବ ଶରୀର ଦ୍ୱାରା ତପସ୍ୟା କରି, ତୁମେ ପୁନଃ ଅସୁର ଲୋକର ମହାତ୍ମା ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଧାରଣ କରିବାକୁ ପଡିବ। ଏକ ସମ୍ବତ୍ସର ଶେଷ ଆସିଲାବେଳେ, ଏହି ଶରୀରକୁ ଛାଡି ଦେବାକୁ ପଡିବ, ପୁନଃ ନେବା ନୁହଁ, ଶୁଷ୍କ ଫୁଲ ପରି। ଜୀବନ ମୁକ୍ତି ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ତୁମେ, ଜ୍ଞାନୀ, ଦେବତାଙ୍କ ମହା ଗୁରୁ ଭାବେ ତୁମ ପୂର୍ବ ଶରୀରରେ ରହିବା। ଆଶୀର୍ବାଦ ହେଉ, ଆମେ ଆମେ ଚାହିଁଥିବା ଦିଗରେ ଯିବା; କାହାର ମନରେ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ନ ହୁଏ? ଏପରି କହି, ସେ ଫୁଲ ଛାଡି ଦେଲେ, ଏବଂ ଏକ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାହାର କିରଣ ସହ ଆକାଶରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିବା ପରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜନ ବିଦାୟ ନେଲାବେଳେ, ନିଜ ଦେହର ଅଟୁଟ ଓ ନିଶ୍ଚିତ ଭାଗ୍ୟ ଉପରେ ଭାର୍ଗବ ଚିନ୍ତନ କଲେ। ସେ ଏହି ଯୁବା ଓ ସୁକୁମାର ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହା କାଳର କାରଣରେ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଥିଲା, ଭବିଷ୍ୟତରେ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଦେବା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ମାଧବ ନୂତନ ଲତାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ପରି। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶରୀର, ମୁହଁ ଓ ଅଙ୍ଗ ଫିକା ହୋଇ, କମ୍ପିତ ହୋଇ ତୁରନ୍ତ ଭୂମିରେ ପଡିଗଲା, ମୂଳ କଟା ଲତା ପରି। ଯେତେବେଳେ ମହା ଋଷି ନିଜ ପୁଅର ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ମନ୍ତ୍ର ଓ କମଣ୍ଡଳୁ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ପୁନଃ ପ୍ରଣୟ କ୍ରିୟା କଲେ। ତାପରେ ସେ ସୁକୁମାର ଶରୀରର ସମସ୍ତ ନାଡି ଭରିଗଲା, ବର୍ଷା ଋତୁରେ ନଦୀ ତଳ ଜଳରେ ଭରିଯାଇଥିବା ପରି ଉଜ୍ୱଳ ହୋଇଗଲା। ସେ ମହିଳା ବର୍ଷାରେ ଲୋଟସ ଫୁଲ ପରି, ବସନ୍ତରେ ନୂତନ ଲତା ପରି ଦେଖାଯାଇଲା; ଯେତେବେଳେ ଶରୀର ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ତାହାର ପ୍ରାଣ ଶକ୍ତି ଫୁଟିଉଠିଲା। ତାପରେ ଶୁକ୍ର ତତ୍ତ୍ୱ, ଚଳିତ ପ୍ରାଣ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯେପରି ଏକ ମେଘ ରସ ଓ ବାୟୁ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିବା ପରି। ସେ ଶୁଦ୍ଧ ରୂପରେ, ନମ୍ର ଭାବରେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ନୂତନ ଜାଗୃତ ମେଘ ପ୍ରଥମ ଗର୍ଜନ ଦ୍ୱାରା ପାହାଡ଼କୁ ବନ୍ଦନା କରିଥିବା ପରି।