ସେଠାରେ ମୁଁ ଏକ ଡାଳରେ ଲଗିଥିବା ଲତାକୁ ଧରିଲି, ଯେପରି ତିଆରା ପାହାଡ଼ ଅନ୍ଧାର ମେଘକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରେ। ମୁଁ ସେଇ ଲତାକୁ ଧରି ଝୁଲୁଥିବା ବେଳେ, ଘୋଡ଼ାଟି ଚଲିଗଲା, ଯେପରି କୃତ୍ୟର ଭାର ଉଠାଇ ନେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଗଙ୍ଗାରେ ଶରଣ ନେଲେ ତାଙ୍କର ପାପ ଛାଡ଼ିଯାଏ। ଦୀର୍ଘ ଏବଂ କଠିନ ଯାତ୍ରାରେ ଅତିଶୟ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ମୁଁ ଏକ କାମନାତରୁ ତଳେ ବିଶ୍ରାମ କଲି, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପଶ୍ଚିମ ପାହାଡ଼ର ତଳେ ବିଶ୍ରାମ ନେଇଥାଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେପରି ସମସ୍ତ ଲୋକିକ କାର୍ଯ୍ୟର ଭାର ସହିତ ପଶ୍ଚିମ ପାହାଡ଼ର ଢାଳରେ ବିଶ୍ରାମ କରେ, ସେପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ କଲି। ଯେତେବେଳେ ସାରା ଜଗତ କ୍ରମେ ରାତିର ଅନ୍ଧାରରେ ଢାକିଗଲା, ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲରେ ରାତିର କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ମୁଁ ସେଠି ଅତି କ୍ଷୀଣ ଓ ଦୁର୍ବଳ ଘାସର ଖାଲି ଜଗାରେ ନିଜକୁ ଲୁଚେଇଲି, ଯେପରି ଏକ ପକ୍ଷୀ ନିଜ ଘୋସାରେ ଥାଏ। ଅପରାଧ ଓ ଅଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୋର ବିବେକ ହରାଇଯାଇଥିଲା, ଆଶା ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଓ ସ୍ମୃତି ମାନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଥିଲା; ମୁଁ ଏମିତି ଅନୁଭବ କରୁଥିଲି, ଯେପରି ଦୁଃଖୀ ଜଣେ ବନ୍ଧନରେ ବିକ୍ରି ହୋଇଛି କିମ୍ବା ଅନ୍ଧକାର ଗହ୍ବରେ ପଡ଼ିଛି। ସେଠାରେ ମୋତେ ମାୟାରେ ଡୁବାଇ, ଏକ ରାତି ଏପରି ଦୀର୍ଘ ଲାଗିଲା, ଯେପରି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଋଷି ଏକ ମହାସାଗରରେ ତରିଯାଉଛନ୍ତି। ସେଇ ସମୟରେ ମୁଁ ନ ନହାଏ, ନ ଉଠେ, ନ ଖାଏ; ମୋ ଦୁଃଖର ଭାର ବହିଥିବା ବେଳେ ରାତି କେବଳ କଟିଗଲା। ନିଦ୍ରାହୀନ, ଅଶାନ୍ତ, ପତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ ତରଳିଥିବା ମୋ ଦେହରେ, ସେଇ ରାତି ମୋ ପାଇଁ ଦୁଃଖର ତୀବ୍ରତାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀର୍ଘ ଲାଗିଲା। ଏହାପରେ, ଯେତେବେଳେ ଅନ୍ଧକାରର ଲହରୀ ତାରା ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା ସହିତ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା, ଏବଂ ମୋର ମୁହଁ ମଧ୍ୟ କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ଶୁଷ୍କ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଜଙ୍ଗଲର ଶିଆଳମାନେ ଚିତ୍କାର କରିବା ବନ୍ଦ କଲେ, ଏବଂ ଶୀତରେ ଦୁଃଖରେ ଥିବା ମୁହଁମାନେ କମ୍ପିବା ବନ୍ଦ କଲେ, ମୁଁ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଦେଖିଲି, ଯାହା ସକାଳର ରଙ୍ଗରେ ମଦିରା ଆଲୋକରେ ରଙ୍ଗିନ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ସେଇ ଦିଗ ମୋ ଉପରେ ହସୁଥିବା ପରି ଲାଗିଲା, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ନିଜ ମନରେ ଡୁବିଥିଲି। କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଆକାଶ ଦ୍ୱାରରେ ଉଦୟ ହେଉଥିବା ଦେଖିଲି, ଯେପରି ଅଜ୍ଞଙ୍କ ପାଖରେ ଜ୍ଞାନ ବା ଗରିବଙ୍କ ପାଖରେ ସୁନା ଆସେ। ତାପରେ ମୁଁ ଉଠି, ଏକ ନୃତ୍ୟପ୍ରେମୀ ଯେପରି ତମସା ନୃତ୍ୟରେ ଦଢ଼ା ଚମଡ଼ିରେ ଛଡ଼ି ମାଡ଼େ, ସେପରି ମୁଁ ମୋର ଢାଲକୁ ମାଡ଼ିଲି। ଏହାପରେ ମୁଁ ସେଇ ବିସ୍ତୃତ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁଞ୍ଚିବାକୁ ଲାଗିଲି, ଯେପରି କାଳ ଏହି ସଂସାର ଗୃହରେ ଚଳିଥାଏ, ଏବଂ ତାହାର ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ପ୍ରଳୟ ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ କରିଥାଏ। ସେଇ ପୁରୁଣା ଏବଂ ନିର୍ଜନ ଜଙ୍ଗଲରେ କିଛି ଜୀବନ ଚିହ୍ନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା ନାହିଁ, ଯେପରି ମୂର୍ଖ ଦେହରେ କେବଳ ନୀତିର ଅନ୍ଶ ଅଛି। କେବଳ ଚଞ୍ଚଳ ଓ ଭୟହୀନ ପକ୍ଷୀମାନେ ତାଙ୍କର ଚିଚି, କୁଚି ଧ୍ୱନି କରି ସେଠି ଘୁଞ୍ଚୁଥିଲେ। ପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକାଶର ଏକଠା ଅଂଶ ଚଢ଼ିଗଲାପରେ, ମୁଁ ଲତାମାନଙ୍କୁ ତରଳ ତାଜା ପାଣିରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ପରି ଦେଖିଲି, କେବଳ ଅଳ୍ପ ଶୁଷ୍କ ତୁଷାର ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିଲା। ମୁଁ ଘୁଞ୍ଚିବାକୁ ଲାଗିଲି, ଏବଂ ଏକ ଅପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗନାକୁ ଦେଖିଲି, ଯିଏ ଚାଉଳ ବୋଝାଇ ନେଉଥିଲେ, ହାତରେ ସୁନା ଘଡ଼ାରେ ଅମୃତ ଧରିଥିଲେ, ମାଧବୀ ରକ୍ଷସା ଦ୍ୱାରା ଧରାଯିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ମୁଁ ତାଙ୍କଠାରେ ଯାଇଲି, ସେ କଳାବର୍ଣ୍ଣୀ, ତିନିଟି ତାରା ଦୃଷ୍ଟି, ଧୂସର ଓଡ଼ଣା ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ରାତିକୁ ନିକଟ କରେ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ କହିଲି, “ଏଇ ଝିଅ, ଏହି ଦୁଃଖରେ ଦୟାକରି ମୋତେ ଖାଦ୍ୟ ଦିଅ; ଦୁଃଖୀଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଲେ ଶ୍ରୀ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ।” ଭୁଖ ମୋ ଭିତରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲା, ଯେପରି ପୁରୁଣା ଗଛର