ବୁଦ୍ଧିମାନ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦ୍ୱିଧାର ସମୁଦ୍ରରେ ବୁଡ଼ି ଯାଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ତଳମୁଳ ହେଉଥିଲା—ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ଗଦାଧାରୀ ଦାନବର ଅସହାୟତା ଦେଖି ଚିନ୍ତିତ ହୋଇଯାନ୍ତି, ସେପରି। ଜନସାଧାରଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଅବାକ୍ ଓ ସଂସାରିକ ମୋହରେ ବିକୃତ, ରାଜା ନିଜ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଅଡ଼େଇ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ବସିଥିଲେ, ଏହି ସମୟରେ ପଦ୍ମବନର ଅଳୋକ ମନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଦୁଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପରେ, ରାଜା ନିଜ ସଚେତନତାକୁ ପୁନଃପ୍ରାପ୍ତ କଲେ—ଏକ ରୂପବତୀ ପଦ୍ମ ଯେପରି ବର୍ଷାର ପାଣିରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ସେପରି। ସଚେତନ ହେବା ସହିତ, ରାଜା ଭୂଷଣ ଓ ମୁକୁଟରେ ଶୋଭିତ, କମ୍ପିତ ହାତରେ ତାଙ୍କ ଆସନରୁ ଉଠିଲେ—ଏକ ଦୁର୍ଗମ ପାହାଡ଼ ଭୂକମ୍ପରେ କମ୍ପିତ ହେଉଥିବା ପରି। ଅଧଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ, ସେ ତାଙ୍କ ଆସନରେ ବସି ଥିଲେ, ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ଯେପରି ପାତାଳ ହଲାହଳରେ କମ୍ପିତ ହୋଇଯାଏ, ସେପରି। ତାଙ୍କ ସେବକମାନେ ଗୋଟିଏ ଶକ୍ତିହୀନ ରାଜାଙ୍କୁ ବାହୁଦ୍ୱାରା ସମ୍ଭାଳିଲେ—ଏହା ଏପରି ଯେ, ପ୍ରଳୟର କ୍ଷୁଭ୍ଧ ଶବ୍ଦରେ କମ୍ପିତ ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ପାଖପାଖିର ଶୃଙ୍ଗମାନେ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଥାଆନ୍ତି। ସେବକଙ୍କ ସମର୍ଥନରେ, ଆତ୍ମାନ୍ତରେ ବିକଳ ହୋଇଥିବା ରାଜାଙ୍କ ମୁହଁରେ ଏକ ଦିପ୍ତି ଦେଖାଯାଉଥିଲା—ଏପରି ଯେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପ୍ରବଳ ତରଙ୍ଗରେ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ହୋଇଥାଏ। “ଏଠା କଉଁଠି? କାହାର ଏହି ସଭା?”—ରାଜା ଧୀରେ ଧୀରେ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ, ଏକ ମଧୁମକ୍ଷିକା ଯେପରି ପଦ୍ମର ମୁଣ୍ଡରେ ଦ୍ୱିଧାରେ ରହିଥାଏ, ସେପରି। ଏହିପରେ ସଭାସଦସ୍ୟମାନେ ଭକ୍ତିସହ ରାଜାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହା କ’ଣ?”—ଏପରି ଯେ, ଗୁଞ୍ଜରିତ ମଧୁମକ୍ଷିକା ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ପଚାରେ, କିମ୍ବା ପଦ୍ମ ଗ୍ରହଣ ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦୃଷ୍ଟି କରେ। ଏହିପରେ ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ପ୍ରଳୟର କ୍ଷୁଭ୍ଧତାରେ ଭୀତ ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କୁ ପଚାରିଥିଲେ। “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ଏମିତି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି ଆମେ ବିଷଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛୁ; ନିର୍ମଳ ମନ ମଧ୍ୟ ଅକାରଣ ଭ୍ରାନ୍ତିରେ ବିକଳ ହୋଇଯାଏ। ଆରମ୍ଭରେ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଯେଉଁ ଭୋଗ ପରେ ଅସ୍ବାଦ ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ବିରୁଦ୍ଧ ଭୋଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଆପଣଙ୍କ ମନ କେଉଁଠି ଭ୍ରମଣ କରିଲା? ଆପଣଙ୍କ ମନ ନିତ୍ୟ ଉତ୍ତମ କଥାରେ ଲିନ ଥିବାରୁ ଶୁଦ୍ଧ—ତେଣୁ ଏବେ କାହିଁକି ଏହା ଭ୍ରମରେ ଡୁବିଯାଇଛି?” “ମନ ଯଦି ସାମାନ୍ୟ ଓ ଅସ୍ଥିର ବିଷୟରେ ଆଶ୍ରିତ ହୁଏ, ସେଠି ଭ୍ରାନ୍ତିରେ ପଡ଼ିଯାଏ; ଏହା ବିଶାଳତାରେ ବିକାଶ ପାଏ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ମନର ଯେପରି ଧାରା ଚାଲିଥାଏ, ଦେହ ଗର୍ବରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ସେହି ଧାରାକୁ ଅନୁସରଣ କରେ। ଆପଣଙ୍କ ମନ ମଧ୍ୟ ଅଦ୍ଭୁତ—ନିର୍ମଳ, ଶୁଦ୍ଧ, ଜାଗୃତ ଓ ଗୁଣମୟ, କୌଣସି ସାମାନ୍ୟ ଭିତିରେ ନ ଥିବା। ଅଭ୍ୟସ୍ତ ବିବେକ ନଥିବା ମନ ସ୍ଥାନ ଓ କାଳର ପ୍ରଭାବରେ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଔଷଧର ଅଧୀନ ହୋଇଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଉତ୍ତମ ପ୍ରବୃତ୍ତିରେ ନୁହେଁ। ଯେଉଁଠାରେ ସଦା ବିବେକ ଅଛି, ସେଠାରେ କୌଣସି ଦୋଷ କିମ୍ବା ଅପୂର୍ଣ୍ଣତା କିପରି ହେବ? ବିସ୍ତୃତ ମନ ବିକଳ ହୁଏ ନାହିଁ, ଯେପରି ପାହାଡ଼ ପବନରେ ଅଚଳ।" ଏହିପରି କଥା ହେଉଥିବା ବେଳେ, ରାଜାଙ୍କ ମୁହଁ ଚନ୍ଦ୍ରମାସ୍ୟା ପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା। ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଉଦ୍ଧାଟିତ—ଯେପରି ବସନ୍ତ ଦେବତା ହିମ ହଟିଯିବା ପରେ ପୁଷ୍ପମାଳାରେ ଶୋଭିତ। ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ କ୍ଲାନ୍ତ ମୁହଁ ଓ କମ୍ପିତ ହାସରେ ସେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଏପରି ଯେ ଆକାଶର ଚନ୍ଦ୍ର ରାହୁଙ୍କୁ ଦେଖି ମୃତ୍ୟୁ ସାନ୍ନିହିତ ବୋଧ କରେ। ଯଦିଓ ଏହି ମାୟା ଦେଖି ରାଜା ହସିବା ପରି କଥା କହିଲେ, ଏପରି ଯେ, ସର୍ପ ନିଜ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ବିଷାଳିକୁ ଦେଖି କଥା ହୁଏ। “ହେ ଦୁଷ୍ଟ, ତୁମ ଯେଉଁ ଜଟାବିହାରୀ ଜାଳ ବୁନିଛ, ଏହା କ’ଣ? ମାଛର କ୍ଷୁଭ୍ଧତାରେ ଉତ୍ତଳ ସମୁଦ୍ର କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ। କିପରି ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ବିବିଧ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ବସ୍ତୁମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି! ମୋର ଦୃଢ଼ ମନ ମଧ୍ୟ ଏହା ଦ୍ୱାରା ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଯାଇଛି।" "ଆମେ କେଉଁଠି, ଏହି ଅନନ୍ତ ସଂସାର ଚକ୍ରରେ ଦୁଃଖିତ, ଏବଂ କେଉଁଠି ଏହି ବିସ୍ତୃତ ପ୍ରାକୃତିକ ବିପଦ୍, ଯାହା ମନକୁ ଭ୍ରାନ୍ତିରେ ପକାଇଦିଏ? ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନରେ ନିପୁଣ ମନ ମଧ୍ୟ, ଦେହ ଭିତରେ ଥିବା ସମୟରେ, କେବେ କେବେ କ୍ଷଣକ ଭ୍ରାନ୍ତିରେ ପଡ଼ିଯାଏ, ଏହା ପ୍ରଜ୍ଞାବାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ।" "ଏବେ, ହେ ସଭା, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଶୁଣ, ଯାହା ଏଠାରେ ମତେ କ୍ଷଣକ ପାଇଁ ଶମ୍ବର ମାୟା ଦେଖାଇଲା। ଏହି କ୍ଷଣରେ, ମୁଁ ଅନେକ ବଦଳୁଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲି—ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନିଜ ଶୃଷ୍ଟିକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି ଓ ଲୟ କରିଦିଅନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅପସାରଣ ପରେ।" ଏପରି କହି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ତାଙ୍କ ଉପରେ ଥିବାବେଳେ, ରାଜା ହସିବା ପରି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଗଳ୍ପ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। “ଏଠି, ଏହି ପୃଥିବୀରେ, ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ—ଝିଲିକ, ନଦୀ, ପାହାଡ଼, ନଗର, ଶୃଙ୍ଗ ଓ ସମୁଦ୍ର ଏକାଠି ଥିବା—ଏକ ଶ୍ରୀମୟ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି।" "ପ୍ରଥମେ, ଏହି ଭୂମି ବିଭିନ୍ନ ବନ ଓ ନଦୀରେ ଶୋଭିତ, ଏହି ପୃଥିବୀର ଏକ ଛୋଟ ଭାଇ ପରି। ଏଠି ମୁଁ ରାଜା, ପ୍ରଜାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଚାଲିଥିଲି, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ସ୍ଵର୍ଗରେ ତାଙ୍କ ସଭାରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ।" "ତାପରେ, ଦୂରରୁ ଏକ ଶମ୍ବରିକ ନାମକ ବ୍ୟକ୍ତି ଆସିଲେ—ସେ ମାୟା ଦେବତା ପରି ପାତାଳରୁ ଉଦିତ ହୋଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ମୟୂରପିଛା ଛଡ଼ିକୁ ଏଠାରେ ଘୁଞ୍ଚିଦେଲେ, ତାହାର ରେଖା ଇନ୍ଦ୍ରର ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।" "ଏହି ଅସ୍ଥିର ବସ୍ତୁକୁ ମୋର ଘୋଡ଼ା ପାଖରେ ରଖାଯିବା ଦେଖି, ମୁଁ ଚିନ୍ତିତ ମନରେ ଏକାକି ଏହାର ପିଠିରେ ଚଢ଼ିଲି। ଜେପରି ପ୍ରଳୟର ଶେଷରେ ପବନ ପାହାଡ଼କୁ ଉତ୍ତଳ କରେ, ସେପରି ମୋ ଅସ୍ଥିର ଘୋଡ଼ା ଚଳିତ ହେଉଥିଲା।" "ମୁଁ ଏକାକି ଶୀଘ୍ର ଶିକାର କରିବାକୁ ବାହାରିଲି—ଏପରି ଯେ, ପ୍ରଳୟ ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗ ଭୂମିକୁ ଭାଙ୍ଗିବାକୁ ଦୌଡ଼ିଯାଏ।