ଏହି ଗୁପ୍ତ ଶକ୍ତି, ଯାହା ଅନେକ ଚେଷ୍ଟାରେ ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗି ନଯାଏ, ଜଳି ଯାଏ ନାହିଁ, ଦେଖାଯାଏ ବେଳେ ମଧ୍ୟ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଧରାଯାଏ ନାହିଁ—ଏହା ଏକ ଚତୁର ମଣି, ଚତୁରମନ୍ତି ମହା ମହା ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଏ। ଏହା ଏକ ଚକ୍ଷୁପ୍ଲୁଟରେ କିଛିକୁ ଉଠାଇ ଦେଉଛି, କିଛିକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଉଛି; ଏହା ଉପମା ରାଜ୍ୟ ଭଳି ଏକ ଭାବନାର ଜଗତକୁ ବିସ୍ତାର କରେ। ଏହାର ଖେଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସୁବିଧାପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ଏହା ଦୁଃଖଦ ଆନନ୍ଦରେ ଲିନ ହୋଇ, ଲୋକମାନେ ଯେପରି ଚାଲା ଦେଇ ସୁପ୍ ମିଶାଯାଏ, ସେପରି ଲୋକମାନେ ଉପରେ ଉପରେ ହେବା ପାଇଁ ଏହା ଖେଳ କରେ। କଣ ତୁଳସୀ, ଧୂଳି, ମହା ଇନ୍ଦ୍ର, ସୁମେରୁ ପର୍ବତ, ପତ୍ର କିମ୍ବା ସମୁଦ୍ର—ଏହା ସବୁକୁ ନିଜର ବିସ୍ତାରରେ ଶୋଷି ନେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ଏଠି ଏକାଏକି ନିର୍ଦୟତା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ଲୋଭ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ରହିଛି, ସବୁ ଦୁଃଖ ଏଠି ଅଛି, ଏବଂ ଅସ୍ଥିରତା ଏଠି ମିଳିବା। ଏହା ଚାଲି ଚାଲି ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଖେଳ କରେ; ନିଜ ଆଙ୍ଗନରେ ଶିଶୁ ଭଳି ଖେଳ କରେ, ଖେଳନାଗୁଡିକୁ ଛାଡ଼ିଦେଉଛି। ଏହି ବିଶ୍ୱର ଶେଷକାଳରେ, କାଳ ଏକ ମହା ଭାବନାର ସୃଷ୍ଟା ଭଳି ଆପଣା ଆଲୋକରେ ରହେ, ଏହାର ରୂପ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଅସ୍ଥିର ମାଳାରେ ମୁଡ଼ି ରହିଛି। ଏହି ଶେଷକାଳରେ, ଏହା ଜଙ୍ଗ ନୃତ୍ୟ କରିବା ବେଳେ, ସୁମେରୁ ପର୍ବତ ଆକାଶରେ ମାନ୍ଦିଯାଏ, ଏହାର ତୀବ୍ର ନୃତ୍ୟରେ ତାଲ ଛାଡ଼ିଦେଇ, ପବନରେ ଚିର ଦ୍ୱାର ଭଳି ଉଡ଼ିଯାଏ। ଏହା କେବେ ରୁଦ୍ର, କେବେ ମହେନ୍ଦ୍ର, କେବେ ପ୍ରପିତାମହ, କେବେ ଶୁକ୍ର, କେବେ ବୈଶ୍ରବଣ ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ପୁଣି କିଛି ନୁହେଁ। ଏହା ନିଜ ଭିତରେ ଅନେକ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିବା ସୃଷ୍ଟିଗୁଡିକୁ ଧାରଣ କରେ, ସବୁ ଉଠିଉଠି ତଳେ ଯାଏ, ଏବଂ ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗ ଭଳି ଅଲଗା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟ ଅଭିନ୍ନ। ଏହା ମହାକାଳର ନାମରେ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଉଡ଼ି, ଫଳଗୁଡିକୁ କମ୍ପି ତଳେ ଦେଉଛି; ଦେବ ଓ ଦାନବ ଏହି ଫଳ ଭଳି ଗୋଛାରେ ଏହା