ଖୋଲିରେ ଏକ କଳା ସାପ ଉତ୍ତାପ ଦେଉଛି। ମୁଁ ଅନୁରୋଧ କଲି, କିନ୍ତୁ ସେ ମୋତେ କିଛି ଦେଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଧନ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ଭାଗ୍ୟ ଦେଇଥାଏ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବାରେ ଲାଗିଲି, ତେବେ କେବଳ ଅଳ୍ପ ଖାଦ୍ୟ ମୋ ପାଖକୁ ପଡ଼ିଲା, ଯେପରି ଏକ ଛାୟା ଦଣ୍ଡାପ୍ରାପ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଖରେ ପଡ଼ିଥାଏ। ସେ ମୋତେ କହିଲେ, “ମୋତେ ତୁମେ ଚଣ୍ଡାଳା ମହିଳା ବୋଲି ଜାଣ; ମୁଣ୍ଡମାଳା, ବାହୁବଳୟରେ ଶୋଭିତ, ରକ୍ଷସୀ ପରି, ମନୁଷ୍ୟ, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ମୁହଁ ଧାରଣ କରିଛି।” ସେ ଆଉ କହିଲେ, “ରାଜନ, କେବଳ ଅନୁରୋଧ କରିଲେ ଖାଦ୍ୟ ମିଳିବ ନାହିଁ, ଯେପରି ଗ୍ରାମର ବାହାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିରେ ସତ୍ୟ ଉତ୍କର୍ଷ ନଥାଏ।” ଏପରି କହି, ସେ ପ୍ରତିଟି ପଦକ୍ଷେପରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ଜଙ୍ଗଲ ଝାଡ଼ିରେ ବିଲୀନ ହେଲେ, ତାଙ୍କର କଥା ହାସିରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିଲା। ସେ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏହି ଖାଦ୍ୟ ଦେଉଛି, ଯଦି ତୁମେ ମୋ ସ୍ୱାମୀ ହେବ; ପ୍ରେମ ବିନା ପୃଥିବୀ କୌଣସି ଉପକାର ଦେଉନାହିଁ।” “ମୋ ବାପା, ଏକ ପୁକ୍କସ, ନମ୍ର ଜନଙ୍କୁ ବଳିକୁ ନେଇଥାନ୍ତି, ଭୁଖା ଓ ଧୂଳି ଲଗା ଭୂତ ପରି ଶ୍ମଶାନରେ ଘୁଞ୍ଚନ୍ତି। ଏହି ଖାଦ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ ଯେତେବେଳେ ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି; ପ୍ରିୟ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଜୀବନ ଦେଇ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।” ତାପରେ ମୁଁ କହିଲି, “ମୁଁ ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ହେବି, ଓ ସଦ୍ଗୁଣବତୀ; ବିପଦରେ ଜାତି, ଧର୍ମ, କୁଳର ଭେଦ ବିଚାର କରାଯାଏ।” ତାପରେ ସେ ମୋତେ ଚାଉଳର ଅର୍ଦ୍ଧ ଅଂଶ ଦେଲେ, ଯେପରି ମାଧବୀର ଅମୃତର ଅର୍ଦ୍ଧ ଭାଗ ଏକଦା ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଜମ୍ବୁ ଫଳର ରସ ପିଇ, ମୁଁ ପୁକ୍କସଙ୍କ ଚାଉଳ ଖାଇଲି, ଏବଂ ମୋ ମନ ମୋହରେ ଆବୃତ ହୋଇ ସେଠି ବିଶ୍ରାମ କଲି। ସେ, ବର୍ଷା ମେଘ ପରି କଳା, ମୋତେ ଏକ ହ୍ରଦ ପରି ପୂରଣ କଲେ, ଏବଂ ମୋର ହାତ ଧରି, ମୋର ପ୍ରାଣକୁ ମାନେ ବାହାରେ ଥିବା ପରି ଟାଣିଲେ। ସେ ମୋ ବାପାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଦୃଢ଼, ଅଭୀଚି ନରକ ପରି ମୋଟା ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।