ପାହାଡ଼ରାଜାଙ୍କର ଅତ୍ୟଧିକ ରୂପ ଓ ଆଭାକୁ ଦେଖି, ଦୁଇଜଣ ଏଠାରୁ ସେଠା wander କରୁଥିଲେ। ଏହିପରି ଭ୍ରମଣ କରିବା ସମୟରେ ସେମାନେ ନଗର ଓ ଗ୍ରାମ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଭୂମିକୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ। କିଛିଖଣ୍ଡ ପରେ ସେମାନେ ଏକ ନଦୀ ପାଖକୁ ଆସିଲେ, ଯାହାର ତରଙ୍ଗ କୁସୁମ ମଧ୍ୟରେ ଖେଳୁଥିଲା, ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଫୁଲରେ ଗଠିତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେହି ନଦୀକୂଳରେ ଭୃଗୁ ଏକ ଯୁବକଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଏକ ନୂତନ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ସେ ଯୁବକଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଶାନ୍ତ ଓ ନିଶ୍ଚଳ ଥିଲା, ମନ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଶାନ୍ତିରେ ବିଶ୍ରାମ କରିଥିବା ପରି ନିଶ୍ଚଳ ଓ ଧ୍ୟାନରେ ସ୍ଥିର ଥିଲା। ସଂସାରର ଅନେକ ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖର ଅନୁଭବ ଯେଉଁଠି ଅନେକ ସମୟ ଉପଭୋଗ କରାଯାଇଛି, ସେଠାରୁ ସେ ବର୍ଗୋଟିଏ ଦୂର ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି। ସେ ଯୁବକଙ୍କର ମନ ଏବେ ଅଚଳ, ଅନେକ ସଂସାର ଚକ୍ର ଘୂରି ଘୂରି ଏବେ ଚଳନହୀନ ହୋଇଯାଇଛି। ସେ ନିଜ ଅନ୍ତର୍ଜ୍ୟୋତିରେ ସ୍ଥିତ, ଏକାକୀ, କୌଣସି ଚିଞ୍ଚଳତା ବା ମନର ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ନାହିଁ। ସେ ଅବିଚଳ ଧ୍ୟାନରେ ବସିଥିଲେ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱର ଖେଳରୁ ପୃଥକ୍, ସମସ୍ତ ସଂସାର ଚର୍ଯ୍ୟାକୁ ହସି ଦେଖୁଥିଲେ, ମନ ଶୀତଳ ଓ ଶାନ୍ତ। ଭୃଗୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ଯିଏ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଜାଣନ୍ତି, ଜିଜ୍ଞାସା ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି, ଅନ୍ତଃକଳ୍ପନାର ଜାଳ ଭେଦି, ପରମ ପଦକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଛନ୍ତି। ସେ ଅନନ୍ତ ବିଶ୍ରାମରେ ବସିଛନ୍ତି, ଆତ୍ମାରେ ସ୍ଥିତ, କୌଣସି ପ୍ରତିବିମ୍ବକୁ ଧରି ରଖୁନାହାନ୍ତି, ଶୁଦ୍ଧ କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ପରି ନିଶ୍ଚଳ। ସେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ—ସ୍ୱୀକାର ବା ପରିତ୍ୟାଗରୁ ମୁକ୍ତ, ଜାଗୃତ ଓ ଦୃଢ଼ ମନ, ଏହି ଯୁବକ ନିଜେ ଭୃଗୁଙ୍କର ପୁତ୍ର। ଏହା ଦେଖି, କାଳ ଭୃଗୁଙ୍କୁ ସମୁଦ୍ର ତରଙ୍ଗ ଭଳି ଧ୍ୱନି କରି କହିଲେ, "ଏହି ତୁମ ପୁତ୍ର।" "ଜାଗ", ଏହି ଶବ୍ଦରେ ଭାର୍ଗବ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧ୍ୟାନରୁ ଦୀରେ ଦୀରେ ବାହାରିଲେ, ଯେପରି ଗରୁଡ଼ ବିଜୁଳିର ଧ୍ୱନିରେ ଉଠେ। ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲି, ସେ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କାଳଭୃଗୁଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। କଦମ୍ବ ଲତାର ମଣ୍ଡପରୁ ଉଠି, ସେ ଦୁଇ ଶୁଭ୍ର ଓ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ଯେପରି ହରି ଓ ହର ସଙ୍ଗମ କରନ୍ତି। ପରସ୍ପର ସମ୍ମାନ ଓ ଅଭିବାଦନ ପରେ ସେମାନେ ପାହାଡ଼ର ଶିଳା ଉପରେ ବସିଲେ, ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ହରା ମେରୁ ଶିଖରେ ବସନ୍ତି। ତାପରେ ନଦୀକୂଳରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶାନ୍ତତପସ୍ ମୃଦୁ ଓ ଅମୃତ ଧାରା ପରି ମିଷ୍ଟି କଥାରେ କହିଲେ, "ଆଜି ଆପଣମାନେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁଁ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତି ଅନୁଭବ କରୁଛି, ଯେପରି ଜଗତ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସାଙ୍ଗରେ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ। ମୋ ମନର ମୋହ, ଯାହା ଶାସ୍ତ୍ର, ତପ, ଜ୍ଞାନ ବା ଶିକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଅପସାରିତ ହେଉନଥିଲା, ଆପଣମାନେ ଦେଖି ଏବେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇଯାଇଛି। ଶୁଦ୍ଧ ଅମୃତ ଧାରା ମଧ୍ୟ ଏପରି ଆନନ୍ଦ ଦେଉନଥିବା, ଯେପରି ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଦେଇଥାଏ। ଆପଣମାନେ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ପଦପଦ୍ମ ଏହି ଭୂମିକୁ ପବିତ୍ର