ଏହି ଉତ୍ତରାଧୁନିକ କଥାରେ, ରଜାଙ୍କୁ ଦେଖି ଶ୍ରୀମାନ୍ ମହାରାଜଙ୍କର ଏହି ଅବସ୍ଥା ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ଦୃଢ଼ ଚିତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଅନାବଶ୍ୟକ ଭ୍ରମରେ ବିଚଳିତ ହେଉଛି। ଆରମ୍ଭରେ ମଧୁର ଲାଗିଥିବା ଆନନ୍ଦ ଶେଷରେ ନିରସ ହୋଇଯାଏ; ବିଭିନ୍ନ ଭୋଗର ମଧ୍ୟରେ ତୁମର ମନ କେଉଁଠି ଭ୍ରମିଛି? ତୁମର ମନ ସଦା ଉତ୍ତମ କଥାରେ ଲିନ ଥିବାରୁ ପବିତ୍ର ଏବଂ ନିର୍ମଳ—ତାହା ଏବେ କିପରି ଭ୍ରମରେ ଏଡ଼ିଗଲା? ଏହି ଚିତ୍ତ ସାମାନ୍ୟ ଏବଂ ଭଙ୍ଗୁର ଆଶ୍ରୟରେ ନିର୍ଭର କଲେ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଯାଏ; ଏହା ବଡ଼ତ୍ୱରେ ବିକାଶ ପାଉନାହିଁ। ଯେଉଁ ମନର ଯେଉଁ ପ୍ରବୃତ୍ତି ଅବିରତ ଉପଜିଥାଏ, ଦେହ ଅହଂକାରରେ ମଦିର ହୋଇ ସେହି ପ୍ରବୃତ୍ତିକୁ ଅନୁସରଣ କରେ। ତୁମର ମନ ମଧ୍ୟ ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଖାଯାଏ—ନିର୍ମଳ, ପବିତ୍ର, ଜାଗୃତ ଏବଂ ଆକର୍ଷକ ଗୁଣରେ, କିଛି ସାମାନ୍ୟ ଉପରେ ଭିତି ନ ରଖି। ଯେଉଁ ଚିତ୍ତ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ବିବେକର ଅଭ୍ୟାସ ନାହିଁ, ସେହି ସ୍ଥାନ ଏବଂ ସମୟର ପ୍ରଭାବରେ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଔଷଧର ଅଧିନ ହୋଇଯାଏ, ଉତ୍ତମ ପ୍ରବୃତ୍ତି ଥିବା ଚିତ୍ତ ତେଣୁ ନୁହେଁ। ଯେଉଁ ଚିତ୍ତ ସଦା ବିବେକର ଅଧିକାରୀ, ତାହାରେ କିପରି କଳଙ୍କ ଅଥବା ଦୁର୍ବଳତା ଆସିପାରିବ? ବିସ୍ତୃତ ଚିତ୍ତ ବିକଳ ହୋଇନାହିଁ, ଯେପରି ଆଗା ହେଲେ ମାଳା ବନ୍ଧି ନାହିଁ। ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେବା ସହିତ ରଜାଙ୍କର ମୁହଁ ଚନ୍ଦ୍ରର ପରି ଚମକିଉଠିଲା, ମାସର ଶେଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ରର ଭଳି ଶୋଭା ପାଇଲା। ରଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଚମକିଉଠିଲେ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ବଡ଼ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଯେପରି ବସନ୍ତ ଦେବ ଶୀତ ବିଲୟ ପରେ ଫୁଲର ଝୁରି ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ହସରେ ଭରିଥିବା ମୁହଁରେ ରହୁ ଦେଖି ଚନ୍ଦ୍ରର ଭଳି ଦେଖାଯାଇଥିଲେ, ମୃତ୍ୟୁ ଆସୁଛି ବୋଲି ଭାବ। ମାୟାବୀଙ୍କର ଅଭିନୟ ଦେଖି, ରଜା ହସି ହସି କଥା କହିଲେ, ଯେପରି ଏକ ସର୍ପ ଅନ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ ଶାପକୁ ଦେଖି କଥା କହେ। "ହେ ଦୁଷ୍ଟ, ତୁମ ଜଟା ଦ୍ୱାରା କିପରି ଏହି ଜାଲ ବନାଇଛ? ସମୁଦ୍ର ମାଛର ଚଞ୍ଚଳତାରେ ବିକଳିତ ହୋଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ। କିପରି ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକର ଶକ୍ତି! ମୋର ଦୃଢ଼ ଚିତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଏହାରେ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଯାଇଛି। ଆମେ କେଉଁଠି, ଏହି ବିଶ୍ୱର ଅନନ୍ତ ଚକ୍ରରେ ଦୁଃଖ କରୁଛୁ, ଏବଂ କେଉଁଠି ଏହି ବ୍ୟାପକ ଦୁର୍ଗତି ଚିତ୍ତକୁ ବିକଳ କରୁଛି?" "ଏକ ସୁପ୍ରଶିକ୍ଷିତ ଚିତ୍ତ ମଧ୍ୟ, ଦେହରେ ବସିଥିବା ସମୟରେ, କେବେ କେବେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଭ୍ରମରେ ଏଡ଼ିଯାଏ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ।" "ଏବେ, ହେ ସଭା, ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ କଥାକୁ ଶୁଣ—ଶମ୍ବରାଙ୍କର ମାୟାରେ ମୋତେ କେତେକ୍ଷଣ ପାଇଁ ଦେଖାଯାଇଥିଲା।" "ସେହି କ୍ଷଣରେ, ମୁଁ ଅନେକ ଚଞ୍ଚଳ ଅବସ୍ଥା ଦେଖିଲି—ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଜଗତକୁ ସୃଷ୍ଟି ଓ ବିନାଶ କରନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ରର ଶକ୍ତି ଖସିଯିବା ପରେ।" ଏଭଳି କହି, ସଭାର ଦୃଷ୍ଟି ସେଉଁଠି ରଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ରଜା ହସି ହସି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କଥା ଆରମ୍ଭ କଲେ। "ଏଠାରେ, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଅନେକ ବସ୍ତୁର ଭିଡ଼ ଥିବା—ଝିଲି, ନଦୀ, ପାହାଡ଼, ସହର, ଶିଖର ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ସମୀପରେ—ଏକ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି ଯେଉଁଠି ଧନ-ଧାନ୍ୟର ଶୋଭା ଅଛି।" "ପ୍ରଥମେ, ଏଠା ଭୂମି ଅନେକ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ନଦୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ପୃଥିବୀର ଅନ୍ୟ ଭାଗର ଭାଇ ପରି।" "ଏଠାରେ ମୁଁ ରଜା, ନାଗରିକମାନଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଚଳିଥିବି, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବ ଦିବ୍ୟ ସଭାରେ ଅଧିଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି।" "ତାପରେ, ଦୂରରୁ ଶମ୍ବରିକ ନାମକ ଜଣେ ଆସିଲେ—ସେ ନିମ୍ନ ଲୋକରୁ ଉଠିଆସିଥିବା ମାୟାବୀ ପରି ଦେଖାଯାଇଥିଲେ।" "ସେ ଏଠାରେ ମୟୂର ପାଖା ଲାଗିଥିବା ଛଡ଼ ଘୁରାଇଲେ, ତାହାର ରେଖା ଚମକିଉଠିଲା, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରର ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବୟୁରେ ଚିରିଯାଏ।" "ଏହି ଚଞ୍ଚଳ ବସ୍ତୁଟି ମୋର ଘୋଡ଼ା ପାଖରେ ରଖାଯିବାକୁ ଦେଖି, ମୁଁ ବିକଳ ମନରେ ଏକା ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ିଲି।" "ତାପରେ, ଯେପରି ବିଶ୍ୱ କ୍ଷୟ ପରେ ବାୟୁ ପାହାଡ଼କୁ ବିକଳ କରେ, ତେଣୁ ମୁଁ ମୋର ଚଞ୍ଚଳ ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି ଅସ୍ଥିର ଭାବରେ ଗଲି।" "ମୁଁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଏକା ଶିକାର କୁ ଚାଲିଲି—ଯେପରି ପ୍ରଳୟ ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗ ଭୂମିକୁ ଭଙ୍ଗିବାକୁ ଆସେ।" "ଘୋଡ଼ାରେ ବସି ବାୟୁରେ ତଲି ଦୂରକୁ ଯାଇପଡ଼ିଲି—ଅବିଜ୍ଞ ଏବଂ ବିକଳ, ଭୋଗର ଅଭ୍ୟାସରେ ମନ ଅନ୍ଧା ହୋଇଥିଲା, ଯେପରି ନିଜ ମନ ନିଜକୁ ଭ୍ରମରେ ନେଇଯାଏ।" "ମୋର ମନ ବିପ୍ଳବ ଏବଂ ଶୂନ୍ୟ, ଅସୁଭାଗ୍ୟ ନାରୀର ହୃଦୟ ପରି, ଭୟଙ୍କର ଏକ ବିନାଶ ଶୋଭିତ ବିଶ୍ୱର ଅଧିଷ୍ଠାନ ପରି।" "ମୁଁ ଦୀର୍ଘ ଏବଂ ସମାପ୍ତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ହେଲି—ପକ୍ଷୀ ନାହିଁ, ଲୁଣ ମିଷ୍ଟି, ଗଛ ନାହିଁ, ଜଳ ନାହିଁ।" "ଏହା ଦ୍ୱିତୀୟ ଆକାଶ, ଅଷ୍ଟମ ସମୁଦ୍ର, ପଞ୍ଚମ ସାଗର ପରି—ଶୁଷ୍କ ଏବଂ ଖାଲି।" "ଏହା ଜ୍ଞାନୀର ମନ ପରି ବିସ୍ତୃତ, ମୂଢ଼ର କ୍ରୋଧ ପରି ତୀବ୍ର, ଲୋକର ଉପସ୍ଥିତି ନାହିଁ, ତିଆଁ ନାହିଁ, ଅଙ୍କୁର ଜନ୍ମ ନାହିଁ।" "ଏହି ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପହଞ୍ଚି, ମୋର ମନ ଶିଥିଲା, ଅନ୍ନ, ଫଳ ଓ ନିଜ ଜନ ନାହିଁ—ଦୁଃଖିତ ନାରୀ ପରି।" "ଏହି ଏକାଉଁଠି, ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକ ମୃଗମରୀଚିକା ଓ ମାୟା ଜଳରେ ଭରିଥିବା, ମୁଁ ଉତ୍ସାହ ହୀନ ହୋଇ ଅସୂର୍ଯ୍ୟ ଦିନ ଅଟିଲି।" "ମୁଁ ଏହି ଜଙ୍ଗଲକୁ ବଡ଼ କଷ୍ଟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଅଟିଲି, ଯେପରି ବିବେକୀ ଜଣେ ସଂସାରର ଶୂନ୍ୟ ଅନ୍ତରାଳକୁ ଅଟିଥାନ୍ତି।" "ସେହି ଦିନ ଅଟି, ମୁଁ ଶିଥିଲା, ଏକ ବିସ୍ତୃତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପହଞ୍ଚିଲି—ସୂର୍ଯ୍ୟ ଶୂନ୍ୟ ଆକାଶ ଦେଇ ପଶ୍ଚିମ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରକୁ ଯାଇଥିବା ପରି।" "ଜମ୍ବୁ ଓ କଦମ୍ବ ଗଛର ଝୁପୁଡିରେ, ପକ୍ଷୀମାନେ ଚଞ୍ଚଳ କଥା କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ଯାତ୍ରୀମାନେ ନିଜ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ କଥା କରନ୍ତି।" "ଏଠି ଭୂମିରେ ଘାସ ଶ୍ରେଣୀ ଦେଖାଯାଏ, ଅଖଣ୍ଡ ଭାବରେ, ଯେପରି ଅସ୍ଥିର ଭାଗ୍ୟରେ ଅନୁଗୃହୀତ ହୃଦୟର ଅସ୍ଥିର ଆନନ୍ଦ।" "ପୂର୍ବ ଜଙ୍ଗଲ ତୁଳନାରେ ଏଠି କିଛି ଅଧିକ ସୁଖଦ; କାରଣ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ରୋଗ ମୃତ୍ୟୁର ଦୁଃଖ ତୁଳନାରେ ଉତ୍ତମ।