ପ୍ରଭୁ, କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ସମୟକୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଲେ, କାରଣ ତାଙ୍କର ପୁଆକୁ ଅପରିପକ୍ୱ ଅବସ୍ଥାରେ ନେଇଯିବାଯାଇଥିଲା। ଏହି କ୍ରୋଧ ଦେଖି ସମୟ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ନିଜେ ନିଜେ ଉପଭୋଗ କରିଥିବା ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପରେ ଥିବା ଦେବତା, ଏବେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ଦେହ ଧରି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଋଷିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ସମୟ ଦେବତା ଦୀପ୍ତିମୟ ଭାବରେ, ଖଡ଼ ଓ ଫାସ ଧରି, କଣ୍ଠ ଓ କବଚ ପିନ୍ଧି, ଷଡ୍ବାହୁ ଓ ଷଡ୍ମୁଖ ରୂପରେ, ବହୁ ସାଥୀମାନଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଆସିଲେ। ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ଜ୍ୱାଳାର ଜାଳ ଉଠି, ଆକାଶକୁ କିମ୍ଶୁକ ଗଛର ଫୁଲର ସୋଭା ଦେଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ହାତରେ ଧରିଥିବା ତ୍ରିଶୂଳର ତୀର ଉପରୁ ଜ୍ୱାଳାର ଚକ୍ର ଚାରିପାଖରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଥିଲା, ଆକାଶରେ ସୁନାର ଅଳଙ୍କାର ଭଳି। ପୃଥିବୀର ଶିଖରଗୁଡ଼ିକୁ ତାଙ୍କ ଫାସର ଶ୍ୱାସେ ବାନ୍ଧି, ଝୁଲା ଭଳି ଦୋଳି ଦେଉଥିଲା। ସମୟ ଦେବତାଙ୍କର ଖଡ଼ର ପ୍ରଭାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ଧାର ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଏହା ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲା ଯେ ପ୍ରଳୟର ଧୂଁଆରେ ବୃହତ୍ ଜଗତ ଲିନ ହୋଇଯାଇଛି। ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସମୟ ଋଷିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି, ଯେଉଁଠାରେ ଋଷି ଦୁଃଖରେ ତରଙ୍ଗିତ ସାଗର ଭଳି ଦୁଃଖ ଭରିଥିଲେ, ସମୟ ପ୍ରଥମେ ଶାନ୍ତିର ଶବ୍ଦରେ କଥା ଆରମ୍ଭ କଲେ। “ଓ ଋଷି, ଯେଉଁମାନେ ଜଗତର ଚଳାଚଳ ବୁଝିଛନ୍ତି, ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ତତ୍ତ୍ୱ ଦେଖିଛନ୍ତି, ସେମାନେ କାରଣ ଦ୍ୱାରା ଭ୍ରମିତ ହୋଇନାହାନ୍ତି; ତେଣୁ, ଏହି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ମଧ୍ୟ ଅକାରଣରେ ଭ୍ରମିତ ହେବେ କି? ଆପଣ ଅସୀମ ତପସ୍ୟାର ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମେ ତାଳିକାର ରକ୍ଷକ; ଏହି କାରଣରେ ଆପଣ ଗରିମାର ଅଧିକାରୀ, ଏହା କେବଳ ଇଚ୍ଛାରେ ନୁହେଁ। କ୍ରୋଧରେ ତପସ୍ୟା କରିବା ଆପଣଙ୍କୁ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏହା ପ୍ରଳୟର ବଡ଼ ଅଗ୍ନିର ସମାନ; ଯଦି ଆମେ ଏହି ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇନାହିଁ, ତେଣୁ ଆପଣଙ୍କ ଶାପ କେମିତି ଆମକୁ ଦଗ୍ଧ କରିବ? ଏହି ସଂସାରର ଜାଳ ଅନେକ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଖାଇ ଦେଇଛି, ଅନେକ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଉପଭୋଗ କରିଛି; କିଏ ଆମକୁ ଶାପ ଦେଇଛି? ଏଠାରେ, ଆମେ ଉପଭୋଗକାରୀ, ଆପଣମାନେ ଭୋଗ୍ୟ; ଏହା ତାଳିକାର ନିୟମ, ଏଠାରେ କୌଣସି ନିଜସ୍ୱ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ନାହିଁ। ଅଗ୍ନି ନିଜର ସ୍୵ଭାବରେ ଉପରକୁ ଯାଏ, ପାଣି ତଳକୁ ଯାଏ, ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜକର ନିକଟକୁ ଯାଏ, ସୃଷ୍ଟି ନିଜର ଶେଷକୁ ଯାଏ—ଏଠାରେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସ୍୵ଭାବରେ ହୁଏ। ଓ ଋଷି, ଏହିପରି, ଏଠାରେ ପରମାତ୍ମାର ସ୍୵ଭାବ; ଆତ୍ମା ନିଜ ମଧ୍ୟରେ, ନିଜ ଦ୍ୱାରା, ନିଜକୁ ଦେଖାଏ। ଶୁଧ୍ଧ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଏଠାରେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ନାହିଁ, କୌଣସି ଉପଭୋଗକାରୀ ନାହିଁ; ଅଶୁଧ୍ଧ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଦେଖାଯାଏ। ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଓ ଅକାର୍ଯ୍ୟକାରୀର ଧାରଣା କେବଳ ଭ୍ରମ; ଏହା ତ୍ରୁଟିପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନରୁ ନୁହେଁ। ଗଛରେ ଫୁଲ ନିଜେ ନିଜେ ଫୁଟେ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜଗତରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଏଠାରେ କାରଣ ଦୃଷ୍ଟି କେବଳ ଭାଗ୍ୟର କଳ୍ପନା। ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ ଚନ୍ଦ୍ରର ଚଳାଚଳରେ ଯେପରି କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଓ ଅକାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଅସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ ନୁହେଁ, ସମୟର ସୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ ଏପରି। ମନ ଭ୍ରମରେ, ସଂସାରରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଓ ଅକାର୍ଯ୍ୟକାରୀର ଧାରଣା ଗଢ଼େ, ରସିକୁ ସାପ ଭାବିବା ଭଳି। ଏହିପରି, ଓ ଋଷି, ଦୁଃଖରେ ରୁଷ୍ଟ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଦୁଃଖର ଅନୁସାରେ ଘଟଣା ଚାଲିଥାଏ। ଯଥା ଅଛି, ତଥା ରହିବା ଦିଅ, କାରଣ ଭ୍ରମର ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ। ଆମେ ଅଧିକାର ବା ଅଭିମାନରେ ନୁହେଁ, କେବଳ ଆବଶ୍ୟକତାର ଅଂଶରେ ରହୁଛୁ, ତାହାର ଶକ୍ତିରେ ବନ୍ଧି। ଆବଶ୍ୟକତାର ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ସ୍୵ଭାବିକ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହିପରି କରନ୍ତି, ଅଭିମାନୀମାନେ ନୁହେଁ। କାର୍ଯ୍ୟ କେବଳ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ ଲୋକମାନେ କରନ୍ତି, ଗଭୀର ନିଦ୍ରାର ଅବସ୍ଥାରେ ଭରସା କରି, ନାଶକାରୀ କାରଣ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ। ଜ୍ଞାନର ଦୃଷ୍ଟି କେଉଁଠି, ମହାନତା କେଉଁଠି, ଦୃଢ଼ତା କେଉଁଠି? ଆପଣ ଜଣା ମାର୍ଗରେ ଅନ୍ଧା ଭଳି ଭ୍ରମିତ କିପରି? ତିନି କାଳର ଶୁଧ୍ଧ ଦୃଷ୍ଟି ମନରେ ରଖି, ଜଗତର ଚଳାଚଳ ଚିନ୍ତା କରିନଥିବା, ଅଜ୍ଞାନୀ ଭଳି ଭ୍ରମିତ କିପରି? ପୁଆର ଅବସ୍ଥା ତାଙ୍କର ନିଜ କର୍ମର ଫଳରେ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏହା ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରିନଥିବା, ଅଜ୍ଞାନୀ ଭଳି ମୋତେ ଅପରିଗ୍ରହ ଶାପ ଦେବାକୁ ଚିନ୍ତା କିପରି? ଓ ଋଷି, ଆପଣ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ କି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଖରେ ଦୁଇପ୍ରକାର ଦେହ ରହିଛି: ଏକ ଅସ୍ଥିର ଦେହ, ଅନ୍ୟଟି ମନସିକ ଦେହ। ଏହି ଦୁଇ ମଧ୍ୟରୁ ଅସ୍ଥିର ଦେହ ଅଜଡ଼ ଓ ନିଶ୍ଚୟ ନାଶଶୀଳ; କିନ୍ତୁ ମନ ଚଞ୍ଚଳ ଥିବାରୁ, ଦୁଃଖରେ ନିଶ୍ଚୟ ନାଶ ନୁହେଁ। ଏକ ରଥ ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ାରେ ଚାଳିଯିବା ଭଳି, ଏହି ଦେହ ମନର ଶକ୍ତିରେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ଅସତ୍ୟକୁ କଳ୍ପନା କରି ସତ୍ୟ କରାଯାଏ; ସତ୍ୟ ଦେହ ନଶ୍ୱର। ଏକ ଶିଶୁ ମାଟିର ମଣିଷ ତିଆରି କରିବା ଭଳି, ମନ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମଣିଷ ଗଢ଼େ। ଏଠାରେ, ମନ ହେଉଛି ପ୍ରାଣୀ; ଯାହା କରେ, ତାହା କରାଯାଇଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହା କଳ୍ପନାରେ ବନ୍ଧା, ଏବଂ କଳ୍ପନା ଶେଷ ହେଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଏହି ଦେହ, ଏହି ଚକ୍ଷୁ, ଏହି ଅଙ୍ଗ, ଏହି ମୁଣ୍ଡ; ଏହି ଫୁଲିଉଠିବା ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ମନ କୁହାଯାଏ। ମନ ହେଉଛି ପ୍ରାଣୀ, ଯିଏ ‘ଜୀବ’ କୁହାଯାଏ; ବିବେକ ହେଉଛି ବୁଦ୍ଧି, ଏବଂ ଅହଂକାର ନିଜ ସ୍୵ଭାବରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ବିଭିନ୍ନତା ଆଣିଥାଏ। ଦେହପ୍ରତି ଆଗ୍ରହ ରଖି, ମନ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଅନ୍ୟ ଦେହ ଓ ନିଜ ଦେହକୁ ଭୌତିକ ଦେହ ଭଳି ଦେଖିଥାଏ। ଯଦି ମନ ନିଜେ ଦୃଷ୍ଟି କରେ, ତେଣୁ ଦେହର ଅସତ୍ୟ ଧାରଣା ଛାଡ଼ି, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଶାନ୍ତି ପାଏ। ଆପଣଙ୍କ ପୁଆର ମନ, ଆପଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମାଧିରେ ବସି, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଦୂର ଦୂର ଯାତ୍ରା କରିଛି। ଉଷଣାସଙ୍କ ଏହି ଦେହକୁ ମନ୍ଦାର ଗୁହାରେ ଛାଡ଼ି, ଏହା ଦିବ୍ୟ ନିବାସକୁ ଚାଲିଗଲା, ଏକ ପକ୍ଷୀ ନିଜ ଘଉଁଠୁ ଉଡ଼ିଯିବା ଭଳି।