ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରିଯାଇଛି, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସଂପାଦିତ ହୋଇଯାଇଛି, ଏବଂ ଚକ୍ଷୁକୁ ପ୍ରିୟ କିମ୍ବା ଅପ୍ରିୟ ଯାହା କିଛି ଦେଖିବାକୁ ଥିଲା, ସେ ସବୁ ଦେଖିଯାଇଛି। ଏବେ ମୋ ପାଇଁ ଜଣିବାକୁ ଯାହା ଥିଲା, ସେ ସବୁ ଜଣିଯାଇଛି; ଯାହା ଦେଖିବାକୁ ଥିଲା, ସେ ସବୁ କିଛି ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ଦେଖିଯାଇଛି। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି କ୍ଲାନ୍ତ ହେବା ପରେ ଏବେ ଶାନ୍ତି ମିଳିଛି, ମୋ ମନର ସମସ୍ତ ମୂଢତା ଦୂର ହୋଇଯାଇଛି। ତେଣୁ, ପ୍ରିୟେ, ଚଳ, ଆମେ ମନ୍ଦରା ପର୍ବତରେ ଯିଏ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଛି, ସେ ଶରୀରକୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବା। ସେ ଏବେ ଶୁଷ୍କ ଜଙ୍ଗଲ ଲତା ପରି ଶୁଖିଯାଇଛି। ଏଠାରେ ମୋର କିଛି ଆକାଂକ୍ଷା ନାହିଁ, କିମ୍ବା କିଛି ଏଡ଼ାଇବାକୁ ମଧ୍ୟ ଚାହେଁନି; ମୁଁ କେବଳ ଭାଗ୍ୟର ଖେଳ ଦେଖି ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଯାଏ। ମୋ ମନ ଏକତାରେ ନିଶ୍ଚିତ ରହିଥିବା ବେଳେ, ମୁଁ କାହିଁକି ସେଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ୟ ମାନେ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି ବୋଲି ଅନୁସରଣ କରିବି? ମୋ ମନର ଯେଉଁ ଧାରଣା ଅଛି, ସେଉଁଠି ଥାଉ; ମୁଁ କେବଳ ସ୍ୱାଭାବିକ ଆଚରଣରେ ଲିନ ରହିଯାଏ। ଏଭଳି ଭାବରେ, ସେମାନେ ଆକାଶକୁ ଦୀରେ-ଦୀରେ ଉଠି, ମେଘମାଳା ମଧ୍ୟରୁ ଗଲି, ସିଦ୍ଧ ପଥରେ ଚାଲି ମନ୍ଦରା ପର୍ବତରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯାହା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଗୁହାରେ ଭର୍ତ୍ତି। ସେ ପର୍ବତର ତଳ ମଞ୍ଚରେ, ଭାର୍ଗବ ଜଣେ ଶୁଷ୍କ ଦେହକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଆରମ୍ଭରେ ଓସାରି ପତ୍ରରେ ଢାକାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଗତ ଜନ୍ମରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା। ସେ କହିଲେ: "ପ୍ରିୟେ, ଏହି ଶିଥିଳ ଦେହ ହେଉଛି ସେଇ, ଯାହାକୁ ତୁମେ ପୂର୍ବେ ଅନେକ ଆନନ୍ଦ ଓ ଭୋଗରେ ଲାଡ଼ିଛି। ଏହି ହେଉଛି ସେଇ ମଦମସ୍ତ ଦେହ, ଯାହାପାଇଁ ମେରୁ ଉଦ୍ୟାନରେ ମନ୍ଦାର ଫୁଲର ଶୟନ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା। ଏହି ହେଉଛି ସେଇ ମଦମସ୍ତ ଦେହ, ଯାହାକୁ ଦେବୀମାନେ ମିଳି ଲାଡ଼ିଥିଲେ, ଏବଂ ଏବେ ଏହା ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ି, ଗୋଡ଼ିଯାଉଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମୁହଁ ଦ୍ୱାରା ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛି। ଏହି ଦେହ ସହିତ ମୁଁ ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନରେ ଅନେକ ସମୟ ଖେଳିଛି; ଏବେ ଏହି ଶୁଷ୍କ ଆସ୍ଥିପଞ୍ଜର ହୋଇଯାଇଛି। ଦେବୀମାନଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ସଂଯୋଗ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦରେ ଲିନ ମନ ସହିତ ଯେଉଁ ଦେହ ଥିଲା, ଏବେ ସେଇ ଚିନ୍ତା ନ ଥିବାରୁ ଏଠି ଶୁଖିଯାଇଛି। ଏତେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭୋଗ ଓ ଅବସ୍ଥାରେ ତୁମେ ଚିନ୍ତାରେ ବନ୍ଧି ରହିଥିଲ, ଏବେ କିପରି ଶାନ୍ତି ପାଇଛ, ହେ ଦେହ? ହାୟ, ଦେହ, କେଉଁଠି ତୁମେ ପଡ଼ିଛ? ଏବେ ତପସ୍ୟାର ଶୁଷ୍କତାରେ ଆସି, ଆସ୍ଥିପଞ୍ଜର ହୋଇଯାଇଛ, ଦୁଃଖିତ ଏହି ଅବସ୍ଥା ମୋତେ ଚିନ୍ତା କରାଏ। ଏହି ଦେହ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପୂର୍ବେ ଭୋଗରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିଥିଲି; ଏବେ ଏହା ଆସ୍ଥିପଞ୍ଜର ହୋଇଯାଇଥିବାରୁ ମୁଁ ଏହାକୁ ଦେଖି ଭୟ ପାଉଛି। ଯେଉଁ ଦେହ ପୂର୍ବେ ତାରାମାଳା ପରି ମୋର ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲା, ଏବେ ଦେଖ, କିପରି ପିପିଲିକା ତାହା ମଧ୍ୟରେ ଚିରୁଛି। ମୋର ସେଇ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦେହ, ଯାହା ସୁନ୍ଦରୀମାନେ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇଥିଲେ, ଏବେ ଏହା କିପରି ଆସ୍ଥିପଞ୍ଜର ହୋଇଯାଇଛି ଏବଂ ଉପହାସର ପାତ୍ର ହୋଇଛି। ମୋର ମୁହଁ ଖୋଲା ଓ ତପସ୍ୟାର ତାପରେ ଚର୍ମ ଶୁଖିଯାଇଥିବାରୁ ଜଙ୍ଗଲ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମୋ ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହେଉଛନ୍ତି। ଏହି ଶୁଷ୍କତା ଦ୍ୱାରା ମୋ ଲାଶର ଗୁହା ଉଦର ଏପରି ଅଭିଭାସିତ ହେଉଛି, ଯେପରି ଜ୍ଞାନର ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳିତ। ମୋ ଦେହ ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ଶୁଷ୍କ ହୋଇ ଚିତାରେ ଶୋଇଛି, ତାହା ଯେଉଁମାନେ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ବିରକ୍ତିରେ ପ୍ରେରିତ ହୁଅନ୍ତି, ଏପରି ଯେପରି ଆକାଶରେ ଝୁଲିଥିବା ଶୂନ୍ୟତା। ଧ୍ୱନି, ରୂପ, ରସ, ସ୍ପର୍ଶ, ଗନ୍ଧ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ଦୂର ହୋଇଯିବା ପରେ, ମୋ ଦେହ ପର୍ବତ ଉପରେ ଅଚଳ ସମାଧିରେ ବସିଛି। ମନର ଭୂତ ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ଦେହ ଏପରି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ, ଯାହା ସାରା ବିଶ୍ୱର ରାଜ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ମିଳିପାରିବ ନାହିଁ। ଦେଖ, ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତିରେ ଅଛି, ସମସ୍ତ ଉତ୍ସୁକତା ଦୂର ହୋଇଯାଇଛି; ଦେହ ଆନନ୍ଦରେ ଶୋଇଛି, ଚିନ୍ତାର ଜାଲରୁ ମୁକ୍ତ। ଦେହ ନାମକ ବୃକ୍ଷ, ଚଞ୍ଚଳ ମନ ନାମକ ବାନର ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପାତିତ ହୋଇ, ଏପରି ଚଳିତ ହୁଏ ଯେ ନିଜର ମୂଳକୁ ମଧ୍ୟ କେଉଁଠି ଛେଦ କରିଦିଏ। ମନର ଅପମଙ୍ଗଳରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ମୋ ଦେହ ମଧ୍ୟ ହସ୍ତୀ, ମେଘ କିମ୍ବା ସିଂହର ଭ୍ରମରେ ନ ପଡ଼ି, ସ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦରେ ବସିଥାଏ। ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ମନଶୂନ୍ୟତା ଛଡ଼ି, ଯାହା ଶରତ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତାପ ଓ ମୂଢତାର କୁହୁଡିକୁ ଦୂର କରେ, ଜୀବମାନେ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାହିଁ। ଯେମାନେ ମହାନ ଶାନ୍ତ ମନ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ମନଶୂନ୍ୟତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଓ ଭୋଗର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୀମାକୁ ଛୁଇଯାନ୍ତି। ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ମୁଁ ଏହି ଦେହକୁ ଜଙ୍ଗଲରେ ଦେଖୁଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତ ଓ ତାପ ନାହିଁ, ମନଶୂନ୍ୟତାରେ ବସିଛି। ହେ ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାନୀ, ସେ ସମୟରେ ଭାର୍ଗବ ନିଜେ ଅନେକ ଦେହକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଉପଭୋଗ କରିଥିଲେ। ହେ ମୁନି, ସେଇ ଦେହ ଯାହା ଭୃଗୁ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ତାହାରେ କି ସୂତ୍ର ଅଦ୍ଭୁତ କିମ୍ବା ଶୋକ ଘଟିଥିଲା? ହେ ରାମ, ଶୁକ୍ରର ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ, ଜୀବନ ଅବସ୍ଥା ପ୍ରାପ୍ତ କରି, କ୍ରିୟାର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଭୃଗୁ ରୂପରେ ଭାର୍ଗବ ଭାବେ ଉଦ୍ଭବିତ ହୋଇଥିଲେ। ସେ ତତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରଥମେ ପରମ ଅବସ୍ଥା ସହିତ ଏକତ୍ୱ ଲାଭ କରି, ପଞ୍ଚଭୂତ ଆକାଶ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ପବନ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ପ୍ରାଣ ଓ ଅପାନ ଧାରା ଦ୍ୱାରା ଭୃଗୁଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଦୀରେ-ଦୀରେ ଶକ୍ତି ଲାଭ କରି, ଉଶନାସ୍ (ଶୁକ୍ର) ଦେହ ହୋଇଥିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣୀୟ ସଂସ୍କାର ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇ, ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ, ଏବଂ କ୍ରମେ ଶୁଷ୍କ ଆସ୍ଥିପଞ୍ଜର ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ସେ ଦେହ ପ୍ରଥମେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଶୁକ୍ର ସେତିବେଳେ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଶୋକ କରିଥିଲେ। ଯଦିଓ ସେ ରାଗ ଓ ଇଚ୍ଛା ରହିତ ଏବଂ ସ୍ଥିର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭଳି ଥିଲେ, ଶୁକ୍ର ନିଜ ଦେହ ପାଇଁ ଶୋକ କରିଥିଲେ; କାରଣ ଏହା ଦେହଧାରୀ ଜୀବର ସ୍ୱଭାବ।