ତଳେ ଦେଉଛି। ଏହା ବିଶ୍ୱଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ବିଶାଳ ପଦେ ଚାଲିଯାଏ, ଏହାର ଚଳାଚଳ ଏକ ଅସ୍ଥିର ମାଛ ଭଳି ତଳେ ଯାଏ। ବିଶୁଦ୍ଧ ଅସ୍ତିତ୍ୱର କମଳ ଚେତନାର ଆଲୋକରେ ଫୁଟିଯାଏ, ଏହା ନିଜ ରୂପରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରେ, ନିଜ ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ। ଏହା ନିଜର ଅନନ୍ତ ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ରୂପକୁ ଉଚ୍ଚ ପର୍ବତ ଭଳି ନିର୍ମାଣ କରି, ଏହି ରୂପରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଅଟୁଟ ରହିଛି। କେବେ ଏହା ଛାୟା ଭଳି ଅନ୍ଧାର, କେବେ ଦୀପ୍ତିରେ ଚମକିଯାଏ; କେବେ ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରୁ କିଛି ନୁହେଁ, ନିଜ ସ୍୵ଭାବରେ ଏହା ଅବସ୍ଥିତ। ଅନେକ ବିଶ୍ୱର ସାର ଏକତାରେ ଏହା ନିଜର ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ ଏକତା ହୋଇ, ଏକ ଭାରୀ ଦଳରେ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ଏହା ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରେ ନାହିଁ, ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ ନାହିଁ; ଆସେ ନାହିଁ, ଯାଏ ନାହିଁ; ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ, ଅନେକ ଶତ ମହାକାଳ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ। ଏହା ଏହି ବିଶ୍ୱର ଆରମ୍ଭ ଖେଳ ପାଇଁ ସହଜ ଭାବରେ ନିଜର ଭିତରେ କାଳ ଅଟୁଟ ରହିଛି, ଅହଂକାର ଶୂନ୍ୟ ଅବସ୍ଥା ପ୍ରାପ୍ତ କରି। ଏହା ରାତିର କାଳିମା ଓ ଦିନର କମଳ ଅନୁସୂତି, କାର୍ଯ୍ୟର ମଧୁମକ୍ଷୀ ଭଳି, ନିଜ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ହ୍ରଦେ ଆପଣାକୁ ପ୍ରକ୍ଷେପ କରେ। ଭୟଙ୍କର କଳି ରାତିକୁ ଧରି, ତଳି ଦେଇ, ସୋନା ଧୂଳିର ଆଲୋକକୁ ପୃଥିବୀ ଚାରିପାଖରେ ବିକିରଣ କରେ। କାର୍ଯ୍ୟର ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦୀପକୁ ଚାରିପାଖରେ ଘୁଞ୍ଚାଇ, ଦୟାରେ ଏହି ବିଶ୍ୱର ଘରରେ କଣ ଏବଂ କେଉଁଠି କିଛି ଅଛି ଦେଖେ। ଦିନଗୁଡିକୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖି, ଏହା ବିଶ୍ୱ ରକ୍ଷକଙ୍କର ଫଳକୁ ଚିର ଅଟୁଟ ଅଟୁଟ ଜଙ୍ଗଲ ଭଳି ଭୋଗ କରେ। ମୃତ୍ୟୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଚେଷ୍ଟା ଭଳି, ନିଜ ଭୟଙ୍କର ଗୂହାରେ ବିଶ୍ୱର ମଣିଗୁଡିକୁ ଦେଖାଯାଏ—ବିଶ୍ୱର ଜୀର୍ଣ୍ଣ ଝୋପଡ଼ିଗୁଡିକୁ ଶେଷ କରି ଦେଉଛି। ବିଶ୍ୱର ମଣିମାଳା, ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଏହା ନିଜେ ଭୂଷଣ ଭଳି ପିନ୍ଧି ନେଉଛି, ପୁଣି ଏହାକୁ କାଟିଦେଇଛି। ରାତିର କମଳମାଳା