ଏକ ଦିନ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ ବସିଥିଲେ ମହାର୍ଷି। ସେ କହିଲେ—ଯେପରି ହମ୍ବା ଓ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣର ଅନ୍ତର ଜାଣିବାକୁ ଛାଡି ଦେଲେ, ତେଣୁ ତା’ରୁ ଉପଜିଥିବା ବାଙ୍ଗି, ଚୂଡ଼ି ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗହଣା ଦେଖାଯାଏ; ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଥିବା ସ୍ଥାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପରିସ୍ଥିତି ଦ୍ୱାରା ଏହି ଭ୍ରମ ଉପଜେ। ଏହି ଭାବରେ, ଦୃଷ୍ଟି ଯେତେବେଳେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ କୌଣସି ଅଲଗା ଅଗ୍ରଜ ଅଜ୍ଞାନ ରହିନଥାଏ; ଏହି ଅନେକ ବାଙ୍ଗି ଓ ଚୂଡ଼ି ଏକ ପବିତ୍ର ବ୍ରହ୍ମ ଅଟୁଟ ଅଛି। ଏହି ଏକତା ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି କେବଳ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଅଟୁଟ ଅଛି, ଅନସ୍ତିତ୍ୱ ନୁହେଁ; ମାଟିରେ ଗଠିତ ଏକ ଦଳ ସେନା ପରି, ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ମାଟି ଏକଟି ଅଟୁଟ ଅଛି। ଜଳ ଏକ, ତଥାପି ତରଙ୍ଗ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ; କାଠ ଏକ, ତଥାପି ଶାଳ ଗଠିତ ଅନେକ ଗଠନ ଦେଖାଯାଏ; ମାଟି ଏକ, ତଥାପି ଘଡ଼ା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ; ବ୍ରହ୍ମ ଏକ, ତଥାପି ତିନି ଜଗତର ମାୟା ଏହିଠାରୁ ଉପଜେ। ଦ୍ରଷ୍ଟା ଓ ଦୃଶ୍ୟର ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ତତ୍ତ୍ୱ ଅଛି, ସେ ଦ୍ରଷ୍ଟା, ଦେଖିବା ଓ ଦୃଶ୍ୟର ପରେ ଅଛି—ଏହିଠାରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅଟୁଟ ଅଛି। ଚିତ୍ତ ଯେତେବେଳେ ଏକ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଏ, ତା’ର ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ତତ୍ତ୍ୱ ଅଛି, ସେ ଅବିଦ୍ୟା ହୀନ ଜ୍ଞାନ; ଏହିଠାରେ ନିତ୍ୟ ବ୍ୟସ୍ତ ହେଇ ରହିବାକୁ ଶିଖ। ତୁମର ନିଜର ଏହି ନିତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ସହ ଉପଯୁକ୍ତ ହେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର, ଯାହା ଜାଗ୍ରତ, ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାର ପରେ ଅଛି—ଅବଚେତନ, ଅଜଡ଼, ଏବଂ ଅଜଡ଼ତା ହୀନ। କେବଳ ପାଥର ହୃଦୟ ଭଳି ଜଡ଼ତାକୁ ଛାଡି ଦେଇ, ତୁମେ ବ୍ୟସ୍ତ କି ଅବ୍ୟସ୍ତ, ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ସହ ଉପଯୁକ୍ତ ହେବାକୁ ଶିଖ, ରାଘବ। ଏଠାରେ କୌଣସି ଦେହରେ କିଛି ଉପଜେ ନାହିଁ, କିଛି ଶୁନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ ନାହିଁ; ବ୍ୟସ୍ତ କି ଅବ୍ୟସ୍ତ, ତୁମେ ନିଜ ନିଜର ସ୍ଵଭାବରେ ଅଟୁଟ ରହିବାକୁ ଶିଖ। ଦେହ ଭିତରେ କୌଣସି ବସ୍ତୁ ପ୍ରତି ଆକାଂକ୍ଷା କି ଦ୍ୱେଷ ନାହିଁ; ନିଜରେ ଅଟୁଟ ରହିବାକୁ ଶିଖ, ଚିନ୍ତା ହୀନ ହୋଇ, ଦେହର ନିତ୍ୟ କ୍ରିୟା ଅନୁସୃତ କର। ଯେପରି ତୁମେ ଭବିଷ୍ୟତ ଗ୍ରାମ କି ନଗର ଘଟଣାରେ ଅଟୁଟ ରହିନଥାଉ, ଏହିଠିରେ ନିଜର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣି ଚିତ୍ତର ଚଳନ ଭିତରେ ଅଟୁଟ ରହିବାକୁ ଶିଖ। ଏକ ବିଦେଶୀ, କାଠ କି ପାଥର ଭଳି, ତୁମେ ମନକୁ ଅବଚେତନ ଭଳି ଦେଖ, ନିଜର ତତ୍ତ୍ୱ ଅନୁଯାୟୀ। ପାଥରରେ ଜଳ ନାହିଁ, ଜଳରେ ଅଗ୍ନି ନାହିଁ; ଏହିପରି, ତୁମ ନିଜର ଆତ୍ମାରେ ମନ ନାହିଁ; ତେଣୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମାରେ ଏହି କିପରି ରହିପାରିବ? ଯାହା ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, କୌଣସି କ୍ରିୟା ହୁଏ ନାହିଁ—ଏହି ଜାଣି, ତୁମେ ମନର ପରେ ଅଟୁଟ ଅଛ। ମନ ତୁମର ନିଜ ନୁହେଁ, ତା'କୁ ଅନୁସରଣ କରିବାରେ ଯଦି କିଛି ଉପଯୁକ୍ତ ନାହିଁ, ତେଣୁ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଥିବା ବିଦେଶୀକୁ କାହିଁକି ଅନୁସରଣ କରୁନାହିଁ? ଦୂରରୁ ମନର ଅଶୁଦ୍ଧତାକୁ ଅବାହେଲା କର, ନିଜରେ ଅଟୁଟ ରହ, ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୋଇ, ଗାଲିରେ ମାଟି ଲାଗିଥିବା ଜଡ଼ ଭଳି। ମନ ମୋ ପାଇଁ ନାହିଁ; ଆଜି ଏହା ମୃତ ଭଳି ଚାଲିଗଲା। ଏକ ପାଥର ମୂର୍ତ୍ତି ଭଳି ଦୃଢ଼ ହୋଇ ରହ। ଦେଖିବାରେ ମନ ଉପସ୍ଥିତ ନାହିଁ; ତେଣୁ ତୁମେ ଏହିରେ ନିଜେ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ଅର୍ଥହୀନ କି ତା'ର ଦୁଃଖରେ କାହିଁକି ଚିନ୍ତିତ ହେଉଛ? ଯେଉଁମାନେ ଅସତ୍ୟ ମନର ଚକ୍ରରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଆବୃତ, ସେମାନେ—ଯାହାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଦୁର୍ବଳ—ସେମାନେ ପାଇଁ ଚନ୍ଦ୍ରରୁ ବିଜୁଳି ଉପଜେ। ମନକୁ ଦୂରରେ ଛାଡି, ଯେଉଁ ଅଟୁଟ ଅଛ, ତୁମେ ନିଜେ ଅଟୁଟ ରହ। ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ପାଉ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବିବେକ ନିଜେ ରଖ। ଯେଉଁମାନେ ଅସତ୍ୟ ମନକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜର ସମୟ କେବଳ ଆକାଶ ଓ ଜଙ୍ଗଲର କ୍ରିୟାରେ ଅତିତ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ନିନ୍ଦିତ। ଏକ ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ଭଳି