ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ମନର ଚଞ୍ଚଳତା ଏବଂ ନିଖିଳ ଭାଗ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ, ସାରଙ୍ଗ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଦୁହେଁ ଏକାଉଁ ଅପ୍ରସନ୍ନ ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସାରଙ୍ଗ ବୟସରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଶରୀର ପ୍ରାୟ ଧସିଯିବା ପରି ହେବାକୁ ଲାଗିଲା, ଶ୍ୱାସ ଶିଥିଳ ହେଇଗଲା ଏବଂ ଶୁଷ୍କ ପତ୍ର ପରି ଦେଖାଯିବାର ଦୃଶ୍ୟ ହେଲା। ପତ୍ନୀ ଓ ସନ୍ତାନ ପ୍ରତି ଅସକ୍ତି ଏବଂ ଅତି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିହୀନ ଶରୀର ମୃତ୍ୟୁକୁ ସ୍ୱୀକାର କରିଲା। ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ଅର୍ଥହୀନ ହେବା ଏବଂ ଅତ୍ୟଧିକ ଦୁଃଖ ଘୋଷଣା କରିବା ପରିସ୍ଥିତିରେ, ମୋହ ଏକ ଜଙ୍ଗଲର ଭୂତ ପରି ଦୃଢ଼ ହୋଇଗଲା। ମୋହର ଅନ୍ଧକୁପରେ ପଡ଼ି, ସଦା ଭୋଗ ଉପରେ ଆସକ୍ତି, ବିବେକ ହୀନ, ଅଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ହେଇ ରହିଲେ। ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ତୀବ୍ର ଅଭିଲାଷାରେ ଜଳିଯିବାରୁ, ମୃତ୍ୟୁ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଅସହାୟ ଉଲ୍ଲାସିତ ଚୁଆଁ ପରି ସାପ ଦ୍ୱାରା ଅପହୃତ କଲା। ପରେ, ସେ ତାଙ୍କର କର୍ମର ଫଳ—ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ—ଅନ୍ୟ ଶରୀରରେ ଅନୁଭବ କରି, କୁ-ସଂସ୍କାରରେ ଏକ ମାଛ ଧରା ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏଠାରେ, ଏକ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ମାଛ ଧରା କାମ କରି, ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କର ମନ ଅପରିମିତ ଭାବରେ ଚିର ଅସକ୍ତି ପାଇଲା। ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ—“ଏହି ସଂସାର ଦୁଃଖମୟ”—ଏବଂ ଏହି ଅବସ୍ଥାରୁ ପଡ଼ି, ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ଏକ ବଡ଼ ରାଜା ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ପରେ, ଶୁଭ ସଂସ୍କାରର ଶକ୍ତିରେ ସେ କିଛି ଜ୍ଞାନ ଅଧିଗମ କଲେ ଏବଂ ରାଜା ଶରୀରକୁ ଛାଡ଼ି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶିଖ୍ୟା ଦେବା ଗୁରୁ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ମନ୍ତ୍ର ଅଭ୍ୟାସର ଉପଲବ୍ଧିରେ, ସେ ଏକ ଏପୋଚ୍ ପରି ଭିଦ୍ୟାଧର ନଗରରେ ଉପଭୋଗ କରି, ଭିଦ୍ୟାଧର ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏପୋଚ୍ ଶେଷ ହେଲାବେଳେ, ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ସେ ବାୟୁ ପରି ରୂପ ନେଇ, ଏକ ଋଷିର ପୁତ୍ର ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏଠାରେ, ଋଷିମାନଙ୍କ ସଂଗରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତପସ୍ୟା କରି, ମେରୁ ପର୍ବତର ଗୁହାରେ ଏକ ମନ୍ବନ୍ତର ଧରି ନିର୍ମଳ ଭାବରେ ରହିଲେ। ଏଠାରେ, ଏକ ମୃଗୀ ରୁପରେ ତାଙ୍କୁ ଏକ ପୁତ୍ର ମିଳିଲା, ସେ ମାନବ ରୂପରେ ଥିଲେ; ପୁତ୍ର ପ୍ରତି ଅତି ମମତାରେ, ଏକ ମୂହୂର୍ତ୍ତରେ ସେ ଗଭୀର ମୋହରେ ଆବୃତ ହେଇଗଲେ। ସେ ସଦା ଚିନ୍ତା କରିଲେ—“ମୋର ପୁତ୍ର ଧନୀ, ଗୁଣବତୀ ଏବଂ ଚିରଜୀବୀ ହେଉ”—ଏହି ଭାବରେ ସତ୍ୟର ପ୍ରତି ଅଟଳତା ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ଧର୍ମ ଚିନ୍ତାରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହୋଇ, ପୁତ୍ର ପାଇଁ ଭୋଗ ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ହେଇ ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଆୟୁ ଶେଷ ହେଲାବେଳେ, ମୃତ୍ୟୁ ତାଙ୍କୁ ବାୟୁକୁ ଧରିଥିବା ସାପ ପରି ଅପହୃତ କଲା। ଭୋଗରେ ମନ ଅଟୁଟ ରହି, ଚେତନା ତ୍ୟାଗ କରିବାବେଳେ, ସେ ମଦ୍ର ରାଜାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ ଏବଂ ମଦ୍ର ଭୂମିର ଶାସକ ହେଲେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ମଦ୍ର ଭୂମିରେ ଶାସନ କରି, ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜୟ କରି, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ତାଙ୍କୁ ଶିରୋପରି ପଡ଼ିଲା, ଏକ ପଦ୍ମରେ ପ୍ରବାଳ ପରି। ମଦ୍ର ରାଜାର ଶରୀର ଛାଡ଼ି, ତପସ୍ୱୀର ଅଂଗୀକାର କରି, ସେ ଏକ ଋଷିର ପୁତ୍ର ଭାବରେ ତପସ୍ୱୀ ହେଲେ। ଏହି ତପସ୍ୱୀ, ଦୀର୍ଘ ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଦୁଃଖ ରହିତ, ସମଙ୍ଗା ନଦୀର ବଡ଼ ତୀରରେ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ହେ ରାମ। ଜନ୍ମର ବିଭିନ୍ନ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଶରୀରର ଅନୁସୃତି କରି, ଭୃଗୁପୁତ୍ର ସମଙ୍ଗା ନଦୀର ଉତ୍ତମ ତୀରରେ ଏକ ଦୃଢ଼ ବୃକ୍ଷ ପରି ଆନନ୍ଦରେ ବସିଥିଲେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ବାୟୁ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରେ ତାଙ୍କର ଶରୀର ପୃଥିବୀରେ ବଡ଼ ଗଛର ମୂଳ କଟିଯିବା ପରି ପଡ଼ିଗଲା। ତାଙ୍କର ମନ ଚଞ୍ଚଳ ଭୋଗ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ହମ୍ବା ମୃଗ ପରି ଜଙ୍ଗଲ ଜଙ୍ଗଲ ଘୁଞ୍ଚିଲା। ଚିତ୍ତ ଅସ୍ଥିର ଏବଂ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇ, ଚକ୍ର ପରି ଘୁଞ୍ଚିଲା, କିନ୍ତୁ ଶେଷରେ ସମଙ୍ଗା ନଦୀ ତୀରରେ ଶାନ୍ତି ପାଇଲା। ଶୁକ୍ର, ଶରୀର ହୀନ ହେଇ, ଏହି ସଂସାର ଅବସ୍ଥାର ଅନୁଭବ କରିଲେ, ଯେଉଁଠି ଅନେକ ଘଟଣା ଏକାଉଁ ଦୃଢ଼ ଏବଂ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବରେ ଅଛି। ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ତାଙ୍କର ଶରୀର ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ଉପତ୍ୟକାରେ ତପସ୍ୟା ତାପରେ ଶୁଷ୍କ ହୋଇ, କେବଳ ଚର୍ମ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଲା। ଶରୀରର ଅନ୍ତର ମାଧ୍ୟମରେ ବାୟୁର ଶୀତଳତା ବହିବାରୁ, ସେ କାଉଁ ପରି ଗାନ କରିଥିଲେ, ଚଳନ ଦୁଃଖ ଶେଷ ହେବାର ଆନନ୍ଦରେ। ପ୍ରାଣ ଶ୍ୱାସକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ତାଙ୍କର ଅଶ୍ରୁ ପ୍ରବାହିତ ହେଲା, ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ବାୟୁର ଖେଳରେ ଜଙ୍ଗଲ ମାଟିରେ ଉଠାଯିବା ପରି। ତାଙ୍କର ମନ, ଦୁଃଖୀ, ଭୂମିର ଗହ୍ୱରରେ ପଡ଼ିଥିଲା, ଦୀପ୍ତ ମেঘ ଠାରୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦାନ୍ତ ଶ୍ରେଣୀ ସହିତ ହସୁଥିବା ପରି। ଖୋଲା ଆଖିର ଗହ୍ୱରରେ ତାଙ୍କର ନିଜ ଶୂନ୍ୟତା ଦେଖାଯାଉଛି—ଏକ ଜଙ୍ଗଲର କୁଆଁ ପରି ମୁହଁ ଖୋଲିଥିବା ଦୃଶ୍ୟ। ତାପରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ମେଘ ପ୍ରବାହରେ ଭିଜିଯିବା ଏବଂ ବାୟୁ ଉଠାଇ ଧୂଳିରେ ଢକିଯିବା, ଦୁଷ୍କର୍ମର ଦାଗ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି। ଶୁଷ୍କ କାଠ ପରି ଡୋଳି, ପଡ଼ିବାବେଳେ ଗୁଞ୍ଜନ କରିଥିଲେ, ବର୍ଷା ଆସିବା ସମୟରେ ପ୍ରବଳ ଧାରାରେ ଆଘାତିତ ହେଲେ। ପର୍ବତ ନଦୀ ତୀରରେ ବର୍ଷା ଝରଣାରେ ଡୁବି, ତିବ୍ର ବାୟୁରେ ଶୀତଳ ହୋଇ, ଜଙ୍ଗଲ ପାଥର ପରି ଉଭା ରହିଲେ। ତିଁକିଆ ଏବଂ ଶୁଷ୍କ ଅନ୍ତ୍ର ତାର ଭାବରେ, ଶୁଧ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଗୁଞ୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଭୂଡ଼ି ଖାଲି ଚର୍ମରେ ମୃଗୀ ଦେବୀର ବୀଣା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମରେ ଆସକ୍ତି ଓ ଦ୍ୱେଷ ନଥିଲା, ଭୃଗୁଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଦ୍ୱାରା, ପଶୁ ପକ୍ଷୀ ଏଠିକୁ ନଷ୍ଟ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଭୃଗୁଙ୍କର ଶରୀର ନିୟମ ଏବଂ ଦମନରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ମନ ତପସ୍ୟାରେ ଦୌଡ଼ିଲା; ଶରୀର ରକ୍ତ ବାୟୁରେ ଶୋଷିଯିବାରୁ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ବତ ପାଥର ଉପରେ ପଡ଼ିଥିଲା। ସେ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ରକୁ ସମ୍ମୁଖରେ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ, ମୁଖ ନମ୍ରତାରେ ଅବନତ ଥିଲା; କେବଳ ଧର୍ମର ସୀମା ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ନିଜେ ଆକାର ନେଇଥିଲା। ସେ କେବଳ କାଳକୁ ଦେଖିଲେ, ଏକ ବଡ଼ ଅସ୍ଥିପଞ୍ଜର ପରି, ବିପଦର ଆକାର ନେଇଥିଲା, ଦୁଃଖର ଦେହ ଧରିଥିଲା। ତାଙ୍କର ଶରୀର ତାପରେ ଶୁଷ୍କ, ଚର୍ମ ଫାଟିଯିବା, ଗଠିଉଠି ଅସ୍ଥି ଦେଖାଯିବା, ଏବଂ ଏକ ଶୁଷ୍କ ଭୂଡ଼ିର ଛାୟାରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିବା ପରି ଏକ ଶୁଷ୍କ ଉଲ୍ଲାସିତ ଉଭ୍ୟା।