ଦିବ୍ୟ ଅପସରାମାନେ ତାଳଲତାର କଙ୍କଣ ପିନ୍ଧି, ଝୁଲାରେ ଖେଳୁଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ମୃଗ ଦୃଷ୍ଟି ପରି ନିର୍ମଳ, ଚକ୍ଷୁ ମାନେ କମଳ ଫୁଲ ପରି ମନୋହର ଲାଗୁଥିଲା। ସେଠାରେ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ, ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ ଖଣ୍ଡରେ ବସିଥିବା ସିଂହମାନେ, ସାରା ତିନି ଲୋକରେ ଶକ୍ତିର ମୂର୍ତ୍ତି ଭାବେ ଅବିଚଳ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖୁଛନ୍ତି। ଏହି ସ୍ଥାନରେ ମାତ୍ତ ହସ୍ତୀମୁଖ୍ୟମାନେ, ତାଳ ଓ ଲତା ଗଛର ତଣ୍ଡ ଉପରେ ହସ୍ତ ରଖି, ଅହଂକାରର ମୂର୍ତ୍ତି ପରି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ। କମର ନାମକ ମୃଗମାନେ ଫୁଲର ରେଣୁ ଓ ପବନରେ ଲାଲ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ପୁଛ ଉଡିଉଡ଼ି ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଆଙ୍କି, ଧରିତ୍ରୀ ଉପରେ ଚରଣ କରୁଥିଲେ। ମଧୁପ ମାନେ ସର୍ବଦା ଫୁଲ ପତ୍ରଣରେ ଲିନ, ସରଜ ଓ ଖଜୁରୀ ଗଛର ଶାଖା ମଧ୍ୟରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିଲେ। ଏଠି, ମାନବଳି ମାଙ୍କିମାନେ ଗୋଟିଏ ଅଭୟ ଭାବରେ, ମିନରାଲ ରଙ୍ଗରେ ମୁହଁ ରଙ୍ଗାଇ, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଚିତ୍କାର କରି, ଫଳ ଛଡ଼ି ଆପସରେ ଖେଳୁଥିଲେ। ପାହାଡ଼ ଧାର, ଉଦ୍ୟାନ ଓ ରାଜପ୍ରାସାଦ ଲତାର ଛାୟାରେ ଢାକିଥିଲା; ସେଠାରେ ସିଦ୍ଧପୁରୁଷମାନେ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନାମାନଙ୍କ ସେବା ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ, ମନ୍ଦାର ମାଳାରେ ଶୋଭିତ। ମାଟି ଉପରେ ମିନେରାଲ ରେଖା ଓ ମେଘର ଚାଦର ଦେଇ ଢାକିଥିଲା, ମନୁଷ୍ୟର ଛୁଆଁ ନଥିଲା, ଏହା ବୌଦ୍ଧ ତ୍ୟାଗୀମାନେ ଜଗତ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ନଦୀ ତୀର ଜାସ୍ମିନ ଓ ମନ୍ଦାର ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ବସନ୍ତ ଋତୁର ତାଜା ଚାରୁତାରେ ଅଙ୍କିତ। ଗଛମାନେ ପବନରେ ହଲୁହଲୁ କମ୍ପି, ଫୁଲର ଭାରରେ ଶ୍ରାନ୍ତ, ମଧୁ ମିଳିଲେ ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟ ଭାବରେ ଥିଲେ, ମଧୁମକ୍ଷୀମାନେ ଅଶାନ୍ତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଘୂରୁଥିଲେ। ଏଭଳି ପାହାଡ଼ର ଅପାର ଶ୍ରୀ ଦେଖି, ସେ ଦୁଇଁଜଣେ ଏଠାଉଁ ସେଠାଉଁ ଘୁଞ୍ଚି, ସହର ଓ ଗ୍ରାମ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଭୂମିକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେମାନେ ଏମିତି ଏକ ନଦୀ କୂଳକୁ ଆସିଲେ, ଯାହାର ତରଙ୍ଗ ଫୁଲ ମଧ୍ୟରେ ଖେଳୁଥିଲା, ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫୁଲର ତିଆରି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ତାହାର କୂଳରେ ଭୃଗୁ ଦେଖିଲେ ଏକ ଯୁବକ, ଯିଏ ପୂର୍ବ ଦେହକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ନୂତନ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି। ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଶାନ୍ତ, ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ, ମନ ଅଚଳ, ଦୀର୍ଘ ଶ୍ରମ ପରେ ବିଶ୍ରାମ ପାଇଥିବା ପରି ଅନୁଭବ ହେଉଥିଲା। ଜନ୍ମ ଜନ୍ମାନ୍ତରର ଅନେକ ଆନନ୍ଦ ଦୁଃଖର ଅନୁଭୂତି ଏଠାରେ ଚିନ୍ତିତ; ବହୁଦିନ ଉପଭୋଗ କରି, ବହୁଦିନ ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଇଛି। ଏହି ଅବସ୍ଥା ଏଠି ଅଚଳ, ଅନେକ ଜଗତର ଅନନ୍ତ ଘୂର୍ଣ୍ଣନର ଅସାଧାରଣ ପରିଣାମରେ ଚକ୍ର ଅତ୍ୟଧିକ ଘୂରି ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇଥିବା ପରି। ସେଠାରେ ସେ ନିଜ ଆଲୋକରେ ମଧୁର ଏକାକୀ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଥିଲେ, କୌଣସି ଚିଞ୍ଚଳତା ବା ବିକ୍ଷେପ ନାହିଁ। ସେ ତତ୍ତ୍ୱାତୀତ ଧ୍ୟାନରେ ବସି, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଖେଳରୁ ଅପସାରି, ସମସ୍ତ ଜଗତ ପଥକୁ ହସି ଦେଖୁଥିଲେ, ଶୀତଳ ମନ ଓ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ। ସେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଜାଣିଥିବା, କୌତୁହଳ ଶୂନ୍ୟ, କଳ୍ପନାର ଜାଲକୁ ଭେଦି, ପରମ ପଦକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିଲେ। ସେ ଅନନ୍ତ ବିଶ୍ରାମରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିଲେ, ଆତ୍ମନିଷ୍ଠ, ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଧରିବା ନାହିଁ, ଶୁଧ୍ଧ କୃଷ୍ଣା ମଣି ପରି ଶାନ୍ତ। ସ୍ୱୀକାର ଓ ପରିତ୍ୟାଗ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାଗୃତ ଓ ଦୃଢ଼ ମନସ୍କ, ଭୃଗୁ ନିଜ ପୁଅକୁ ଦେଖିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, କାଳ ଭୃଗୁଙ୍କୁ ଗମ୍ଭୀର ସମୁଦ୍ର ଧ୍ୱନି ପରି କହିଲେ, "ଏହି ହେଉଛି ତୁମ ପୁଅ।" "ଉଠ," ଏହି ଶବ୍ଦରେ, ଭାର୍ଗବ ଧୀରେ ଧୀରେ ସମାଧିରୁ ଉଠିଲେ, ବିଜୁଳିର ଧ୍ୱନିରେ ଚିଲିକି ଉଠୁଥିବା ଗରୁଡ଼ ପରି। ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲି ସେ ଦେଖିଲେ, ସମ୍ମୁଖରେ ଦୁଇଜଣ ବଳଶାଳୀ କାଳଭୃଗୁ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକାସାଥି ଦେଖାଯିବା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ। କଦମ୍ବ ଲତାର ମଣ୍ଡପରୁ ଉଠି, ସେ ଦୁଇ ଶୁଭ୍ର, ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ହରି ଓ ହର ମିଶିଥିବା ପରି। ପରସ୍ପର ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଇ, ସମସ୍ତେ ଏକ ପାହାଡ଼ ଶିଳା ଉପରେ ବସିଲେ, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ହରା ମେରୁ ଶିଖରେ ବସିଥିବା ପରି ପୂଜ୍ୟ। ତାପରେ, ନଦୀକୂଳରେ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶାନ୍ତତପସ୍ ସ୍ନିଗ୍ଧ ଓ ଅମୃତ ଧାରା ପରି ମୃଦୁ କଥାରେ କହିଲେ, "ଆଜି ତୁମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଅନୁଭବ କରିଛି, ଯେପରି ଜଗତ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକାସାଥି ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ। ମୋର ମନର ମୋହ, ଯାହା କୌଣସି ଶାସ୍ତ୍ର, ତପସ୍ୟା, ଜ୍ଞାନ ବା ପାଠନା ଦ୍ୱାରା ଦୂର ହୋଇନଥିଲା, ସେ ଆଜି ତୁମେ ଦେଖି ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇଛି। ଶୁଧ୍ଧ ଅମୃତର ଅନ୍ତର୍ବର୍ଷା ମଧ୍ୟ ଏପରି ଆନନ୍ଦ ଦିଏ ନାହିଁ, ଯେପରି ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଦିଏ। ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ତୁମ ଦିବ୍ୟ ପଦପଦ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଭୂମିକୁ ପବିତ୍ର କରିଛ; ଜେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକାଶକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି।" ଏପରି କହି, ଭୃଗୁ ନିଜ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ପୁଅକୁ କହିଲେ, "ନିଜକୁ ସ୍ମରଣ କର—ତୁମେ ଜାଗୃତ, ଅଜ୍ଞାନୀ ନୁହଁ, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ।" ଭୃଗୁଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ, ସେ ଅତୀତ ଜନ୍ମର ଅବସ୍ଥାକୁ ମୁହୂର୍ତ୍ତକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ଧ୍ୟାନ ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲି। ତାପରେ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆନନ୍ଦର ଚେହେରାରେ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା ଧୀର ଧୀର କଥା କହିଲେ— "ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମାଙ୍କର ଯେଉଁ ନିୟତିଶକ୍ତି ସଦା ସକ୍ରିୟ, ତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଏହି ଭୋଗମୟ ସଂସାର ଚକ୍ର ଘୂରୁଛି, ତାଙ୍କୁ ଜୟ। ମୋର ପୂର୍ବ ଜନ୍ମ ଅସଂଖ୍ୟ ଓ ଅଜ୍ଞାତ, ସେଠାରେ ଅନେକ ଅନୁଭୂତି ଥିଲା, ଏବେ ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ ସ୍ମରଣ ହେଉଛି। ମୁଁ ଅନେକ ରସର ଉପଭୋଗ, ଅସାଧାରଣ ଭାଗ୍ୟ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥାର ଅସଂଖ୍ୟ ଫଳ ଦେଖିଛି, ଯାହା ଯୁଗାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଛିଁଡ଼ିଛି। ଧନ ସଂଗ୍ରହର କଠିନ ସଂଘର୍ଷ ଓ ମୂଡ଼ ଦେଖିଛି, ଏବଂ ମେରୁ ପାହାଡ଼ ଧାରରେ ଦୀର୍ଘ ଦିନ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ଘୁଞ୍ଚିଛି। ମନ୍ଦାକିନୀ କୂଳରେ ଦେବତାମାନେ ଦିବ୍ୟ ପାରିଜାତ ଫୁଲର ରଙ୍ଗ ଲାଗିଥିବା ସୁଗନ୍ଧିତ ଦୁଧ ଓ ବିଭିନ୍ନ ରସ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ କାମଧେନୁ ଉଦ୍ୟାନ ମଧ୍ୟରେ, ସୁନା ଲତା ଓ ଉଚ୍ଚ ତାଳ ଗଛ ଛାୟାରେ, ଦିବ୍ୟ ଚାୟା ଓ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ମେରୁ ପାହାଡ଼ ଧାରରେ ଘୁଞ୍ଚିଥିଲେ।