ମନ ଶୁନ୍ୟ ହୋଇ, ସଂସାରର ପାର ଉପସ୍ଥିତ ହେବାକୁ ଶିଖ; ଦୀର୍ଘ ଅନ୍ୱେଷଣ ପରେ ମନ-ଆତ୍ମାରେ କୌଣସି ଅଶୁଦ୍ଧତା ମିଳେନାହିଁ। ଏହି ଦିନ ଶ୍ରୀରାମ ଏ ଜ୍ଞାନ ଅନୁସରଣ କରି, ଯାହା ଆସିଛି ତା'ରେ ସେ ନ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି, ଯାହା ନାହିଁ ତା'ରେ ଦୁଃଖ କରନ୍ତିନାହିଁ; ସମସ୍ତ ଚିନ୍ତା ଛାଡି, ସେ ଯାହା ଆସେ ତା'କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ମହାର୍ଷି କହିଲେ, "ରାଘବ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଜାଣିଛ; ମୁଁ ବିଶ୍ୱାସ କରେ ତୁମର ସମସ୍ତ ଉଦ୍ୟମର ଅଭିରୁଚି ଅପେକ୍ଷା କମିଯାଇଛ।" ତୁମେ ଦେହ କ୍ରିୟାର ପରେ ରହିପାର, କିମ୍ବା ଦେହ ଭିତରେ ରହିପାର; ଦୁଃଖ କି ଆନନ୍ଦରେ ତୁମେ ଲିନ ହେବା ଦରକାର ନାହିଁ—ତୁମେ ଆତ୍ମା, ଦୁଃଖ ହୀନ। ଯେତେବେଳେ ଶୁଦ୍ଧ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ଚିରପ୍ରଭାସ୍ୱର ଆତ୍ମା ତୁମେ ଭିତରେ ବସିଛ, ରାମ, ତେଣୁ କିପରି ଆନନ୍ଦ କି ଦୁଃଖ, କି ଜନ୍ମ କି ମୃତ୍ୟୁ ହେବ? ତୁମେ ଯଦି ଅସଂଗ, ତେଣୁ ନିଜ ଆତ୍ମୀୟ ଦୁଃଖରେ କାହିଁକି ଦୁଃଖିତ ହେଉଛ? ଏକ ଅଦ୍ୱୟ ଆତ୍ମା ଅଟୁଟ ଅଛି, ତେଣୁ ଆତ୍ମାରେ କିଏ ଆତ୍ମୀୟ? ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏହି ସମସ୍ତ ଦେହ ଅଣୁର ଏକ ଉପାଦାନ; ଆକାଶ, କାଳ ଓ ଅନ୍ୟତ୍ୱ ଉପଜିବା ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମା ଉପଜେ କି ଶୁନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ ନାହିଁ। ତୁମେ ଅବିନାଶୀ, ତେଣୁ 'ମୁଁ ନଶିଯାଉଛି' ଭାବି କାହିଁକି ଦୁଃଖିତ ହେଉଛ? ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା, ମୃତ୍ୟୁ ଅସ୍ପର୍ଶ, ତା’ରେ କିପରି ନାଶ ହୋଇପାରିବ? ଏକ ଘଡ଼ା ଭାଙ୍ଗିଗଲେ ଘଡ଼ାର ଆକାଶ ନଶିଯାଏ ନାହିଁ; ଏହିପରି, ଦେହ ନଶିଗଲା ବେଳେ ତୁମେ ନଶିଯାଉନାହିଁ। ଯେପରି ମୃଗ ମାୟାର ତରଙ୍ଗ ଶାନ୍ତ ହେଲେ ତା'ର ଉଷ୍ମା ନାହିଁ, ଏହିପରି ଦେହ ନଶିଗଲା ବେଳେ ଆତ୍ମା ନଶିଯାଏ ନାହିଁ। ଏହି ଅଭିଲାଷା କାହିଁକି ଉପଜେ? ଏହି ଅଭ୍ୟନ୍ତର ଭ୍ରମ ଅର୍ଥହୀନ। ଅଦ୍ୱୟ ଆତ୍ମା କିପରି ନିଜ ଚାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ଆକାଂକ୍ଷା କରିପାରିବ? ରାଘବ, ଯାହା ଶୁଣିବା, ସ୍ପର୍ଶ କରିବା, ଦେଖିବା, ରସ ଉପଭୋଗ କି ଘ୍ରାଣ କରିବା—ଏହି ସମସ୍ତ କିଛି ଆତ୍ମା ଛଡ଼ା ଏହି ଜଗତରେ ଅଛିନାହିଁ। ଏହି ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଆତ୍ମାରେ ଅଟୁଟ ଅଛି; ଏହି ଶକ୍ତି ଉଦ୍ଭାସିତ ଓ ବିସ୍ତୃତ ହେଲେ, ଏହା ଆକାଶର ଶୂନ୍ୟତା ପରି ଅଟୁଟ ଅଛି।