ଦିନର ହଂସ ଚାଲିଲା ପରେ, ଅସ୍ଥିର ଏହି ଏବେ ଆକାଶକୁ ତାରାର କିରଣରେ ତାନି ରଖିଛି। ଜୀବନର ମଦବିକ୍ରେତା, ପର୍ବତ, ନଦୀ, ମେଘ ଓ ବିଶ୍ୱକୁ ଉଠାଇ ଦେଉଛି; ଦିନେ ଦିନେ ଏହା ତାରାର ରକ୍ତ ତିନି ମାଣିକୁ ମିଶାଇ ଖାଇ ଦେଉଛି। ଏହି ଚୋର, ଅପରିମିତ ଓ ଅପରିମିତ କିଛି ଛାଡ଼ି ଦେଉଛି—ଯୁବକ ନୁହେଁ, କମଳ ନୁହେଁ, ଚନ୍ଦ୍ର ନୁହେଁ, ଜୀବନର ସିଂହ ମାନା ନୁହେଁ—ଏହି ଚୋର ସବୁକୁ ନିଁହେଉଛି। ବିଶ୍ୱ ଚକ୍ରର ଖେଳରେ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଚାପି ତଳେ ଦେଇ, ଏହା ନିଜ ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ ଉଠିବା ଓ ତଳେ ଯିବା ହସ ଭଳି ଆନନ୍ଦ କରେ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ, ଉପଭୋଗକାରୀ, ନାଶକାରୀ, ସ୍ମରଣକାରୀ, ସବୁ ଅବସ୍ଥାରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି; ଏହି ସବୁ କରେ, କିନ୍ତୁ କିଛି କରେ ନାହିଁ। କାଳର ଶକ୍ତି ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚମକି ଏହି ସମସ୍ତ ରୂପକୁ ଏକ ସମୟରେ ଦେଖାଏ ଓ ଲୁଚାଇ ଦେଉଛି; ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ରୂପ ଏବଂ ସମୟର ଚିହ୍ନ ଏହି ଶକ୍ତି ଭାର। ଏହି ମହା ଖେଳର ଏକେକ ଧାପ ଏହି ଜଗତର ରାଜପୁତ୍ର ଠାରୁ ଦୂର ଅଛି, ଯାହାର ଶକ୍ତି କାଳ ଦ୍ୱାରା ମାପି ଯାଇନାହିଁ। ଏଠି, ଏହା କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ବେଳେ, ଅନ୍ୟୋନ୍ୟ ଭ୍ରମିତ ଓ ଦୁଃଖିତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ସହିତ, ଏହି ଜଗତ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ଜଙ୍ଗଲରେ ଶିକାର ଭୁମି ହୋଇଯାଏ। ଏକ ଠାରେ ଜଳ ତଳ ଅଗ୍ନିର ସୁନ୍ଦର କମଳ ଉଦିଉଛି; ଏକ ମହା ଦିନ ବିଳୟର ଶୀତଳ ହ୍ରଦ, ଏହି ଖେଳର ଆନନ୍ଦ ହ୍ରଦ। ବିଶ୍ୱରେ କାଳର ଚଳାଚଳ ଏହି ଜୀବମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତିକ୍ତ, ଖଟା, ଲୁଣା ଜୀବନର ଶୀର ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଜୀବମାନେ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏହି ତୀବ୍ର ଶକ୍ତି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଚଳାଚଳ କରି, ସମସ୍ତ ମାତାମାନଙ୍କ ସହିତ, ଅସ୍ତିତ୍ୱର ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ମହା ମୃଗୀ, ମନୁଷ୍ୟ ମୃଗକୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ। ପୃଥିବୀ ଏହାର ହସ୍ତେ, ପୃଥିବୀ ଏକ ଚାମଚ ଭଳି ଶ୍ୱାଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଡୁଲିଯାଉଥିବା କମଳ ଜାଳ, ଜଳକମଳ ଓ ଫୁଲମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।