ମହାମୁନି, ଦୟାକରି କ୍ରୋଧ କରିବେ ନାହିଁ; ଏହା ଦୁଃଖର ସମୟରେ ଘଟଣାମାଳାର ନିୟମ ଅଟୁଟ ଅଛି। ଯେପରି ଘଟୁଛି, ସେପରି ହେଉ; କାରଣ, ସତ୍ୟ ସଦା ସଂକଟ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ। ଆମେ କୌଣସି ଅଧିକାର ବା ଅଭିମାନ ଦ୍ୱାରା ଚଳିତ ନୁହଁ; ଆମେ କେବଳ ଆବଶ୍ୟକତାର ଅଞ୍ଚଳରେ ଅଛୁ, ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ଆମେ ଅଟଳ ଭାବେ ଅନୁସରଣ କରୁଛୁ। ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଆବଶ୍ୟକତାର ଚାପରେ ପ୍ରାକୃତିକ କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ଅନୁସରଣ କରିଥାଏ; ଏହିପରି ଚଳାଣାକୁ ଅଭିମାନୀ ଲୋକେ ନୁହଁ, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। କାର୍ଯ୍ୟ କେବଳ ସେମାନେ କରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରବୀଣ ଓ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାର ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ବିନାଶକାରୀ କାରଣ ଦ୍ୱାରା ନୁହଁ। ତୁମର ଜ୍ଞାନଦୃଷ୍ଟି କେଉଁଠି? ମହତ୍ତ୍ୱ କେଉଁଠି? ଧୃତି କେଉଁଠି? ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଣା ପଥରେ ଅନ୍ଧ ମନୁଷ୍ୟ ପରି କାହିଁକି ଭ୍ରମିତ ହେଉଛ? ତୁମେ ତିନି କାଳର ଶୁଦ୍ଧ ଦୃଷ୍ଟି ମନରେ ଧାରଣ କରିଛ, ତଥାପି ଏହି ସଂସାରର ପ୍ରବାହକୁ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିନଥିବାରୁ ଜଡ଼ ବ୍ୟକ୍ତି ପରି ଭ୍ରମିତ ହେଉଛ। ତୁମ ପୁଅର ଅବସ୍ଥା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିନଥିବା, ଯାହା ତାଙ୍କର ନିଜ କର୍ମଫଳରେ ଉତ୍ପନ୍ନ, ତୁମେ ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ କାହିଁକି ମୋତେ ଅବିବେକୀ ପରି ଅପରାଧ କରି ଶାପ ଦେଉଛ? ମୁନିବର, ତୁମେ ଜାଣନ୍ତୁନାହିଁ କି, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଦେହ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର—ଏକ ହେଉଛି ଶାରୀରିକ ଦେହ, ଅନ୍ୟଟି ହେଉଛି ମାନସିକ ଦେହ? ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶାରୀରିକ ଦେହ ଅଜଡ଼ ଓ ବିନାଶଶୀଳ, କିନ୍ତୁ ମନ ଚଞ୍ଚଳ ଥିବାରୁ ସେ କଷ୍ଟରେ ଅବଶ୍ୟ ଭଞ୍ଜିନଥାଏ। ଯେପରି ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ରଥକୁ ସାରଥି ଚଳାଏ, ସେପରି ଏହି ଦେହକୁ ମନ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଚଳାଏ। ଅସତ୍ୟକୁ ମନ ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ସତ୍ୟ ଭାବେ ଗଢ଼ିନେଉଛି; ଏହି ଦେହ ନିଶ୍ଚୟ ନଶ୍ୱର। ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ମନ ପିଲା ପରି କାଠର ମନୁଷ୍ୟ ତିଆରି କରେ। ଏଠାରେ, କେବଳ ମନ ହିଁ ପୁରୁଷ; ମନ ଯାହା କରେ, ସେହି କର୍ମ ହେଉଛି। ଭାବନାରେ ବନ୍ଧି ରହିଥାଏ, ଭାବନା ବିଲିନ ହେଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଏହି ଦେହ, ଏହି ଚକ୍ଷୁ, ଏହି ଅଙ୍ଗ, ଏହି ମୁଣ୍ଡ; ଏହି ବିକାର ହେଉଛି ମନ ନାମକ ପରିବର୍ତ୍ତନ। ମନ୍ଟି ହିଁ ଜୀବ, ବୁଦ୍ଧି ହେଉଛି ବିବେକ, ଏବଂ ଆତ୍ମବୋଧ ଦ୍ୱାରା ଅହଂକାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହା ଭିନ୍ନତାରେ ପରିଣତ। ଦେହପ୍ରବୃତ୍ତି ସହିତ, ମନ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଅନ୍ୟ ଦେହ ଓ ନିଜ ଦେହକୁ ମୂର୍ତ୍ତି ଭାବେ ଅନୁଭବ କରେ। ଯଦି ମନ ସତ୍ୟରେ ଦେଖେ, ତେବେ ଦେହ ଭ୍ରାନ୍ତିକୁ ଛାଡ଼ି ସେ ପରମ ଶାନ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ତୁମ ପୁଅର ମନ, ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ସମାଧିରେ ଅବସ୍ଥିତ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାର ଆଲୋକରେ ଦୂର ସଫର କରିଛି। ଉଷଣାସଙ୍କ ଏହି ଦେହକୁ ମନ୍ଦର ଗୁହାରେ ଛାଡ଼ି, ସେ ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ି ଦେବଲୋକକୁ ଗଲା, ଏକ ଚଡ଼ା ପକ୍ଷୀ ପରି ନିଜ ଘଉଁଠୁ ଦୂରେ। ସେଠାରେ ମନ୍ଦାର ଉଦ୍ୟାନ, ପାରିଜାତ ଗୃହ, ନନ୍ଦନ କାନନ ଓ ଲୋକପାଳଙ୍କ ସହରରେ, ଅଷ୍ଟ ଚତୁର୍ଯ୍ୟୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବିଶ୍ୱାଚୀ ଦେବାଙ୍ଗନାଙ୍କ ସେବା କଲେ, ମଧୁମକ୍ଷିକା ପରି ପଦ୍ମ ଉପରେ ରହି। ତୀବ୍ର ଆକାଙ୍କ୍ଷାରେ, ନିଜ ମନର ଚିତ୍ତରେ ତିଆରି ଜଗତରେ, ଯେତେବେଳେ ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହେଲା, ସେ ରାତିର କୁହୁଡି ପରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ମୁଣ୍ଡରେ ମୁର୍ଜାଇଯାଇଥିବା ଫୁଲ, ଶରୀରରେ ଘମ ଓ କ୍ଲାନ୍ତି, ସେ ତାଙ୍କ ସହ ଏକାଠି ଲୁହି ଗଲେ, ସମୟରେ ପାକିଥିବା ଫଳ ପରି। ସେ ଦେବତା ଦେହକୁ ଛାଡ଼ି, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହରେ ଆକାଶକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ପରେ ଭୂତତ୍ତ୍ୱ ମାଧ୍ୟମରେ ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେ ଦଶାର୍ଣ୍ଣରେ ଦ୍ୱିଜ, କୋଶଳରେ ରାଜା, ଅଙ୍ଗର ମହାବନରେ ମାଛଧରା, ତିନୋଟି ନଦୀ କୂଳରେ ହଂସ ହେଲେ। ପୌଣ୍ଡ୍ରରେ ସୂର୍ୟବଂଶୀ ରାଜା, ଶାଲ୍ବରେ ଭକ୍ତ, ଏକ ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟଶାଳୀ ବିଦ୍ୟାଧର, ଏବଂ ଏକ ଜ୍ଞାନୀ ଋଷିପୁତ୍ର। ମଦ୍ରରେ ରାଜା, ପରେ ସମଙ୍ଗା ନଦୀ କୂଳରେ ବସୁଦେବ ନାମକ ବାଳ ତପସ୍ବୀ ହେଲେ। ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଜଣା ସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ପୂର୍ବ ସଂସ୍କାରରେ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ, ଏହି ପୁଅ ଅନେକ ଜନ୍ମ ଭ୍ରମଣ କଲେ। ସେ ବିନ୍ଧ୍ୟବନରେ ଗୋପାଳକ, କେକୟରେ ଶିକାରୀ, ସୌବୀରରେ ମଣ୍ଡଳିକ, ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତରେ ଅଞ୍ଚଳପତି ହେଲେ। କିରାତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଂଶବନରେ, ଅରଣ୍ୟରେ ମୃଗ, ତାଳ ଛାୟାରେ ସର୍ପ, ତମାଳ ଗଛରେ ପକ୍ଷୀ ହେଲେ। ଏହି ପୁଅ ମନ୍ତ୍ରଶାସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରବୀଣ ହୋଇ, ବିଦ୍ୟାଧର ପଦବୀ ଦେଉଥିବା ଜ୍ଞାନ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ଏହା ଦ୍ୱାରା, ମହାବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ଆକାଶରେ ମହାବିଦ୍ୟାଧର ହେଲେ, ମୁକ୍ତା ମାଳା ଓ ବାହୁବନ୍ଧ ପିନ୍ଧି, ରମଣୀମାନେ ସହ ଲୀଳା କଲେ। ସେ ପଦ୍ମମୁଖୀ କନ୍ୟାମାନେ ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି, ମନ୍ଥନଧନୁଷ୍ ଧାରୀ କାମଦେବ ପରି, ବିଦ୍ୟାଧରୀମାନେ ସଙ୍ଗରେ ପ୍ରିୟ, ଗାନ୍ଧର୍ବନଗରର ଶୋଭା। ବାରଟି ସୂର୍ଯ୍ୟର ଲୋକରେ ଏକ ଯୁଗ ଶେଷରେ, ସେ ପତଙ୍ଗ ପରି ଅଗ୍ନିରେ ଭସ୍ମ ହେଲେ। ପରେ, ସୃଷ୍ଟିଶୂନ୍ୟ ବିଶାଳ ଆକାଶରେ, ତାଙ୍କର ସଂସ୍କାର ନିର୍ବାସିତ ପକ୍ଷୀ ପରି ଭ୍ରମଣ କଲା। ପରେ, ସମୟ ନୂତନ ଅଦ୍ଭୁତ ଆରମ୍ଭ ଆଣିଲା, ବ୍ରହ୍ମାର ରାତି ଶେଷରେ ସଂସାର ଚଞ୍ଚଳତା ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ସେଠି, ପବନ ଦ୍ୱାରା ବହି ଆସିଥିବା ମନସ୍କାର ଏହି ନୂତନ ସୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ଭୂମିରେ ଜନ୍ମ ନେଲା। ମୁନିବର, ସେହି ବସୁଦେବ ନାମକ ବାଳକ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମି, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେଲେ। ଏକ ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଦ୍ୟାଧର ହୋଇ, ଆଜି, ମହାମୁନି, ତୁମର ପୁଅ ସମଙ୍ଗା ନଦୀ କୂଳରେ ତପସ୍ୟା କରୁଛି। ବିଭିନ୍ନ ଦୁର୍ଲଭ ପ୍ରବୃତ୍ତିରେ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ, ସେ ବାବୁଳ ଓ କରଞ୍ଜ ଗଛର ଗୁହାରେ, ବୃଦ୍ଧ ଜନ୍ମର ଗର୍ଭରେ, ଗଭୀର ଅରଣ୍ୟରେ ଭ୍ରମଣ କଲେ। ଜଟାଧାରୀ ଓ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷମାଳା ଧାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଭ୍ରମକୁ ଅଧିନ କରି, ସେଠି ଅଷ୍ଟଶତ ବର୍ଷ ଧରି ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟା କଲେ।