ସମୟ ଏକ ଦୟାହୀନ ଶାସକ, ଯାହା ଦୁଃଖର ମହାପ୍ରଭୁ। ଯେତେବେଳେ ସମୟ ଦେଖେ ଜୀବନର ମୁଣ୍ଡ ଏକ ପକ୍କା ଲାଉ କୁ ଭଳି ହୋଇଯାଇଛି, ଏବଂ ବୟସ ବେଳେ ଛାଇଁ ଲାଗି ଫିକା ହୋଇଯାଇଛି, ସେ ତାହାକୁ ଭକ୍ଷିତ କରି ଦେଇଥାଏ। ବୟସ, ନଦୀର ଝିଅ ଯମୀର ସହଯୋଗରେ, ଶରୀରର ଗଛର ମୂଳକୁ ତୁରନ୍ତ କାଟି ଦେଇଥାଏ, ଫଳରେ ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଏ। ବୟସ, ଏକ ପରିଚ୍ଛନ୍ଦା, ଯୁବତା କୁ ଭକ୍ଷିତ କରି, ଦୁଃଖର ଅଗ୍ନିକୁ ଜ୍ୱଳିତ କରି, ଶରୀରର ମାଂସ ପାଇଁ ଲୋଭରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦ ପାଏ। ଏହି ଜଗତରେ ବୟସ ଭଳି ଅଶୁଭ କିଛି ନାହିଁ, ଶରୀରର ଅଟବାର ଶାଳି ଭଳି ହୁଏ, ଯାହା ଦୁଃଖର ଦେଉଁ ଦେଇ କାନ୍ଦି ଉଠେ। କାଶି, ଶ୍ୱାସକଷ୍ଟ, ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ, ଦୁଃଖର ଧୁଆଁ ଏବଂ ଅନ୍ଧାର—ଏହି ବୟସର ଅଗ୍ନି ଜୀବକୁ ଜଳାଇ ଦେଉଥାଏ। ବୟସର କାରଣରେ ମଣିଷର ଶରୀର, ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ସଫେଦ ତରୁଣ ଅଙ୍କୁର ଭଳି ଥିଲା, ଏବେ ବଙ୍କା ହୋଇଯାଏ, ତୁମେ ଦେଖ, ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଲତା ଭଳି ନମିଯାଏ। ବୟସର କାମ୍ଫର ଗଛର କାମ୍ଫର ଭଳି ସଫେଦ ହୋଇଯାଇଥିବା ଶରୀର, ମୃତ୍ୟୁର ହାତୀ ଦ୍ୱାରା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଉଠାଇ ଦିଅଯାଏ। ମୃତ୍ୟୁ, ଏକ ରାଜା, ବୟସର ସଫେଦ ପଙ୍ଖା ତାହାର ପୂର୍ବରୁ ଚଲିଥାଏ, ଏବଂ ରୋଗର ପତାକା ତାହାର ଆଗରେ ଉଠିଯାଏ। ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଜିତିଥିଲେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଦୁର୍ଗ ଭୂମିକୁ ଭଙ୍ଗ କରାଯାଇଥିଲା, ସେମାନେ ବୟସର ଦୂତୀ ଦ୍ୱାରା କିପରି ଶୀଘ୍ର ହାରିଯାନ୍ତି ଦେଖିବାକୁ ପାରିଥାଏ। ବୟସର ପାଳି ଦେଇ ଶରୀରର ଗୃହ ଫିକା ହୋଇଯାଏ, ଏଠାରେ ଚକ୍ଷୁର ପୁପିଲ ମଧ୍ୟ ହେଲା ହେଲା ହିଲେଇ ପାରିନାହିଁ। ଏହି ସଂସାରର ସୁଗନ୍ଧିତ କମରରେ, ଶରୀରର ଡଣ୍ଡର ମୁଣ୍ଡରେ, ବୟସର ପଙ୍ଖାର ଚମକ ଦେଖାଯାଏ। ବୟସର ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟ ଶରୀରର ନଗରରେ ଆସିଲେ, ମୃତ୍ୟୁର ଲଟା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଫୁଟିଯାଏ। ଶରୀରର ରାଜପାଳେ, ବୟସର ଲେପ ଲାଗିଥିବା, ଅସହାୟତା, ଯନ୍ତ୍ରଣା ଏବଂ ବିପଦ ତାହାର ସହଯୋଗୀ ହୋଇ ଦେଉଁ ଦେଇଥାଏ। ଯେଉଁଠାରେ ବୟସ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ କରେ, ମୋ ପାଇଁ କଣ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ମୋର ମନ ଅଲସ? ଏହି ଅସୁବିଧାଜନକ ଜୀବନକୁ ବୟସ ଆସିଯିବା ପରେ ଧରି ରଖିବାରେ କଣ ଲାଭ? ବୟସ, ଜଗତରେ ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଜିତ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଦେଉଁ ଦେଇଥାଏ, ଓ ପିତା। ଏହି ସଂସାରର ମାୟା, ଅପୂର୍ବ ବିଭାଜନରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଏ, ଅଜ୍ଞମାନେ ଯାହାକୁ ଏକ ଅନ୍ତହীন ଚିନ୍ତାର ରଚନା ରୂପେ ଦେଖନ୍ତି। ଏଠାରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କିପରି ଆସକ୍ତି ଅନୁଭବ କରିପାରିବେ? ଏକ ଜାଲା ଖାଉଁ ଭଳି, କେବଳ ଶିଶୁମାନେ ଆଇନାରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଫଳ ଖାଇବାକୁ ଚାହାନ୍ତି। ଏଠି ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁର୍ବଳ ସୁଖ ଅଛି; କିନ୍ତୁ ସମୟ, ଏକ ମୂଷ ଭଳି, ତାହାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ତାନ କୁ କାଟି ଦେଉଁ ଦେଇଥାଏ। ସମୟ, ସମସ୍ତ ଭକ୍ଷକ, ଏଠାରେ କିଛି ଅଛି ଯାହାକୁ ତାହା ଭକ୍ଷିତ ନକରି? ସମୟ ସମସ୍ତ ଜନ୍ମକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରି, ଉପସାଗର ଅଗ୍ନି ଭଳି ସମୁଦ୍ରକୁ ପିଇଯାଏ। ସମୟ, ଭୟାନକ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାହାର ବିଶ୍ୱ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ଏହି ଦୃଶ୍ୟମାନ ସଂସାରକୁ ଭକ୍ଷିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ମହାପ୍ରଭୁ, ମହାନମାନେ ମଧ୍ୟ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ବଞ୍ଚି ପାରିନାହିଁ; ସମୟ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଭକ୍ଷିତ କରି, ତାହାର ଆତ୍ମା ଭଳି ହୋଇଯାଇଛି। ସମୟ ଯୁଗ, ବର୍ଷ, କଳ୍ପ ଭଳି ରୂପ ନେଇ ଦେଖାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ତାହାର ମୂଳ ସ୍ୱଭାବ ଅଦୃଶ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଠାରେ ବ୍ୟାପି ରହିଥାଏ। ଯେଉଁମାନେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବେ, ଯେଉଁମାନେ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିଥିବେ, ଏବଂ ସୁମେରୁ ପର୍ବତ ଭଳି ଭାରୀ ମଣିଷମାନେ, ସମୟ ସମସ୍ତ କୁ ଭକ୍ଷିତ କରି ଦେଉଁ ଦେଇଥାଏ, ଏକ ଶିଶୁ ହାତୀ ସାପକୁ ଭକ୍ଷିତ କରିଥିବା ଭଳି। ସମୟ କିଛିକୁ ଦୟା କରେନାହିଁ, ଅନ୍ୟାୟ, କଠୋର, ନିର୍ମମ, ଦୁଃଖୀ, ଏବଂ ନିମ୍ନ—ଏଠି କିଛି ଅଛି ଯାହାକୁ ଏହି ସମୟ ଆଜି ଭକ୍ଷିତ କରିନାହିଁ। ସମୟର ଏକମାତ୍ର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଭକ୍ଷିତ କରିବା; ପର୍ବତମାନେ ମଧ୍ୟ ତାହା ଭକ୍ଷିତ କରି ଦେଉଁ ଦେଇଥାଏ; ଅନେକ ଆନନ୍ଦ ରାସ ଭୋଗ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଲୋଭୀ କେବେ ତୃପ୍ତି ନାହିଁ। ସମୟ ଉଠାଏ, ଧ୍ୱଂସ କରେ, ସୃଷ୍ଟି କରେ, ଭକ୍ଷିତ କରେ, ହତ୍ୟା କରେ; ସମୟ ସଂସାରର ନୃତ୍ୟରେ ଅଭିନେତା ଭଳି ଅନେକ ରୂପ ନେଇ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ଏହା ଅବିରତ ଭାବେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ମୂଳକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଉଁ ଦେଇଥାଏ, ସଂସାରରେ ଏକ କୃତ୍ରିମ ଚଉଁ ଭଳି, ଟେଉଁ ଫଳକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଉଁ ଦେଇଥାଏ। ଉପଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଅନୁପଯୁକ୍ତ ଭାଗ୍ୟର ଶଙ୍ଖ ଦ୍ୱାରା ମଣିଷମାନଙ୍କର ତରୁଣ ଅଙ୍କୁରକୁ ଚିହ୍ନି ନେଇ, ସମୟ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀ ଭଳି ଚମକିଯାଏ। ବ୍ରହ୍ମାର ବିଶାଳ ଅଟବାରେ, ବିଶ୍ୱର ଫଳ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଏକ ମହାଗଛ ଅଛି, ଯାହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନାଗ ଦ୍ୱାରା ହୃଦୟରେ ବନ୍ଧି ରହିଛି। ଏହି ଗଛ ରାତିର ମଧୁମକୁ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦିନର ମାଳା ଗଠନ କରି, ଋତୁ ଏବଂ ବୟସର ଲତା ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ, କିନ୍ତୁ କେବେ ଥକିନାହିଁ। ଏହି ଗଛ କି ଭଙ୍ଗିଯାଏ, କି ଜଳିଯାଏ, ତୁମେ ଦେଖ, ଏହା ଦେଖାଯାଏ କିନ୍ତୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦେଖିପାରିବା ନାହିଁ, ଏହା ଚତୁରମନ୍ତି ମଣି। ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଏହା କିଛିକୁ ଉଠାଏ, ଅନ୍ୟକୁ ଧ୍ୱଂସ କରେ, ଏହା ଏକ ଭାବନାର ରାଜ୍ୟ ଭଳି ପ୍ରସାରିତ ହୋଇଯାଏ। ଏହା ଦୁଃଖଦ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଖେଳରେ ଲିନ, କଠୋର ସୁଖରେ ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ, ମଣିଷମାନଙ୍କୁ ଚାଲି ଦେଉଁ ଦେଇଥାଏ, ଏକ ରସାୟନ ଭଳି ଲଡ଼ି ଦେଉଁ ଦେଇଥାଏ। ଘାସ, ଧୂଳି, ମହା ଇନ୍ଦ୍ର, ସୁମେରୁ ପର୍ବତ, ପତ୍ର, ସମୁଦ୍ର—ସମୟ ତାହାର ବିସ୍ତାର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କୁ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ଏଠି କେବଳ ଅନ୍ୟାୟ ପ୍ରଚୁର, ଲୋଭ ନିଶ୍ଚିତ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଉପସ୍ଥିତ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅସ୍ଥିରତା ଦେଖାଯାଏ। ସମୟ ଖେଳା କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଆକାଶରେ ଚଳାଇ, ଏକ ଶିଶୁ ତାହାର ଆଙ୍ଗନରେ ଖେଳିବା ଭଳି ତାହାର ଖେଳା କରେ।