କରିଛି, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକାଶକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି।" ଏପରି କହିବା ପରେ, ଭୃଗୁ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ପୁତ୍ରକୁ ସ୍ମରଣ କରାଇ କହିଲେ, "ନିଜକୁ ଅନୁସ୍ମରଣ କର; ତୁମେ ଜାଗୃତ, ଅଜ୍ଞ ନୁହଁ, ରଘୁଵଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ।" ଭୃଗୁଙ୍କ ଏହି କଥାରେ ସେ ପୁତ୍ର କିଛି କ୍ଷଣ ପାଇଁ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ଅବସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ଧ୍ୟାନରେ ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲିଲେ। ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା, ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ସେ ଦୀର୍ଘ ଚିନ୍ତନରେ ଧୀର କଥା କହିଲେ: "ପରମ ଆତ୍ମାଙ୍କର ଯେ ଦୈବଶକ୍ତି, ତାହାର ଜୟ ହେଉ। ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ଏହି ସଂସାର ଚକ୍ର ଉପଭୋଗରେ ଘୂରୁଛି। ମୋର ପୂର୍ବ ଜନ୍ମ ଅସଂଖ୍ୟ ଓ ଅଜ୍ଞାତ; ସେଠାର ଅନୁଭବ ଏବେ ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ ସ୍ମରଣରେ ଆସିଛି। ମୁଁ ଅନେକ ଚେଷ୍ଟା, ଅସାଧାରଣ ସଉଭାଗ୍ୟ ଉପଭୋଗ କରିଛି, ଏବଂ ଅନେକ ଅବସ୍ଥାର ଫଳ ଅନୁଭବ କରିଛି, ଯାହା କାଳ୍ପର ସୀମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଏ। ଧନ ସଞ୍ଚୟର କଠିନ ସଂଘର୍ଷ ଓ ମୋହ ଦେଖିଛି, ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ଢାଳରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ଭ୍ରମଣ କରିଛି। ମନ୍ଦାକିନୀ କୂଳେ ଦେବତାମାନେ ପରିଜାତ ଫୁଲର ରଙ୍ଗରେ ରଙ୍ଗା ଦୁଧ ଓ ଅନେକ ମଧୁର ଖାଦ୍ୟ ପାନ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ କାମଧେନୁ ବୃକ୍ଷର ଛାୟାରେ, ସୁନା ଲତା ଓ ଉଚ୍ଚ ତାଳ ତଳେ, ଦେବବୃକ୍ଷର ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ମେରୁ ପାହାଡ଼ରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ। ଏହି ସଂସାରର କୌଣସି ଆନନ୍ଦ, କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ, କୌଣସି ଦୃଶ୍ୟ ଅନୁଭବ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିନାହିଁ, ଚାହେ ମନୋହର ହେଉ, ଚାହେ ଅମନୋହର। ଏବେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞେୟ ଜାଣି ନେଲି, ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ନେଲି, ଦୀର୍ଘ ଥକାନ୍ତ ପରେ ବିଶ୍ରାମ ମିଳିଛି, ଏବଂ ମୋହ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚାଲିଗଲା। "ଆସ, ପ୍ରିୟ, ଚଳ, ମନ୍ଦରାରେ ଯେ ଦେହ ରହିଛି, ଏବେ ଶୁକା ଜଙ୍ଗଲ ଲତା ପରି ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଇଛି, ତାହାକୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଉ। ଏଠାରେ ମୋ ପାଖରେ ଚାହିଁବା କିଛି ନାହିଁ, ବା ବଞ୍ଚିବା କିଛି ନାହିଁ; ମୁଁ କେବଳ ଦୈବର ଖେଳ ଦେଖି ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଛି। ଯେଉଁଠି ମନ ଏକତାରେ ନିଶ୍ଚଳ, ଏଉଁଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ପ୍ରଶଂସିତ କରୁଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁସରଣ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; ମୋର ମତ ଯେପରି ରହୁ, ମୁଁ କେବଳ ସ୍ୱାଭାବିକ ଚର୍ୟାରେ ଲିନ।" ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି ସେମାନେ ଦୀରେ ଦୀରେ ଆକାଶ ଦ୍ୱାରା ମେଘର ମଧ୍ୟରେ ଚାଲି ଶିଦ୍ଧମାର୍ଗରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଗୁହାଯୁକ୍ତ ମନ୍ଦରା ପାହାଡ଼କୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ପାହାଡ଼ ତଳ ମାଠରେ ଭାର୍ଗବ ଏକ ଶୁଷ୍କ ଦେହ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଶୀତଳ ପତ୍ରରେ ଢାକା ଥିଲା ଓ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ଦେହ ଥିଲା। ଭୃଗୁ କହିଲେ, "ପ୍ରିୟ, ଏହି ସୁକୁମାର ଦେହ ସେଇ, ଯାହାକୁ ତୁମେ ଉପଭୋଗ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପାଳିଥିଲ। ଏହି ସେଇ ମଦମତ୍ତ ଦେହ, ଯାହାପାଇଁ ମେରୁ ଉଦ୍ୟାନରେ ମନ୍ଦାର ଫୁଲର ଶଯ୍ୟା ବିଛାଯାଇଥିଲା। ଏହି ସେଇ ଦେହ, ଯାହାକୁ ଦେବଙ୍ଗନାମାନେ ଶୃଙ୍ଗାର କରିଥିଲେ, ଏବେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛି, କୀଟପତଙ୍ଗଙ୍କର ମୁଖରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛି।