ଏହି ଜଗତରେ କିଏ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅସମ୍ଭବ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିପାରିବ, ଯେଉଁଥିରେ ନିଜ ମନର ଅଭିମୁଖ୍ୟତା ସହଯୋଗୀ ନୁହେଁ? ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ନରକର ସମସ୍ତ ଭୋଗ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ନରକ ପ୍ରତି ଆକାଂକ୍ଷା, ସେଗୁଡ଼ିକ ମାତ୍ର ନିଜ ମନର ଉଦ୍ଗମ; ଏହାର ଫଳ ହେଉଛି ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଦୁଃଖର ଅନୁଭୂତି। ଏଠାରେ ଅଧିକ କିଛି କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ, ହେ ପୂଜ୍ୟ, ଚଳ, ଆମେ ତୁମର ପୁଅ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଯାଉ। ଏହିଭଳି କଥା ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ଶୁକ୍ର ତାଙ୍କର ମାନସିକ ଦେହ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଅନୁଭୂତି କରି, ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେଇ ପ୍ରାଣବାୟୁ, ମନ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣର ଫଳ ଧାରଣ କରି, ବର୍ଷା ପରି ପୃଥିବୀରେ ପୁରୁଷ ରୂପେ ଦୃଢ଼ତାର ସ୍ଥାନ ନେଇଥାଏ। ଏପରି କଥା କହି, ପୂଜ୍ୟ କାଳ, ଜଗତର ବିଚିତ୍ର ଚଳଚାଳନାକୁ ହସି ଦେଖି, ଭୃଗୁଙ୍କୁ ହାତ ଧରି ନେଲେ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣକୁ ନେଇଥାଏ। ତାପରେ, "କି ବିଚିତ୍ର ଏହି ବିଧିର ବିନ୍ୟାସ!" ବୋଲି ଶାନ୍ତ ସ୍ୱରରେ କହି, ପୂଜ୍ୟ ଭୃଗୁ ପୂର୍ବ ପାହାଡ଼ରୁ ଉଠୁଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଠିଲେ। ଏହି ଦୁଇଜଣ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଆଲୋକର ଧନ ପରି, ତମାଳ ଗଛର ଛାୟା ମଧ୍ୟରେ, ମଧ୍ୟରାତ୍ରିର ସ୍ପଷ୍ଟ ଆକାଶରେ ଏକାସାଥିରେ ଉଠୁଥିବା ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ହେଲେ। ଋଷି କଥା କହିବା ପରେ, ଦିନ ଶନେ ଶନେ ସାଞ୍ଜକୁ ଗଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେଲେ। ସଭାସଦସ୍ୟମାନେ, ନମସ୍କାର କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତର କିରଣ ସହିତ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ବିଦାୟ ନେଲେ। ପରେ, ସେମାନେ ପାହାଡ଼ରୁ ଅବତରଣ କରୁଥିବା ବେଳେ, ଦେଖିଲେ ଦେବମାନବମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ତୀବ୍ର ତେଜସ୍ୱୀ, ସୁନା ଲତାର ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ଉଦ୍ୟାନରେ ଶୟନ କରୁଛନ୍ତି। ଦେବକନ୍ୟାମାନେ ଲତାର ଚଡ଼ିଏ ଓ ଝୁଲାରେ ଖେଳୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ନୟନ ହରିଣୀ ପରି ନିର୍ମଳ, ପଦ୍ମପରି ଚକ୍ଷୁ ରୂପେ ମନମୋହନ। ସେମାନେ ଦେଖିଲେ, ଚଟାଣ ଉପରେ ବସିଥିବା ସିଂହମାନେ, ଶକ୍ତିର ମୂର୍ତ୍ତି ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ତିନି ଲୋକକୁ ଉପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି। ହାତ ପାଳମ ଓ ଲତା ତଣ୍ଡରେ ରଖିଥିବା ମଦୋନ୍ମତ ମତ୍ତ ହାତୀମାନେ, ଅହଂକାରର ମୂର୍ତ୍ତି ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ଫୁଲର ରେଣୁ ଓ ପବନରେ ଲାଲ ହୋଇଯାଇଥିବା ଚାମରାମାନେ, ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଆଙ୍କି ଚଳିଯାଉଛନ୍ତି। ମଧୁମକ୍ଷିକାମାନେ ତୁଳସୀ ଓ ଖଜୁରୀ ଗଛର ଶାଖାରେ ନିରନ୍ତର ଫୁଲ ବର୍ଷାରେ ଲିନ୍ନ, ସେଉଁଠି ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି। ବାନରମାନେ ମିନରାଲ ରେ ରଙ୍ଗିଥିବା ମୁହଁରେ, ଉତ୍କଟ ଧ୍ୱନି କରି, ଫଳ ଛାଡ଼ି ଆପଣାପଣି ଶିରିଷ ଗଛକୁ ହରାଇ ଦେଉଛନ୍ତି। ପାହାଡ଼ ଢାଳ, ଉଦ୍ୟାନ ଓ ରାଜପ୍ରାସାଦ ଲତାର ଛାୟାରେ ଲୁଚିଛି, ସେଠାରେ ସିଦ୍ଧମନ୍ଦଳୀ ମନ୍ଦାର ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଦେବଙ୍ଗନାମାନେ ସେବା କରୁଛନ୍ତି। ଖଣିଜର ତରଙ୍ଗ ଓ ମେଘ ପଟରେ ଢାକିଥିବା ତୀର, ଏହା ଲୋକଙ୍କ ଅସ୍ପର୍ଶିତ, ଜଣେ ବୌଦ୍ଧ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ପରି ଯିଏ ସଂସାର ସଂସ୍ପର୍ଶ ତ୍ୟାଗ କରିଛି। ମଲ୍ଲିକା ଓ ମନ୍ଦାର ମଞ୍ଜରୀ ଦ୍ୱାରା ତରଙ୍ଗ ବନ୍ଧି ରଖିଥିବା ନଦୀମାନେ, ତାଜା ବସନ୍ତ ର ଶୋଭାରେ ଶୋଭିତ, ଦେଖିବାକୁ ଏପରି ଯେ, ସମୁଦ୍ର ନିଜେ ଏହାକୁ ଧରି ରଖିଛି। ପବନ ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ଥିର ହୋଇଥିବା ଗଛମାନେ, ଭାରି ଫୁଲ ଦେଇ ଶାଖା ଅଳସ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି, ମଧୁ ମିଳିଲେ ଚିରିନ୍ଦା ମଧୁମକ୍ଷିକା ତାହାର ଚାରିପାଖରେ ଉଡୁଛି। ଏପରି ରୂପରେ ପାହାଡ଼ର ରାଜାର ଅପାର ଶୋଭା ଦେଖି, ସେମାନେ ଏଠା ଉଠା ଘୁଞ୍ଚି, ସହର ଓ ଗ୍ରାମରେ ଶୋଭିତ ଭୂମିକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। କେବଳ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଫୁଲ ତରଙ୍ଗରେ ଖେଳୁଥିବା ଏକ ସୁନ୍ଦର ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଦୀ ପାର କୁ ଚାଲିଯିଲେ। ସେଠାରେ ଭୃଗୁ ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କର ପୁଅ, ଯିଏ ପୂର୍ବ ଦେହ ପ୍ରତ୍ୟାଗତ କରି, ଏକ ନୂତନ ଅବସ୍ଥାରେ ବିରାଜମାନ। ତାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଶାନ୍ତ, ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ, ମନ ଅଚଳ, ଦୀର୍ଘ ଦିନ ଶ୍ରମ ପରେ ବିଶ୍ରାମ ମିଳିଥିବା ପରି। ସଂସାରର ଅନେକ ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖର ଧାରା ଯଥେଷ୍ଟ ଉପଭୋଗ କରି, ଏବେ ସେ ତାହାକୁ ପଛେଇ ଦେଖୁଛନ୍ତି। ଏହି ଅନେକ ଜନ୍ମର ଚକ୍ରବାତରେ ତିବ୍ର ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ପରେ ଚକ୍ର ଯେପରି ଅଚଳ ହୋଇଯାଏ, ସେମିତି ଏହି ଚେତନା ଅଚଳତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି। ସେଉଁଠି ଭୃଗୁ ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ, ନିଜ ଚେତନାର ଆଲୋକରେ ଶୋଭିତ, କୌଣସି ଚଞ୍ଚଳତା ବା ଅସ୍ଥିରତା ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ଚଳନାକୁ ଶାନ୍ତ ହସରେ ଦେଖୁଛନ୍ତି। ଅନ୍ତଃସ୍ଥ ଧ୍ୟାନରେ ବସି, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱର ଖେଳରୁ ପୃଥକ୍, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଚଳନାକୁ ଶାନ୍ତ ମନରେ ଦୃଷ୍ଟି କରୁଛନ୍ତି। ସେ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି ସମସ୍ତ ଘଟଣା, କୌତୁହଳ ଶେଷ, କଳ୍ପନାର ଜାଲ ଭଙ୍ଗ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥାରେ ଆଶ୍ରୟ। ସେ ଅନନ୍ତ ବିଶ୍ରାମର ଅବସ୍ଥାରେ ବସିଛନ୍ତି, ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ, ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଧରିବା ଚେଷ୍ଟା ନାହିଁ, ଏକ ଶୁଧ୍ଧ କ୍ରିଷ୍ଟଳର ନିର୍ମଳତା ପରି। ସ୍ୱୀକାର ଓ ପରିତ୍ୟାଗର ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ, ଜାଗୃତ ଓ ଦୃଢ଼ ମନରେ, ଭୃଗୁ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଦେଖିଲେ। ଏହି ପରି ଭୃଗୁଙ୍କର ପୁଅକୁ ଦେଖି, କାଳ ଭୃଗୁଙ୍କୁ ସମୁଦ୍ରର ଗର୍ଜନ ପରି ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, "ସେହି ତୁମ ପୁଅ!" "ଉଠ," ଏହି ଶବ୍ଦରେ, ଭାର୍ଗବ ଶନେ ଶନେ ସମାଧିରୁ ବାହାରିଲେ, ବିଜୁଳିର ଧ୍ୱନିରେ ଉଠୁଥିବା ଗରୁଡ଼ ପରି। ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲି ଦେଖିଲେ, ସାମ୍ନାରେ ଦୁଇ ମହାନ କାଳଭୃଗୁ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ। କଦମ୍ବ ଲତାର ମଣ୍ଡପରୁ ଉଠି, ସେ ଦୁଇଜଣ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ଯେଉଁମାନେ ହରି ଓ ହରା ପରି ଏକାସାଥି ମିଶିଥିଲେ। ପରସ୍ପର ସମ୍ବାଦ କରି, ସମସ୍ତେ ଏକ ଶିଳାପିଠରେ ବସିଲେ, ମେରୁ ଶିଖରରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଓ ହରାଙ୍କ ପରି ପୂଜ୍ୟ। ତାପରେ, ଏହି ନଦୀତୀରେ ବସିଥିବା ଶାନ୍ତତପସ୍ ନାମକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୃଦୁ ଓ ମଧୁର କଥାରେ କହିଲେ, "ଆଜି ତୁମ୍ଭେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଅନୁଭବ କରିଛି; ଯେପରି ଏକାସାଥି ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ସଂସାର ଖୁସି ହୁଏ।